Đề xuất sửa quy định về mức đóng bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp

Thợ lò Công ty Than Mạo Khê khai thác than hầm lò. (Ảnh: MẠNH HÙNG)

Nâng cao tính khả thi của chính sách bảo hiểm tai nạn lao động-bệnh nghề nghiệp

Bộ Nội vụ đã xây dựng và đang lấy ý kiến về dự thảo Nghị định quy định mức đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc vào Quỹ Bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp (sau đây gọi tắt là dự thảo Nghị định).

Bộ Nội vụ cho biết, Luật An toàn, vệ sinh lao động năm 2015 là căn cứ pháp lý trực tiếp để Chính phủ quy định chi tiết mức đóng vào Quỹ Bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.

Theo quy định của Luật, người sử dụng lao động hằng tháng đóng tối đa 1% trên quỹ tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội của người lao động vào Quỹ Bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết mức đóng. Do đó, việc sửa đổi, thay thế Nghị định số 58/2020/NĐ-CP để điều chỉnh mức đóng, cơ chế áp dụng mức đóng thấp hơn mức đóng bình thường và các nội dung có liên quan là thuộc thẩm quyền của Chính phủ.

Việc xây dựng Nghị định cũng phải bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với các quy định pháp luật mới có liên quan, đặc biệt là Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, Luật Tổ chức Chính phủ năm 2025; đồng thời phù hợp các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên trong lĩnh vực an toàn, vệ sinh lao động.

Thực tiễn cho thấy, sau hơn 5 năm thực hiện, Nghị định số 58/2020/NĐ-CP đã tạo cơ sở pháp lý cho việc xác định mức đóng vào Quỹ Bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, góp phần triển khai thống nhất chính sách trong thực tiễn.

Tuy nhiên, qua quá trình tổ chức thực hiện và tổng kết thi hành cho thấy, một số nội dung của Nghị định cần tiếp tục được hoàn thiện, nhất là các quy định về cơ chế mức đóng, điều kiện áp dụng mức đóng thấp hơn mức đóng bình thường, thủ tục thực hiện và phạm vi đối tượng áp dụng, nhằm bảo đảm phù hợp hơn với thực tiễn và nâng cao tính khả thi của chính sách.

Đồng thời, yêu cầu đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số trong quản lý bảo hiểm xã hội và bảo đảm an toàn, cân đối Quỹ Bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp trong dài hạn cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện các quy định hiện hành.

Vì vậy, việc xây dựng Nghị định thay thế Nghị định số 58/2020/NĐ-CP là cần thiết, có đầy đủ cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn, phù hợp yêu cầu hoàn thiện chính sách trong giai đoạn hiện nay.

Quy định theo hướng giảm mức đóng có thời hạn

Với 4 chương, 7 điều, dự thảo Nghị định sửa đổi quy định về mức đóng vào Quỹ Bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp theo hướng giảm mức đóng có thời hạn.

Theo đó, người sử dụng lao động hằng tháng đóng bằng 0,3% trên quỹ tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội từ khi Nghị định có hiệu lực đến hết ngày 31/12/2027; từ ngày 1/1/2028, áp dụng mức đóng 0,5%. Đồng thời, tiếp tục kế thừa quy định về phương thức đóng hằng tháng, 3 tháng hoặc 6 tháng một lần đối với các đối tượng trong lĩnh vực nông, lâm, ngư, diêm nghiệp.

Việc điều chỉnh này nhằm thực hiện chính sách hỗ trợ có thời hạn, góp phần giảm chi phí cho người sử dụng lao động, hỗ trợ phục hồi và phát triển sản xuất, kinh doanh, đồng thời vẫn bảo đảm an toàn Quỹ.

Bộ Nội vụ đề xuất: Người sử dụng lao động hằng tháng đóng bằng 0,3% trên quỹ tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội từ khi Nghị định có hiệu lực đến hết ngày 31/12/2027; từ ngày 1/1/2028, áp dụng mức đóng 0,5%.

So với quy định hiện hành, dự thảo chuyển từ cơ chế áp dụng mức đóng thấp hơn trên cơ sở điều kiện, hồ sơ sang quy định trực tiếp mức đóng đồng đều (0,3% trên quỹ tiền lương) theo thời gian áp dụng, qua đó đơn giản hóa thủ tục, tăng tính minh bạch, dễ thực hiện và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Trong thực tiễn, theo báo cáo của Bảo hiểm xã hội Việt Nam, tổng thu Quỹ năm 2025 khoảng 7.368,9 tỷ đồng, số người tham gia khoảng 18,1 triệu người, kết dư Quỹ ước đến hết năm 2025 khoảng 86.442 tỷ đồng. Đồng thời, Quỹ hiện vẫn được đánh giá là có khả năng cân đối trong dài hạn và đáp ứng yêu cầu chi trả chế độ trong thời gian tới. Cùng với đó, số kết dư năm 2025 ước tăng thêm khoảng 8.000 tỷ đồng so với năm 2024.

Mặt khác, trong giai đoạn 2020-2025, toàn quốc đã giải quyết hưởng mới trợ cấp tai nạn lao động-bệnh nghề nghiệp hằng tháng cho 11.671 người và trợ cấp một lần cho 29.733 người, tương đương bình quân mỗi năm khoảng 1.950 người hưởng hằng tháng và 4.960 nghìn người hưởng một lần; số chi giải quyết hưởng mới trợ cấp tai nạn lao động-bệnh nghề nghiệp một lần trong cả giai đoạn là 1.279 tỷ đồng, tiếp tục là khoản chi có tỷ trọng lớn nhất trong cơ cấu chi của Quỹ.

Trên cơ sở số liệu hiện có, việc áp dụng mức đóng 0,3% trong năm 2027 dự kiến làm giảm thu Quỹ khoảng gần 3.000 tỷ đồng, song vẫn nằm trong khả năng cân đối trong ngắn hạn.

Tuy nhiên, trong thời gian tới, áp lực chi có xu hướng gia tăng, cả về số người hưởng và mức chi trả, do điều chỉnh tiền lương và định hướng nâng mức hưởng theo quy định của Luật An toàn, vệ sinh lao động. Vì vậy, cơ quan soạn thảo xác định việc giảm mức đóng xuống 0,3% chỉ là giải pháp hỗ trợ có thời hạn trong bối cảnh cần tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp. Mức này được lựa chọn trên cơ sở kế thừa quy định hiện hành, đồng thời tạo tác động giảm chi phí rõ rệt trong thời gian áp dụng.

Trong giai đoạn 2020-2025, toàn quốc đã giải quyết hưởng mới trợ cấp tai nạn lao động-bệnh nghề nghiệp hằng tháng cho 11.671 người và trợ cấp một lần cho 29.733 người, tương đương bình quân mỗi năm khoảng 1.950 người hưởng hằng tháng và 4.960 nghìn người hưởng một lần.

Sau thời gian hỗ trợ, việc quay trở lại mức 0,5% từ ngày 1/1/2028 là cần thiết nhằm bảo đảm an toàn Quỹ. Đây là mức đóng đã được thực hiện ổn định trên thực tế, phù hợp với nguyên tắc chia sẻ của bảo hiểm xã hội và tạo dư địa tài chính để đáp ứng nhu cầu chi trả trong thời gian tới. Phương án áp dụng hai mức nêu trên vừa kế thừa quy định hiện hành, vừa bảo đảm tính khả thi, dễ thực hiện và hạn chế xáo trộn trong quá trình tổ chức thực hiện.

Bổ sung quy định áp dụng mức đóng đối với lao động cao tuổi

Dự thảo Nghị định bổ sung quy định áp dụng mức đóng đối với người lao động cao tuổi theo quy định của Bộ luật Lao động. Việc bổ sung nội dung này xuất phát từ kết quả tổng kết thi hành Nghị định số 58/2020/NĐ-CP cho thấy, phạm vi điều chỉnh của chính sách hiện hành chưa bao quát đầy đủ một số trường hợp người lao động vẫn tiếp tục tham gia quan hệ lao động trên thực tế.

Trong khi đó, người lao động cao tuổi theo quy định của Bộ luật Lao động vẫn tiếp tục làm việc và nhưng không được hưởng chế độ bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp do không có quy định bắt buộc người sử dụng lao động đóng.

Việc bổ sung nhóm đối tượng này là cần thiết nhằm bảo đảm chính sách bao quát hơn, phù hợp hơn với thực tiễn sử dụng lao động hiện nay, đồng thời tăng cường tính thống nhất, đồng bộ giữa quy định về mức đóng vào Quỹ Bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp với pháp luật lao động và pháp luật bảo hiểm xã hội.

Dự thảo Nghị định lược bỏ thủ tục hành chính quy định về mức đóng thấp hơn mức đóng bình thường vào Quỹ Bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp theo cơ chế áp dụng có điều kiện đối với doanh nghiệp; đồng thời lược bỏ các quy định liên quan đến điều kiện áp dụng, hồ sơ, trình tự, thủ tục, thời hạn thực hiện và việc xem xét, quyết định áp dụng mức đóng thấp hơn mức đóng bình thường theo Nghị định số 58/2020/NĐ-CP.

Việc lược bỏ các nội dung nêu trên xuất phát từ kết quả tổng kết thi hành Nghị định số 58/2020/NĐ-CP cho thấy cơ chế này còn khó triển khai trên thực tế; các điều kiện để được áp dụng mức đóng thấp hơn mức đóng bình thường tương đối chặt chẽ, trong khi hồ sơ, trình tự, thủ tục thực hiện còn phức tạp, phát sinh chi phí và chưa thật sự tạo thuận lợi cho doanh nghiệp trong quá trình tiếp cận chính sách.

Trong bối cảnh đó, dự thảo Nghị định chuyển sang phương án quy định trực tiếp mức đóng 0,3% trong thời gian có hạn đối với các đối tượng thuộc phạm vi điều chỉnh, thay cho cơ chế giảm mức đóng theo từng trường hợp trước đây.

Dự thảo quy định trực tiếp mức đóng theo thời gian áp dụng, qua đó tạo thuận lợi hơn trong tổ chức thực hiện so với cơ chế giảm mức đóng theo từng trường hợp trước đây. Việc lược bỏ cơ chế cũ và các quy định liên quan là phù hợp với kết quả tổng kết thi hành, đồng thời góp phần đơn giản hóa chính sách, giảm chi phí tuân thủ, tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp, phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân và chủ trương hỗ trợ, khuyến khích hoạt động sản xuất, kinh doanh.

NGÂN LÊ