Đề xuất quy định hoạt động giáo dục STEM trong trường phổ thông

Dự thảo Thông tư được xây dựng nhằm cụ thể hóa các quy định mới của Luật Giáo dục, đồng thời phù hợp với chủ trương tổ chức dạy học 2 buổi/ngày tại các cơ sở giáo dục. 

Qua đó, hoạt động STEM được kỳ vọng góp phần phát triển phẩm chất, năng lực học sinh, đồng thời tạo hành lang pháp lý thống nhất cho việc triển khai giáo dục STEM (tích hợp khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học) tại các trường phổ thông trên cả nước.

Dự thảo Thông tư hướng tới thống nhất triển khai giáo dục STEM tại các trường phổ thông.

Theo dự thảo, giáo dục STEM hướng tới phát triển phẩm chất, năng lực học sinh theo Chương trình giáo dục phổ thông; tăng cường năng lực khoa học, công nghệ, tin học, năng lực số và khả năng vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các vấn đề thực tiễn.

Hoạt động này cũng nhằm bảo đảm cơ hội tiếp cận công bằng cho mọi học sinh, trong đó có học sinh ở vùng khó khăn, học sinh khuyết tật, học sinh dân tộc thiểu số; từng bước hình thành hệ sinh thái giáo dục STEM, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong nhà trường.

Bên cạnh mục tiêu chung, dự thảo xác định mục tiêu riêng đối với từng cấp học. Trong đó, hoạt động STEM được định hướng phát hiện, khuyến khích và tạo điều kiện để học sinh phát triển năng lực, sở thích, năng khiếu trong các lĩnh vực khoa học, kỹ thuật và công nghệ.

Dự thảo cũng đặt mục tiêu tăng cường định hướng nghề nghiệp, kết nối với cơ sở giáo dục đại học, cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp, góp phần tạo nguồn người học cho các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược của quốc gia.

Một nguyên tắc được nhấn mạnh là giáo dục STEM không làm phát sinh môn học mới, không gây áp lực, quá tải cho học sinh và giáo viên. Hoạt động này cũng không làm phát sinh thời lượng dạy học, đầu điểm hay hồ sơ, sổ sách riêng ngoài quy định hiện hành.

Dự thảo quy định giáo dục STEM được tổ chức theo ba hình thức. Thứ nhất là bài học STEM, được thiết kế trong quá trình dạy học các môn học theo hướng tích hợp liên môn hoặc nội môn.

Thứ hai là hoạt động trải nghiệm STEM, được tổ chức theo câu lạc bộ hoặc thông qua trải nghiệm thực tế trên tinh thần tự nguyện, không bắt buộc đại trà.

Thứ ba là hoạt động nghiên cứu khoa học, kỹ thuật của học sinh, dành cho những em có năng lực, sở thích và được giáo viên hoặc nhà khoa học hướng dẫn.

Nội dung giáo dục STEM được triển khai theo hai quy trình gồm khám phá khoa học và thiết kế kỹ thuật. Các nội dung như lập trình, điều khiển, chế tạo robot, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI) và Internet vạn vật (IoT) có thể được lồng ghép phù hợp với từng cấp học. Giáo dục STEM cũng có thể tích hợp các yếu tố nghệ thuật, nhân văn theo hướng STEAM.

Việc đánh giá kết quả được thực hiện theo hướng phát triển năng lực, không hình thành môn học, đầu điểm hay học bạ riêng cho giáo dục STEM.

Đáng chú ý, dự thảo cho phép tổ chức hoạt động giáo dục STEM ngoài nhà trường, tại cơ sở sản xuất, cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu, bảo tàng... Việc tổ chức phải bảo đảm nguyên tắc tự nguyện, an toàn, có sự đồng thuận của cha mẹ học sinh và không nhằm mục đích quảng cáo, bán hàng.

Về đội ngũ, dự thảo quy định cán bộ quản lý, giáo viên phụ trách giáo dục STEM cần có năng lực dạy học tích hợp liên môn, sử dụng thiết bị và khai thác công cụ trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm.

Việc phân công nhiệm vụ không làm phát sinh thời gian làm việc ngoài quy định. Giáo viên được bồi dưỡng, đồng thời được xem xét quy đổi tiết dạy hoặc hưởng thù lao khi hướng dẫn hoạt động ngoài giờ chính khóa.

Cơ sở vật chất, dự thảo không yêu cầu các trường phải có phòng học riêng cho giáo dục STEM. Thiết bị được trang bị theo ba mức, từ tận dụng thiết bị dạy học tối thiểu, vật liệu sẵn có đến bổ sung thiết bị phục vụ chuyển đổi số và STEM chuyên sâu.

Ở mức 1, các trường khai thác thiết bị dạy học tối thiểu và vật liệu sẵn có, bảo đảm mọi cơ sở giáo dục đều có thể triển khai. Mức 2 bổ sung thiết bị gắn với chuyển đổi số. Mức 3 dành cho hoạt động STEM chuyên sâu, phù hợp với trường chuyên, trường trọng điểm.

Dự thảo Thông tư được ban hành kèm các phụ lục về danh mục thiết bị giáo dục STEM theo từng cấp học. Đây là danh mục khung nhằm định hướng, mô tả thiết bị theo tên gọi, tính năng và chức năng giáo dục cơ bản; không quy định nhãn hiệu, xuất xứ hay thông số kỹ thuật chi tiết và không phải danh mục thiết bị dạy học tối thiểu bắt buộc.

Học liệu và an toàn, dự thảo quy định rõ thẩm quyền thẩm định tài liệu tự biên soạn; yêu cầu bảo đảm an toàn trong thực hành, chế tạo, thí nghiệm, đồng thời bảo đảm an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân của học sinh khi ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo.

Kinh phí thực hiện được huy động từ ngân sách nhà nước, nguồn thu hợp pháp của cơ sở giáo dục và các nguồn tài trợ hợp pháp. Dự thảo nêu rõ không phát sinh nghĩa vụ đóng góp bắt buộc đối với học sinh, cha mẹ học sinh.

Phượng Nguyễn