Đề xuất lập cơ quan ATTP tại trung ương, Sở ATTP tại cấp tỉnh

Đoàn liên ngành kiểm tra công tác ATTP tại một cửa hàng bán đồ tiêu dùng

Bộ Tư pháp vừa công bố dự thảo hồ sơ chính sách của Luật An toàn thực phẩm -ATTP (sửa đổi) do Bộ Y tế xây dựng.

Theo Bộ Y tế, sau 15 năm thực hiện, Luật ATTP 2010 đã bộc lộ nhiều vướng mắc, đặc biệt là trong cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý nhà nước, tạo ra một số khó khăn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm, ảnh hưởng đến quyền lợi người tiêu dùng.

Theo quy định hiện hành, quản lý nhà nước về ATTP được phân công cho ba bộ là Y tế, Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Công Thương theo chuỗi cung ứng và nhóm ngành hàng.

Cụ thể, ngành y tế quản lý 6/33 nhóm sản phẩm, ngành nông nghiệp và môi trường phụ trách 19/33 nhóm hàng, còn ngành công thương đảm nhiệm 8/33 nhóm hàng.

Dù mô hình này giúp tận dụng nguồn lực chuyên môn, việc cả ba bộ cùng tham gia đã gây ra sự chồng chéo trách nhiệm và khó xác định đơn vị chịu trách nhiệm chính.

Ngay cả khi thực hiện liên thông cơ sở dữ liệu giữa các ngành, quá trình này cũng đòi hỏi rất nhiều thời gian mới có thể hoàn thiện, khiến các vấn đề nóng về an toàn thực phẩm không được giải quyết kịp thời.

Hệ quả rõ nhất là khi xảy ra sự cố ATTP quy mô lớn, việc điều tra, truy xuất nguồn gốc (từ khâu nuôi trồng, sản xuất đến khâu tiêu thụ) đòi hỏi sự phối hợp kịp thời giữa ba ngành. Việc không có một đầu mối thống nhất khiến quá trình trao đổi thông tin, điều động lực lượng đôi khi chưa kịp thời, làm giảm tính hiệu quả trong xử lý vi phạm.

Không chỉ vướng mắc ở cấp vĩ mô, khâu thực thi tại cơ sở cũng bộc lộ khoảng trống lớn. Theo Bộ Y tế, lực lượng quản lý tại địa phương chủ yếu là kiêm nhiệm, thiếu chuyên trách, trong khi số lượng cơ sở kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ, phân tán rất lớn, làm giảm hiệu quả kiểm tra, giám sát. Ở cấp xã gần như không có cán bộ an toàn thực phẩm.

Điều này dẫn đến hệ lụy là việc thực hiện các thủ tục hành chính về an toàn thực phẩm của cơ sở kinh doanh gặp khó khăn do phải đi qua nhiều cơ quan. Đáng lo ngại hơn, người dân khi phát hiện vi phạm hoặc cần giải đáp thắc mắc về thực phẩm bẩn khó xác định được cơ quan đầu mối tiếp nhận, xử lý thông tin, làm giảm hiệu quả giám sát từ cộng đồng.

Nhằm khắc phục triệt để tình trạng phân tán, chồng chéo, dự thảo Luật An toàn thực phẩm sửa đổi định hướng xây dựng bộ máy quản lý theo hướng thống nhất một đầu mối thực hiện nhiệm vụ bảo đảm an toàn thực phẩm từ trung ương đến địa phương.

Cụ thể, Bộ Y tế đề xuất tổ chức một cơ quan quản lý an toàn thực phẩm tại trung ương trực thuộc Bộ Y tế.

Trong đó sẽ giao Chính phủ quy định trách nhiệm quản lý nhà nước của một cơ quan quản lý an toàn thực phẩm tại trung ương trực thuộc Bộ Y tế thực hiện chức năng quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm.

Ở địa phương UBND cấp tỉnh sẽ chịu trách nhiệm quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trên địa bàn quản lý.

Đồng thời, thành lập Sở An toàn thực phẩm trên cơ sở sáp nhập, trong đó gộp chức năng, nhiệm vụ, nhân sự, cơ sở vật chất (nếu có) liên quan quản lý an toàn thực phẩm của các đơn vị trực thuộc của Sở Y tế, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Công Thương.

Hoặc giao Chi cục An toàn thực phẩm trực thuộc Sở Y tế, trong đó bổ sung thêm chức năng, nhiệm vụ, nhân sự, cơ sở vật chất (nếu có) liên quan quản lý an toàn thực phẩm của các đơn vị trực thuộc Sở Công Thương, Sở Nông nghiệp và Môi trường thành một cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh để thực hiện.

Ở cấp xã, đề xuất thành lập đội an toàn thực phẩm là đơn vị sự nghiệp trực thuộc UBND cấp xã là cơ quan thực thi, phụ trách công tác kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm về an toàn thực phẩm.

Đội an toàn thực phẩm phối hợp với các cơ quan hành chính, sự nghiệp khác (Phòng Văn hóa - Xã hội, Phòng Kinh tế, Trạm y tế xã) để triển khai nhiệm vụ quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm.

Đối với cơ quan quản lý cấp tỉnh, theo Bộ Y tế, phương án thành lập Sở An toàn thực phẩm phù hợp với chủ trương quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng một đầu mối tại địa phương.

Về vị trí pháp lý, Sở thuận lợi hơn trong việc kiểm tra và xử phạt vi phạm hành chính cũng như phối hợp với các Sở chuyên ngành liên quan như Sở Y tế, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Công Thương.

Sở có nguồn tài chính độc lập nên có thể chủ động trong công tác xây dựng năng lực mạng lưới cơ sở trên toàn địa bàn tỉnh, thành. Các tỉnh, thành có thể thực hiện đồng nhất theo chiến lược chung của cấp trung ương (Cục An toàn thực phẩm).

Với phương án này có kết quả triển khai và bài học kinh nghiệm từ mô hình thí điểm của Sở An toàn thực phẩm TP.HCM.

Song có nhược điểm là thành lập Sở mới làm phát sinh thêm cơ quan hành chính trong bộ máy nhà nước. Phương án này không thể triển khai ngay lập tức mà cần thời gian để chính quyền cấp tỉnh làm đề án thành lập đơn vị hành chính mới.

An Nhiên