Đề xuất cơ chế hỗ trợ khẩn cấp cho người lao động ở nước ngoài

Ưu tiên đưa lao động có trình độ đi làm việc ở nước ngoài

Sáng 5/8, tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Quốc hội đã nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình tóm tắt về dự án Luật, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải nhấn mạnh sự cần thiết ban hành dự án luật.

Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải trình bày tờ trình của Chính phủ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.

Theo Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung nhằm khắc phục những vấn đề phát sinh trong thực tiễn thi hành luật, tập trung vào 3 nhóm vấn đề chủ yếu: cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh và thúc đẩy chuyển đổi số; xử lý một số vấn đề cấp thiết, vướng mắc, bất cập phát sinh trong thực tiễn, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh; đẩy mạnh phân quyền đối với chính quyền địa phương và giải quyết các vấn đề liên quan đến sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước, tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung 25/74 điều của Luật số 69/2020/QH14, bao gồm:

Một là, hoàn thiện các quy định về nâng cao chất lượng người lao động đi làm việc ở nước ngoài; có chính sách ưu đãi, định hướng người lao động đi làm việc trong các ngành nghề trọng điểm; sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực đã đi làm việc ở nước ngoài sau khi về nước.

Hai là, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh; chuyển phương thức quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm, đồng thời thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát thông qua thông báo của các chủ thể thực hiện thủ tục hành chính và cơ sở dữ liệu điện tử.

Ba là, đẩy mạnh phân quyền đối với chính quyền địa phương trên cơ sở kế thừa có chọn lọc những nhiệm vụ phù hợp với năng lực và điều kiện triển khai.

Bốn là, hoàn thiện các quy định liên quan đến sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước sau khi hợp nhất giữa Bộ Nội vụ và Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.

Các đại biểu Quốc hội nghe tờ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.

Trình bày Báo cáo tóm tắt thẩm tra về dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết Ủy ban nhất trí ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.

Về Giấy phép hoạt động, Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát, sửa đổi các quy định về quy trình, hồ sơ, thủ tục theo hướng Luật chỉ quy định những nội dung cơ bản, mang tính nguyên tắc; giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm tính linh hoạt trong tổ chức thực hiện, phù hợp tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW.

Ngoài ra, Ủy ban Văn hóa và Xã hội cũng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, rà soát, sửa đổi nội dung quy định trách nhiệm kiểm tra hồ sơ, tra cứu thông tin về Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp theo hướng giao trách nhiệm thực hiện cho Bộ Nội vụ, việc quy định cụ thể trong văn bản quy định chi tiết dưới Luật. Đồng thời, quy định cụ thể trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, cá nhân trong quy trình giải quyết hồ sơ cấp Giấy phép; giao Chính phủ quy định chi tiết thi hành.

Ưu tiên lao động chất lượng cao và đồng bào dân tộc thiểu số

Thảo luận tại Tổ 11 (Đoàn đại biểu Quốc hội (ĐBQH) thành phố Hải Phòng và Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi) về dự án Luật này, đại biểu Trần Lan Phương, Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng đề nghị, trước hết, siết chặt cơ chế chuẩn bị nguồn lao động tại Điều 18.

Theo đại biểu, việc doanh nghiệp chủ động chuẩn bị nguồn trước khi đăng ký hợp đồng cung ứng là cần thiết, nhưng dự thảo hiện mới quy định chỉ được thu phí đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghề và ngoại ngữ sau khi người lao động được tuyển chọn, song chưa kiểm soát các khoản thu khác như tiền đặt chỗ, phí hồ sơ, phí giữ nguồn hoặc thu qua cơ sở liên kết, đồng thời chưa quy định rõ thời hạn chờ tuyển chọn.

Đại biểu đề nghị quy định doanh nghiệp và tổ chức liên kết không được thu bất kỳ khoản tiền nào trước khi người lao động được tuyển chọn; thỏa thuận chuẩn bị nguồn phải nêu rõ thị trường, ngành nghề, thời hạn chuẩn bị, khả năng không được tuyển chọn và quyền chấm dứt tham gia mà không bị phạt. Trường hợp doanh nghiệp cung cấp thông tin sai hoặc không thực hiện đúng cam kết thì phải chịu trách nhiệm đối với các chi phí và thiệt hại phát sinh. Danh sách và tình trạng chuẩn bị nguồn cũng cần được cập nhật để chính quyền cấp xã giám sát thực chất.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng dự; Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng Lê Ngọc Châu điều hành phiên thảo luận Tổ 11.

Bên cạnh đó, đại biểu cũng đề nghị cụ thể hóa chính sách đối với nguồn nhân lực chất lượng cao; cần bảo đảm người lao động được làm đúng chuyên môn, hợp đồng minh bạch, không chuyển chi phí phát triển thị trường sang người lao động và có cơ chế kết nối, sử dụng hiệu quả kỹ năng sau khi về nước.

Bày tỏ đồng tình với quy định về chính sách ưu tiên lao động có kỹ năng và sử dụng nguồn nhân lực sau khi về nước, theo ĐBQH Nguyễn Ngọc Sơn (TP. Hải Phòng) đây là một trong những nội dung quan trọng nhất của lần sửa đổi này vì thể hiện sự chuyển dịch từ mục tiêu “đưa được bao nhiêu người đi làm việc ở nước ngoài” sang “đưa người như thế nào và thu về được gì”.

Đại biểu cho biết đến cuối năm 2025 có gần 900.000 lao động Việt Nam làm việc ở nước ngoài mang về khoảng 6-7 tỷ USD kiều hối mỗi năm. Điều đáng chú ý là mức thu nhập có sự chênh lệch lớn theo trình độ và thị trường làm việc: lao động tại Nhật Bản và Đài Loan khoảng 1.300 USD/tháng, Hàn Quốc khoảng 1.600 USD/tháng, trong khi tại Đức và Đan Mạch đạt từ 2.900-4.000 USD/tháng. Theo đại biểu, chỉ cần nâng cao trình độ và chuyển dịch thị trường thì giá trị tạo ra trên mỗi lao động có thể tăng gấp nhiều lần mà không cần tăng số lượng lao động xuất cảnh.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cho rằng định hướng này còn góp phần giảm áp lực thiếu hụt lao động trẻ trong nước, nhất là tại các địa phương có khu công nghiệp đang mở rộng sản xuất. Tuy nhiên, dự thảo hiện mới dừng ở quy định mang tính nguyên tắc, chưa hình thành khung chính sách tối thiểu và giao toàn bộ cho Chính phủ quy định chi tiết.

Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị bổ sung ngay trong luật khung chính sách đặc thù về hỗ trợ đào tạo nghề, ngoại ngữ và tín dụng ưu đãi đối với lao động thuộc hộ nghèo, vùng dân tộc thiểu số; luật hóa trách nhiệm ghi nhận kỹ năng nghề tích lũy ở nước ngoài vào cơ sở dữ liệu và cơ chế công nhận, đánh giá kỹ năng khi người lao động về nước; đồng thời giao trách nhiệm cụ thể cho UBND cấp tỉnh trong kết nối việc làm cho lao động hồi hương gắn với sàn giao dịch việc làm và doanh nghiệp FDI trên địa bàn.

Thiết lập cơ chế bảo vệ khẩn cấp

Từ bài học thực tiễn đại dịch COVID-19 khiến hàng vạn lao động bị kẹt tại nước ngoài, đại biểu Phạm Thu Xanh, ĐBQH thành phố Hải Phòng kiến nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế bảo vệ người lao động trong các tình huống khẩn cấp. Đại biểu dẫn chứng thời điểm đó có nhiều lao động Việt Nam ở nước ngoài mất việc làm, hết hợp đồng hoặc không còn thu nhập nhưng gặp khó khăn trong việc về nước do hạn chế chuyến bay, chi phí lớn và thiếu đầu mối hỗ trợ thủ tục pháp lý, dẫn đến thời gian lưu trú kéo dài.

Từ thực tế này, đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 7 cơ chế hỗ trợ khẩn cấp đối với người lao động Việt Nam ở nước ngoài khi xảy ra chiến tranh, thiên tai, dịch bệnh, xung đột vũ trang hoặc các tình huống khẩn cấp khác. Theo đại biểu, cần thiết lập quỹ hỗ trợ khẩn cấp, quy định rõ thẩm quyền, cho phép tạm ứng kinh phí khẩn cấp và xác định trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc hỗ trợ người lao động.

Đại biểu cũng nhấn mạnh điểm mới của dự thảo là không chỉ đưa lao động Việt Nam ra nước ngoài làm việc mà còn hướng tới sử dụng nguồn nhân lực chất lượng cao sau khi người lao động hoàn thành hợp đồng trở về nước. Đây là lực lượng có tác phong làm việc, kinh nghiệm sản xuất và năng lực ngoại ngữ tốt, có thể tiếp tục đóng góp cho phát triển đất nước.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 4 quy định về chính sách của Nhà nước đối với người lao động Việt Nam sau khi hoàn thành hợp đồng ở nước ngoài, bao gồm tiếp nhận, sử dụng và phát huy nguồn nhân lực này; hỗ trợ công nhận kỹ năng nghề nghiệp, kinh nghiệm làm việc; kết nối việc làm; đào tạo nâng cao; hỗ trợ khởi nghiệp và thu hút tham gia vào các ngành, lĩnh vực có nhu cầu nhân lực chất lượng cao.

Đến cuối năm 2025 có gần 900.000 lao động Việt Nam làm việc ở nước ngoài mang về khoảng 6-7 tỷ USD kiều hối mỗi năm. Điều đáng chú ý là mức thu nhập có sự chênh lệch lớn theo trình độ và thị trường làm việc: lao động tại Nhật Bản và Đài Loan khoảng 1.300 USD/tháng, Hàn Quốc khoảng 1.600 USD/tháng, trong khi tại Đức và Đan Mạch đạt từ 2.900-4.000 USD/tháng.

Hoàng Hòa