Đề xuất chỉ phạt tối đa 20 năm tù nếu thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, khắc phục toàn bộ hậu quả

Như PLO đã đưa tin, Bộ Công an đang lấy ý kiến góp ý cho dự thảo hồ sơ chính sách dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Trong số các vấn đề được đề xuất sửa đổi, cơ quan chủ trì soạn thảo đã có những đề xuất sửa đổi, bổ sung để hoàn thiện quy định về hình phạt.

Đây là những quy định vừa thể hiện sâu sắc chính sách khoan hồng, nhân đạo của Nhà nước, vừa nâng cao sức răn đe, hiệu quả phòng ngừa tội phạm cho phù hợp với sự phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế.

Tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình

Theo Bộ Công an, BLHS hiện hành còn 10 tội danh áp dụng hình phạt tử hình. Dự thảo đề xuất tiếp tục thu hẹp, chỉ giữ lại án tử hình đối với các tội danh có tính chất "tội ác nghiêm trọng", xâm phạm khách thể đặc biệt quan trọng và gây hậu quả nặng nề về kinh tế, xã hội, an ninh con người. Việc này nhằm đáp ứng các chuẩn mực quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên hợp quốc về quyền dân sự và chính trị (ICCPR) mà Việt Nam là thành viên, đồng thời củng cố giá trị nhân đạo, giảm nguy cơ hậu quả không thể khắc phục nếu có oan, sai.

Một phiên tòa hình sự tại TAND TP.HCM. Ảnh minh họa không liên quan đến bài. Ảnh: SONG MAI

Bên cạnh đó, lần đầu tiên, dự thảo đề xuất sửa đổi, bổ sung quy định mang tính đột phá "khi hết thời hiệu thi hành bản án tử hình, hình phạt tử hình sẽ được tự động chuyển thành tù chung thân"... nhằm tháo gỡ những vướng mắc, ách tắc trong thực tiễn thi hành án tử hình hiện nay, đồng thời bảo đảm tính chặt chẽ, logic của toàn bộ hệ thống BLHS.

Đối với hình phạt tiền, dự thảo đề xuất mở rộng hình phạt tiền đối với một số tội danh (đặc biệt là tội phạm về chức vụ) nhằm thu hồi tài sản bị thiệt hại do tham nhũng. Đồng thời, nâng gấp đôi mức phạt tiền ở các nhóm tội có tính chất thu lợi bất chính lớn (như sản xuất, kinh doanh, thương mại, thuế, tài chính, ngân hàng, chứng khoán, tội phạm công nghệ thông tin...).

Việc nâng mức phạt không chỉ để tương xứng với sự thay đổi của mức lương cơ sở, thu nhập bình quân mà còn để đáp ứng các khuyến nghị của lực lượng đặc nhiệm tài chính (FATF) và Nhóm APG về chống rửa tiền đối với pháp nhân thương mại.

Cạnh đó, hiện nay BLHS chủ yếu thiết kế theo hướng có thể phạt tiền hoặc phạt tiền hoặc phạt tù, dẫn đến thiếu một nguyên tắc bắt buộc làm giảm tính thống nhất. Dự thảo đề xuất cho phép Tòa án quyết định hình phạt tiền thay vì hình phạt tù đối với một số tội ít nghiêm trọng và nghiêm trọng, với điều kiện người phạm tội thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, tích cực hợp tác và đã khắc phục, bồi thường toàn bộ hậu quả.

Bổ sung nguyên tắc lượng hình mới

Lao động công ích là hình phạt bổ sung mới nêu ra trong dự thảo lần này, đây là hình phạt mà người bị kết án sẽ bị buộc phải thực hiện một số công việc lao động phục vụ cho cộng đồng mà không được trả lương. Việc lao động này sẽ diễn ra ngoài thời gian học tập và làm việc chính của người bị kết án. Điều này đảm bảo rằng họ vẫn có thể duy trì các hoạt động học tập, mưu sinh bình thường, giúp chế tài này dễ được chấp nhận hơn so với hình phạt tù ngắn hạn.

Để có thể đưa hình phạt này vào áp dụng thực tiễn, Nhà nước sẽ phải thiết lập một mạng lưới tiếp nhận công việc công ích. Đồng thời, các cơ quan chức năng phải tổ chức công tác giám sát, bảo đảm an toàn lao động cũng như bảo hiểm rủi ro cho người bị kết án trong quá trình họ lao động phục vụ cộng đồng. Việc áp dụng hình phạt này cũng sẽ đòi hỏi phải sửa đổi, bổ sung đồng bộ các luật liên quan như Bộ luật Tố tụng hình sự và Luật Thi hành án hình sự.

Bên cạnh đó, giám sát điện tử là biện pháp mới được bổ sung áp dụng cho người hưởng án treo, cải tạo không giam giữ, tha tù trước thời hạn có điều kiện, hoặc cấm cư trú. Công cụ này sẽ nâng cao chất lượng quản lý tại cộng đồng, khắc phục tình trạng khó kiểm soát người chấp hành án ngoài nhà tù hiện nay.

Đáng chú ý, một nguyên tắc quyết định hình phạt mới được đưa vào dự thảo đó là nếu người phạm tội thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải và đã khắc phục toàn bộ hậu quả, Tòa án chỉ áp dụng tối đa 20 năm tù (đối với tội có khung chung thân/tử hình), hoặc không quá 3/4 mức phạt tối đa (với tù có thời hạn), hoặc có thể chọn hình phạt tiền/miễn trách nhiệm hình sự. Ngoài ra, sẽ bỏ điều kiện "phạm tội lần đầu" và "có nơi cư trú rõ ràng" khi xét tha tù trước thời hạn có điều kiện, chuyển trọng tâm sang mức độ cải tạo thực tế.

Nguyên tắc này này tạo ra một cơ chế khuyến khích để người phạm tội tự nguyện thú nhận, hợp tác điều tra và dốc toàn lực bồi thường hậu quả, qua đó làm tăng hiệu quả thực chất của việc xử lý hình sự thay vì chỉ chú trọng trừng trị tước tự do.

ĐẶNG LÊ