Đề xuất bổ sung vai trò giám sát của Mặt trận trong giải quyết bồi thường của Nhà nước

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thành Trung phát biểu (Ảnh: Quang Vinh)

Làm rõ trường hợp người thân của người đấu tranh phòng chống tham nhũng bị trả thù, thiệt hại

Ngày 10/8, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội thảo luận ở hội trường về: dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thành Trung (Đoàn Hải Phòng) tán thành với sự cần thiết sửa đổi Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước và Báo cáo tiếp thu, giải trình của cơ quan soạn thảo.

Đánh giá cao việc dự thảo đã mở rộng phạm vi bảo vệ người dân, bổ sung cơ chế đối với người đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và tiếp tục cải cách thủ tục giải quyết yêu cầu bồi thường.

Để dự thảo Luật sau khi ban hành có tính khả thi cao, về khoản 9 và khoản 10 của Điều 3 bổ sung người đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và người dân, ông Trung thống nhất với việc bổ sung hai nhóm đối tượng này. Tuy nhiên, quy định hiện nay chủ yếu mới dừng lại ở xác định khái niệm, trong khi chưa thể hiện đầy đủ cơ chế pháp lý để đảm bảo quyền được bồi thường khi họ bị thiệt hại do việc thực hiện quyền phản ánh, tố cáo, tố giác.

Ông Trung đề nghị Ban soạn thảo rà soát các quy định về căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường, thiệt hại được bồi thường và trình tự yêu cầu bồi thường để có sự dẫn chiếu quy định tương ứng. Đặc biệt, cần làm rõ trường hợp người tố cáo hoặc người thân bị trả thù, gây thiệt hại do việc thực hiện quyền đấu tranh phòng, chống tham nhũng thì căn cứ nào xác định trách nhiệm của Nhà nước và cơ chế chứng minh mối quan hệ giữa hành vi công vụ với thiệt hại. Nếu Điều 3 đã mở rộng đối tượng thì các quy định về trách nhiệm bồi thường cũng cần được thiết kế tương ứng, tránh tình trạng quyền thì được ghi nhận nhưng khó thực hiện trên thực tế.

Trong điều kiện tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, ông Trung đề nghị dự thảo Luật không chỉ quy định về cấp có thẩm quyền mà cần tính đến năng lực và tính chất của từng vụ việc. Theo đó, đề nghị nghiên cứu bổ sung nguyên tắc những vụ việc có giá trị bồi thường lớn, nhiều người bị thiệt hại, liên quan nhiều cơ quan hoặc có tính chất phức tạp thì UBND cấp tỉnh trực tiếp giải quyết hoặc quyết định cơ quan có thẩm quyền giải quyết. Những vụ việc đơn giản, rõ ràng thì phân cấp cho cấp xã. Đây là phân cấp phù hợp hơn, bởi phân quyền phải gắn với năng lực thực hiện và trách nhiệm cuối cùng, không nên chỉ căn cứ vào địa giới hành chính.

Tuy đồng tình với việc sửa đổi Điều 42, Điều 43 và Điều 45 theo hướng rút ngắn thời gian giải quyết yêu cầu bồi thường.

Tuy nhiên, theo ông Trung, đối với Điều 46 về thương lượng bồi thường, đề nghị quy định rõ hơn ngay trong luật. Theo đó, Luật cần xác định tối thiểu 3 nguyên tắc: Thứ nhất, thời hạn thương lượng; Thứ hai, căn cứ xác định mức bồi thường; Thứ ba, trách nhiệm của cơ quan giải quyết khi thương lượng không thành. Các nội dung kỹ thuật biểu mẫu và trình tự chi tiết có thể giao Chính phủ quy định.

“Hoàn thiện Luật lần này cần hướng tới 3 yêu cầu: Mở rộng thực chất quyền được bồi thường, phân định rõ trách nhiệm của cơ quan nhà nước và đơn giản hóa tối đa thủ tục cho người bị thiệt hại”, ông Trung nói.

3 trường hợp miễn trách nhiệm đối với cán bộ gây thiệt hại do lỗi vô ý

Theo đại biểu Quốc hội Nguyễn Phi Hùng (Đoàn Đà Nẵng) về bổ sung trường hợp miễn trách nhiệm hoàn trả đối với cán bộ dám nghĩ, dám làm, có tư duy đổi mới sáng tạo, tại Điều 65 dự thảo Luật quy định việc miễn hoàn trả đối với cán bộ gây thiệt hại do lỗi vô ý trong 3 trường hợp: mắc bệnh hiểm nghèo, hoàn cảnh kinh tế đặc biệt khó khăn, và lập công lớn.

Tuy nhiên, đối với cán bộ năng động, dám nghĩ, dám làm, sáng tạo vì lợi ích chung thì cần được xem xét miễn trách nhiệm hoàn trả nếu gây thiệt hại trong quá trình thực thi công vụ. Theo tinh thần Kết luận số 14 của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 193 của Quốc hội về khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.

Đại biểu Nguyễn Phi Hùng phát biểu (Ảnh: Quang Vinh)

Ông Hùng đề nghị bổ sung Điểm d vào Khoản 1 Điều 65 dự thảo Luật theo hướng: “Thiệt hại phát sinh do rủi ro khách quan trong quá trình thực hiện đề xuất đổi mới, sáng tạo, thử nghiệm có kiểm soát đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt mà người thi hành công vụ đã tuân thủ đầy đủ quy trình, quy định và không có hành vi trục lợi để bảo vệ, khuyến khích cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung”.

Liên quan đến cơ chế kiểm tra, giám sát việc thực hiện trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, theo đánh giá của ông Hùng, một trong những hạn chế, bất cập hiện nay của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước là tính chất khép kín của cơ chế kiểm tra, giám sát việc thi hành luật này. Điều này vẫn chưa được khắc phục trong dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung lần này. Vì cơ chế kiểm tra, giám sát trong dự thảo Luật chủ yếu tập trung vào cơ chế quản lý nhà nước nội bộ, cơ chế tự kiểm tra giữa cơ quan trực tiếp thực hiện trách nhiệm bồi thường với người bị thiệt hại, mà chưa có quy định riêng về cơ chế giám sát bên ngoài của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội cũng như nhân dân đối với công tác bồi thường của Nhà nước và nghĩa vụ hoàn trả ngân sách.

Từ đó, ông Hùng đề xuất bổ sung một điều mới liên quan đến trách nhiệm của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội. Theo đó, quy định: Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có trách nhiệm giám sát hoạt động giải quyết bồi thường của Nhà nước theo quy định của pháp luật. Cơ quan giải quyết bồi thường, cơ quan quản lý nhà nước về công tác bồi thường có trách nhiệm cung cấp thông tin, tài liệu liên quan theo yêu cầu của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, xem xét, giải quyết và trả lời kiến nghị của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam theo quy định của pháp luật. Nhân dân giám sát việc chấp hành pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước thông qua Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, hoặc trực tiếp phản ánh, kiến nghị, tố cáo hành vi vi phạm pháp luật trong giải quyết bồi thường theo quy định của pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở và pháp luật về tố cáo.

Anh Vũ - Việt Thắng - Quang Vinh