Dẹp 'chợ cóc' ven khu công nghiệp: Cần giải pháp căn cơ

Hệ lụy từ “chợ cóc”

Từ 16 giờ đến 21 giờ hằng ngày, khi công nhân tan ca, nhiều tuyến đường quanh các khu công nghiệp như Quang Châu, Vân Trung, Đình Trám, Việt Hàn, Song Khê - Nội Hoàng, Yên Phong, Quế Võ I,… lại trở nên chật chội bởi các điểm bán hàng rong, xe đẩy, quán ăn, quán nước và dịch vụ giao hàng.

Dọc các tuyến đường tỉnh, đường gom cao tốc Hà Nội - Bắc Giang, đường liên xã, liên thôn xuất hiện hàng trăm điểm kinh doanh tự phát. Người mua dừng, đỗ phương tiện tùy tiện, gây cản trở giao thông và tiềm ẩn nguy cơ xảy ra tai nạn.

Chợ cóc ở tổ dân phố Núi Hiểu (phường Nếnh) kéo dài từ đường gom cao tốc Hà Nội - Bắc Giang đến giữa Khu công nghiệp Quang Châu.

Ở nhiều tuyến đường như vành đai IV qua phường Vân Hà, tỉnh lộ 293 qua phường Tân Tiến, tỉnh lộ 295B qua phường Nếnh, quốc lộ 17 hay đường Phan Văn Khải qua phường Tiền Phong cũng xuất hiện nhiều xe tải, xe kéo bán hàng giá rẻ đỗ sát mép đường, hình thành các “chợ cóc” tự phát. Bên cạnh đó là tình trạng xả rác bừa bãi, nguy cơ mất an toàn vệ sinh thực phẩm...

Đáng chú ý, nhiều khu vực đã hình thành chợ tự phát trong nhiều năm, trong khi các chợ được quy hoạch như Núi Hiểu, Ninh Sơn lại hoạt động kém hiệu quả, số lượng tiểu thương đăng ký kinh doanh không nhiều. Ông Dương Văn Chiến, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển chợ Việt Nam cho rằng, Bắc Ninh đang hướng tới mô hình đô thị văn minh, hiện đại, do đó việc để hàng trăm điểm bán hàng rong tồn tại ngay cửa ngõ các khu công nghiệp là không phù hợp.

Không chỉ gây mất mỹ quan mà còn tạo sự cạnh tranh thiếu công bằng với các hộ kinh doanh hợp pháp. Đây cũng là môi trường tiềm ẩn nguy cơ tiêu thụ hàng hóa không rõ nguồn gốc, hàng giả, hàng kém chất lượng. “Việc từng bước xóa bỏ chợ cóc, hàng rong không chỉ nhằm bảo đảm trật tự đô thị mà còn góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tạo môi trường kinh doanh minh bạch và tăng thu ngân sách”- ông Chiến khẳng định.

Quyết liệt xử lý

Trước thực trạng trên, các địa phương và lực lượng chức năng đã nhiều lần tổ chức kiểm tra, tháo dỡ lều quán lấn chiếm hành lang giao thông; kiểm tra nguồn gốc hàng hóa và xử phạt các trường hợp vi phạm.

Ông Nguyễn Đăng Đệ, Đội trưởng Đội Quản lý thị trường số 2 (quản lý thị xã Việt Yên cũ) cho biết: "Từ đầu năm đến nay, đơn vị đã xử phạt 67 trường hợp vi phạm kinh doanh trên vỉa hè, lề đường và các khu vực tập trung đông công nhân; thu nộp ngân sách hơn 1,58 tỷ đồng (trong đó phạt hành chính 625 triệu đồng, bán hàng tịch thu hơn 956 triệu đồng); tổng trị giá hàng hóa buộc tiêu hủy gần 900 triệu đồng".

"Việc từng bước xóa bỏ chợ cóc, hàng rong không chỉ nhằm bảo đảm trật tự đô thị mà còn góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tạo môi trường kinh doanh minh bạch và tăng thu ngân sách" - Ông Dương Văn Chiến, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển chợ Việt Nam.

Nhiều địa phương như Yên Trung, Nếnh, Tiền Phong yêu cầu các hộ kinh doanh ký cam kết không tái phạm; đẩy mạnh tuyên truyền để bà con không buôn bán trên lòng, lề đường và hành lang giao thông... Tuy nhiên, thực tế cho thấy sau mỗi đợt ra quân, vi phạm vẫn tái diễn. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ nhu cầu mưu sinh của người dân quanh khu công nghiệp và nhu cầu mua sắm, ăn uống rất lớn của hàng trăm nghìn công nhân. Bên cạnh đó là thói quen "tiện đâu mua đó" và tâm lý bất chấp quy định của một bộ phận người kinh doanh.

Để giải quyết triệt để vấn đề này, biện pháp lâu dài không chỉ là xử phạt mà cần tạo ra các địa điểm kinh doanh hợp pháp, thuận lợi để vừa bảo đảm sinh kế cho người dân, vừa đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của công nhân.

Một trong những mô hình đáng chú ý hiện nay là kế hoạch tổ chức “Chuỗi hội chợ thương mại - dịch vụ và xúc tiến đầu tư năm 2026” của phường Nếnh. Trong năm 2026 sẽ tổ chức ba đợt, mỗi đợt kéo dài 5 ngày tại khu mua sắm tập trung Ninh Khánh. Theo ông Vũ Văn Hồng, Phó Chủ tịch UBND phường, hội chợ không chỉ là nơi quảng bá sản phẩm, kết nối giao thương mà còn tạo không gian mua sắm, vui chơi an toàn cho người dân và công nhân. Từ năm 2027, địa phương dự kiến duy trì hoạt động này vào các dịp cuối tuần.

Các chuyên gia kinh tế khuyến nghị những địa phương có đông công nhân cần quy hoạch chợ công nhân, khu dịch vụ thương mại tập trung gần khu công nghiệp; khuyến khích doanh nghiệp đầu tư khu bán hàng, khu ẩm thực phục vụ người lao động. Tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân và công nhân về văn hóa tiêu dùng, xử lý nghiêm các trường hợp cố tình vi phạm. Muốn chấm dứt tình trạng chợ cóc, hàng rong ven khu công nghiệp, các giải pháp hành chính đơn thuần là chưa đủ. Điều quan trọng là phải giải quyết hài hòa giữa yêu cầu lập lại trật tự đô thị với nhu cầu mưu sinh của người dân. Khi có những điểm kinh doanh tập trung được quy hoạch bài bản, thuận tiện, các hoạt động buôn bán tự phát sẽ dần được thay thế.

Bài, ảnh: Thế Đại