Để sản phẩm công nghệ không 'chết yểu' ở giai đoạn thử nghiệm

Phát triển được một sản phẩm công nghệ mới chỉ là bước đầu. Để sản phẩm được khách hàng tin tưởng sử dụng, doanh nghiệp còn phải trải qua quá trình kiểm thử, hoàn thiện và đáp ứng những yêu cầu khắt khe khi triển khai thực tế.

Javis Conversational Banking - giải pháp AI ngân hàng do Proton Tech phát triển là một ví dụ. Sản phẩm vừa được vinh danh tại Giải thưởng Chuyển đổi số Việt Nam 2026, cho phép người dùng thực hiện các yêu cầu ngân hàng bằng ngôn ngữ tự nhiên.

Tuy nhiên, để đưa giải pháp từ nghiên cứu vào ứng dụng thực tiễn, doanh nghiệp phải đầu tư liên tục cho công nghệ, bảo mật và tích hợp hệ thống. Đây cũng là những rào cản mà Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) đang hướng tới tháo gỡ thông qua đổi mới cơ chế hỗ trợ nghiên cứu, thử nghiệm và thương mại hóa, với định hướng lấy doanh nghiệp làm trung tâm.

Bộ trưởng KH&CN Vũ Hải Quân và Thứ trưởng Phạm Đức Long tham quan gian hàng tại Lễ kỷ niệm hưởng ứng Ngày Chuyển đổi số quốc gia năm 2026. (Ảnh: Bộ KH&CN)

Thêm động lực đầu tư cho nghiên cứu và phát triển

Chia sẻ với Báo Điện tử VTC News, ông Nguyễn Tuấn Anh, Giám đốc AI Proton Tech cho biết, sau hơn một năm phát triển Javis, thách thức không chỉ nằm ở việc xây dựng một chatbot có khả năng trả lời câu hỏi, mà còn ở việc giúp khách hàng thực hiện các dịch vụ ngân hàng thông qua hội thoại tự nhiên, thay vì phải tìm kiếm và thao tác qua nhiều chức năng trên ứng dụng.

Theo đó, hệ thống được phát triển để hỗ trợ các yêu cầu như kiểm tra số dư, chuyển tiền, thanh toán hóa đơn hoặc thiết lập thanh toán định kỳ. Để thực hiện, AI phải hiểu mục đích của người dùng, xác định thông tin còn thiếu và kết nối với các hệ thống nghiệp vụ ngân hàng, thay vì chỉ cung cấp câu trả lời như chatbot thông thường.

Đặc biệt, việc ứng dụng AI vào giao dịch tài chính đòi hỏi độ tin cậy và an toàn cao. Hệ thống phải tuân thủ các quy trình nghiệp vụ, bảo mật và xác thực, đồng thời bảo đảm khách hàng kiểm tra, xác nhận trước khi thực hiện những giao dịch cần thiết.

Để đáp ứng các yêu cầu này, doanh nghiệp phải duy trì quá trình nghiên cứu, kiểm thử và hoàn thiện sản phẩm trong thời gian dài.

“Nhân lực và nguồn vốn cũng đều là yếu tố quan trọng, bởi quá trình kiểm thử, sửa lỗi và đánh giá cần được duy trì liên tục”, ông Tuấn Anh cho biết thêm.

Ông Nguyễn Tuấn Anh, Giám đốc AI Proton Tech (giữa), nhận giải thưởng cho giải pháp Javis Conversational Banking tại Giải thưởng Chuyển đổi số Việt Nam 2026.

Những khó khăn của Proton phản ánh đặc thù hoạt động nghiên cứu và phát triển công nghệ tại doanh nghiệp: cần nguồn lực dài hạn, trải qua nhiều lần thử nghiệm, trong khi kết quả thương mại chưa thể bảo đảm ngay từ đầu.

Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đặt ra yêu cầu đổi mới cơ chế quản lý, đầu tư và hỗ trợ hoạt động nghiên cứu. Nghị quyết khuyến khích doanh nghiệp tăng đầu tư cho nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ, đồng thời thúc đẩy tháo gỡ các rào cản về thể chế và nguồn lực.

Một trong những định hướng đáng chú ý là hoàn thiện cơ chế tài chính phù hợp với đặc thù hoạt động khoa học, công nghệ, chấp nhận rủi ro và độ trễ trong nghiên cứu. Chính sách hướng tới tạo điều kiện để tổ chức, doanh nghiệp triển khai ý tưởng mới, thử nghiệm công nghệ và phát triển sản phẩm có khả năng ứng dụng.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, ông Nguyễn Tuấn Anh đánh giá cao định hướng này: “Với người làm công nghệ, điều đáng chú ý ở Nghị quyết 57 là định hướng đầu tư dài hạn cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, cùng yêu cầu tháo gỡ những điểm nghẽn để doanh nghiệp nghiên cứu và phát triển sản phẩm”, ông nói. “Đây là cơ sở quan trọng, bởi nghiên cứu AI cần thời gian và không phải hướng thử nghiệm nào cũng đi đến kết quả thương mại”.

Tháo gỡ rào cản đưa sản phẩm ra thị trường

Bên cạnh chi phí nghiên cứu, việc chuyển một giải pháp công nghệ thành sản phẩm được khách hàng chấp nhận cũng là thách thức lớn đối với doanh nghiệp.

“Tôi cho rằng khó nhất là đi từ sản phẩm làm được đến khách hàng đủ tin tưởng để sử dụng”, ông Nguyễn Tuấn Anh nói.

Với lĩnh vực ngân hàng, yêu cầu này càng khắt khe bởi sản phẩm liên quan trực tiếp đến tiền và dữ liệu khách hàng. Một hệ thống AI có thể trả lời chính xác nhiều câu hỏi nhưng chưa chắc đủ an toàn để hỗ trợ giao dịch tài chính.

Doanh nghiệp cần những cơ chế hỗ trợ và chương trình thử nghiệm để có thể đưa các sản phẩm công nghệ vượt giai đoạn thử nghiệm đến thương mại hóa.

Theo ông Tuấn Anh, doanh nghiệp cần những tình huống sát thực tế để đánh giá năng lực AI, song dữ liệu ngân hàng không thể sử dụng tùy ý. Vì vậy, đơn vị phát triển công nghệ và ngân hàng phải phối hợp xây dựng môi trường thử nghiệm vừa đáp ứng yêu cầu đánh giá, vừa bảo vệ thông tin khách hàng.

Việc kiểm thử cũng không chỉ dừng ở độ chính xác của câu trả lời. Hệ thống phải biết hỏi lại khi thiếu thông tin, tuân thủ quyền hạn, lưu vết hoạt động và chuyển sang nhân viên ngân hàng khi cần thiết. Proton Tech vì thế mong muốn có thêm các chương trình thử nghiệm quy mô nhỏ, với thời hạn và tiêu chí đánh giá rõ ràng.

Nhu cầu này phù hợp với định hướng phát triển cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ, sản phẩm và mô hình kinh doanh mới theo Nghị quyết 57. Đây là hướng tiếp cận nhằm tạo không gian thử nghiệm cho đổi mới sáng tạo, đồng thời nhận diện và kiểm soát rủi ro trước khi mở rộng ứng dụng.

Tại Hội nghị giao ban quản lý Nhà nước quý III/2026 ngày 18/9, Bộ trưởng KH&CN Vũ Hải Quân nhấn mạnh yêu cầu đổi mới cách xác định và triển khai nhiệm vụ khoa học, công nghệ, xuất phát từ nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Theo Bộ trưởng, cơ quan quản lý phải bắt đầu từ câu hỏi doanh nghiệp đang cần hỗ trợ gì, cần giải quyết vấn đề gì và cần ứng dụng công nghệ nào.

“Lấy doanh nghiệp làm hạt nhân để triển khai các nhiệm vụ khoa học, công nghệ”, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh.

Qua rà soát hơn 100 đề xuất nhiệm vụ gửi về Bộ, một số nội dung còn trùng lặp hoặc chưa phân biệt rõ giữa nghiên cứu phát triển công nghệ, ứng dụng công nghệ và mua sắm thiết bị. Theo Bộ trưởng, nếu thiếu sự phối hợp giữa các địa phương, bộ, ngành, nguồn lực đầu tư có nguy cơ bị phân tán, lãng phí.

Để khắc phục, Bộ KH&CN sẽ nghiên cứu ban hành hướng dẫn, biểu mẫu và triển khai nền tảng số dùng chung nhằm hỗ trợ phát hiện nhiệm vụ trùng lặp. Với những nhu cầu công nghệ tương đồng, các địa phương có thể phối hợp triển khai nhiệm vụ quy mô lớn, lựa chọn địa bàn thử nghiệm trước khi nhân rộng.

Định hướng này cho thấy việc tổ chức các nhiệm vụ khoa học, công nghệ đang được thúc đẩy theo hướng gắn với nhu cầu ứng dụng, sử dụng hiệu quả nguồn lực và tăng khả năng đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.

Hoa Vũ