Đề xuất cho doanh nghiệp ngoài công lập tham gia giám định ADN xác định danh tính liệt sĩ

Giám định viên phân tích một mẫu hài cốt liệt sĩ. Ảnh: VGP.

Đề xuất được Bộ Nội vụ nêu tại dự thảo Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết số 26/2026/NQ-CP về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ khó khăn trong tổ chức lấy mẫu, giám định và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin bằng phương pháp giám định ADN.

Nghị quyết số 26 là cơ sở quan trọng để các cấp, các ngành tổ chức thực hiện hiệu quả các hoạt động lấy mẫu, giám định và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin bằng phương pháp giám định ADN, trong khuôn khổ "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".

NHIỀU VƯỚNG MẮC PHÁT SINH

Theo Tờ trình xây dựng dự thảo Nghị quyết, Bộ Nội vụ cho biết qua quá trình triển khai thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm, đã phát sinh một số nội dung cần bố trí nguồn lực, cơ chế để thực hiện. Bên cạnh đó, một số quy định của Nghị quyết số 26 còn vướng mắc, cần được sửa đổi, bổ sung để bảo đảm đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Thứ nhất, kinh phí lấy mẫu hài cốt liệt sĩ tại một số địa phương vượt quá định mức tối đa quy định tại Nghị quyết số 26. Qua tổng hợp đề xuất của các quân khu, địa phương, một số đơn vị (Quân khu 1, Quân khu 2, Quân khu 3, Quân khu 5, Ninh Bình, Quảng Ngãi, Lào Cai), có nhu cầu kinh phí lấy mẫu ADN hài cốt liệt sĩ bình quân lớn hơn mức 6 triệu đồng/mộ. Phần kinh phí phát sinh này chưa có cơ sở pháp lý để bảo đảm chi trả.

Thứ hai, chưa có cơ chế thanh toán kinh phí giám định ADN và chế độ, chính sách cho lực lượng lấy mẫu triển khai trước khi Nghị quyết số 26 có hiệu lực thi hành.

Viiện Pháp y Quân đội/Cục Quân y/Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật đã thực hiện xét nghiệm ADN đối với 109 mẫu thân nhân liệt sĩ, và 30 mẫu hài cốt liệt sĩ trong giai đoạn từ tháng 7/2025 đến trước ngày 15/3/2026. Tuy nhiên, mức chi tối đa 4.685.000 đồng/mẫu quy định tại Nghị quyết số 26 không bảo đảm chi phí thực tế để thanh quyết toán.

Đồng thời, lực lượng công an của 7 địa phương đã triển khai thu nhận mẫu thân nhân trước thời điểm Nghị quyết có hiệu lực, đến nay chưa có căn cứ để thực hiện chế độ, chính sách.

Thứ ba, chưa có cơ chế pháp lý để huy động đơn vị, doanh nghiệp tham gia giám định AND để đẩy nhanh tiến độ, chỉ tiêu đề ra.

Thứ tư, chưa có quy định nội dung, định mức chi cho xây dựng phần mềm, số hóa thông tin, tài liệu và các hoạt động truyền thông, sơ kết, tổng kết Chiến dịch.

Chưa có cơ chế áp dụng phương pháp giám định ADN bằng công nghệ mới sau khi được cấp có thẩm quyền phê duyệt chuyển giao. Ngoài ra, các đơn vị cũng phản ánh vướng mắc trong tổ chức thực hiện, bao gồm vấn đề nguồn lực, thanh quyết toán kinh phí.

PHÂN ĐỊNH RÕ TRÁCH NHIỆM CỦA TỪNG ĐƠN VỊ 

Từ những lý do trên, dự thảo Nghị quyết đề xuất sửa đổi, bổ sung khoản 4 Điều 2 Nghị quyết số 26.

Theo đó, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Y tế và Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam giao nhiệm vụ cho các đơn vị giám định ADN trực thuộc, tổ chức thực hiện giám định ADN mẫu hài cốt liệt sĩ theo địa bàn được Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ phân công. Chỉ đạo việc lựa chọn các đơn vị giám định ADN khác để phối hợp thực hiện, đẩy nhanh tiến độ giám định ADN theo yêu cầu.

Bộ Công an chủ trì lựa chọn đơn vị giám định ADN để phối hợp thu nhận và phân tích ADN mẫu thân nhân liệt sĩ chưa xác định được thông tin, bảo đảm quy định của Luật Căn cước.

Việc lựa chọn đơn vị giám định ADN phối hợp và thanh toán kinh phí thực hiện theo quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước, pháp luật về đấu thầu, và quy định của pháp luật khác có liên quan.

Đưa hài cốt liệt sĩ về khu vực lấy mẫu sinh phẩm, tại Nghĩa trang liệt sĩ Nhổn (Hà Nội). Ảnh: Mai Hoa.

Nội dung sửa đổi, bổ sung được đưa ra trong bối cảnh công tác giám định ADN hiện mới thực hiện được khoảng hơn 200 mẫu, rất khiêm tốn so với số lượng khoảng 18.000 mẫu cần giám định. Xác định đúng danh tính 10 trường hợp, chưa đáp ứng yêu cầu tiến độ.

Hiện nay, đã có đơn vị giám định ngoài công lập đề nghị tham gia nhưng chưa có cơ sở pháp lý để huy động, phối hợp. Vì vậy, để nâng cao công suất, đảm bảo khả năng giám định số lượng lớn mẫu trong thời gian tới, việc bổ sung quy định nhằm tạo cơ sở pháp lý để mở rộng năng lực giám định, rút ngắn thời gian trả kết quả cho thân nhân liệt sĩ.

Dự thảo Nghị quyết cũng đề xuất bổ sung quy định, trường hợp áp dụng phương pháp giám định ADN bằng công nghệ mới đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt chuyển giao, mức chi thực hiện theo định mức kinh tế - kỹ thuật được cơ quan có thẩm quyền ban hành, bảo đảm căn cứ hồ sơ, chứng từ thực tế, và không vượt mức chi tối đa đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Đồng thời, bổ sung thêm trường hợp tổ chức, cá nhân tham gia lấy mẫu thân nhân liệt sĩ theo kế hoạch của cơ quan, đơn vị có thẩm quyền từ ngày 15/3/2026 (thời điểm triển khai Chiến dịch), thì được áp dụng chế độ, chính sách hỗ trợ theo quy định.

Một vấn đề khác cũng được đề cập, đó là việc mua sắm trang thiết bị, lưu trữ mẫu lâu dài mẫu hài cốt liệt sĩ và xây dựng ngân hàng lưu trữ, bảo quản mẫu thân nhân liệt sĩ hiện chưa có cơ quan đầu mối. Đồng thời, một số quân khu, địa phương có nhu cầu kinh phí lấy mẫu vượt mức tối đa quy định, mà chưa có cơ sở pháp lý bảo đảm chi trả.

Vì vậy, Bộ Nội vụ đề xuất phân định rõ trách nhiệm của từng bộ, ngành, địa phương, nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo hoặc bỏ trống trách nhiệm, đồng thời tạo cơ sở để các địa phương chủ động bố trí ngân sách cho phần kinh phí phát sinh.

Cụ thể, Bộ Quốc phòng chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan bảo đảm lưu trữ tập trung, lâu dài mẫu hài cốt liệt sĩ được lấy trong Chiến dịch.

Các đơn vị giám định ADN thuộc các bộ, ngành căn cứ điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị và năng lực bảo quản, lưu trữ mẫu hiện có để tiếp tục bảo quản, lưu trữ mẫu hài cốt liệt sĩ. Trường hợp không bảo đảm điều kiện tiếp tục bảo quản, lưu trữ, thì bàn giao mẫu hài cốt liệt sĩ cho Viện Pháp y Quân đội, Bộ Quốc phòng để tiếp nhận, bảo quản, lưu trữ theo quy định.

Bộ Công an chủ trì, phối hợp với Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Bộ Quốc phòng, Bộ Y tế và các bộ, ngành liên quan xây dựng định mức kinh tế - kỹ thuật đối với phương pháp giám định ADN bằng công nghệ mới để xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ Nội vụ và cơ quan liên quan hướng dẫn lập dự toán, tổng hợp nhu cầu kinh phí và thanh quyết toán kinh phí thực hiện Nghị quyết theo quy định của pháp luật.

Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố bảo đảm kinh phí từ ngân sách địa phương và các nguồn hợp pháp khác, theo quy định của pháp luật đối với phần kinh phí phát sinh vượt mức chi tối đa quy định tại Nghị quyết số 26.

Theo Bộ Nội vụ, việc xây dựng dự thảo Nghị quyết nhằm kịp thời tháo gỡ vướng mắc về cơ chế tài chính, tạo cơ sở pháp lý đầy đủ để đẩy nhanh tiến độ tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, đáp ứng mong mỏi của thân nhân liệt sĩ và yêu cầu của Chiến dịch 500 ngày đêm.

Thu Hằng