Đề nghị bổ sung cơ chế đặc thù đối với xuất bản phục vụ nhiệm vụ khoa học, giáo dục

Sau gần 14 năm thi hành, Luật Xuất bản năm 2012 đã hoàn thành sứ mệnh định hướng phát triển ngành xuất bản trong giai đoạn vừa qua. Tuy nhiên, giai đoạn hiện nay đặt ra những yêu cầu mới để phát triển xuất bản. Đặc biệt, Chỉ thị số 04-CT/TW ngày 17/3/2026 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới đã khẳng định lĩnh vực này có vai trò quan trọng trong xây dựng và bồi đắp nền tảng tri thức quốc gia, phát triển văn hóa đọc, bồi đắp tri thức, định hướng thẩm mỹ, nâng cao dân trí...

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đặng Xuân Phương phát biểu tại cuộc làm việc

Vì vậy, việc sửa đổi Luật Xuất bản cần thể chế hóa đầy đủ tinh thần của Chỉ thị số 04, đồng thời tháo gỡ các vướng mắc thực tiễn của hoạt động xuất bản trong bối cảnh internet và trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ. Dự kiến tại Kỳ họp không thường lệ sắp tới, Quốc hội sẽ xem xét cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.

Báo cáo tại cuộc làm việc, Giám đốc Nhà xuất bản và Tạp chí Khoa học xã hội Đinh Quang Thành cho biết: thực hiện tinh gọn tổ chức bộ máy theo chủ trương chung của Đảng, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đã hợp nhất Nhà xuất bản Khoa học xã hội và Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam thành Nhà xuất bản và Tạp chí Khoa học xã hội từ ngày 1/4/2025, với hai nhiệm vụ chuyên môn chính: xuất bản sách và tạp chí khoa học xã hội.

Tính đến ngày 1/6/2026, Nhà xuất bản và Tạp chí có 37 viên chức và người lao động, trong đó 23 nhân sự (chiếm 62,2%) có trình độ đào tạo sau đại học. Đội ngũ nhân sự chuyên môn gồm 22 biên tập viên, có năng lực và kinh nghiệm chuyên môn tốt, cơ bản đáp ứng yêu cầu biên tập, xuất bản các công trình khoa học xã hội và nhân văn.

Giám đốc Nhà xuất bản và Tạp chí Khoa học xã hội Đinh Quang Thành báo cáo tại cuộc làm việc

Giai đoạn 2020 - 2025, Nhà xuất bản đã xuất bản 2.017 đầu sách, trong đó có 1.628 đầu sách liên kết xuất bản, 348 đầu sách thuộc nhiệm vụ khoa học của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam và 41 đầu sách đặt hàng của Nhà nước.

Tuy nhiên, hoạt động xuất bản hiện nay đối mặt với nhiều khó khăn, như thị trường sách học thuật nhỏ, chi phí xuất bản tăng cao, nguồn lực đầu tư cho chuyển đổi số hạn chế, tình trạng vi phạm bản quyền trên môi trường mạng phức tạp và chưa có cơ chế hỗ trợ đủ mạnh đối với xuất bản phẩm khoa học xã hội.

Theo Giám đốc Nhà xuất bản và Tạp chí Khoa học xã hội, qua thực tiễn triển khai Luật Xuất bản năm 2012 cho thấy, một số quy định đã bộc lộ hạn chế trước yêu cầu phát triển của môi trường số. Đơn vị kiến nghị Quốc hội xem xét, nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản theo hướng phù hợp với yêu cầu phát triển của môi trường số, tạo hành lang pháp lý đầy đủ cho xuất bản điện tử, xuất bản số, sách nói, sách tương tác, dữ liệu mở, nền tảng phân phối nội dung số và các mô hình xuất bản mới.

Đồng thời, hoàn thiện quy định về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong môi trường số, tăng cường chế tài xử lý hành vi sao chép, phát tán trái phép xuất bản phẩm điện tử, tài liệu số và các sản phẩm nội dung có bản quyền trên internet.

Đề nghị bổ sung cơ chế đặc thù đối với các nhà xuất bản thực hiện nhiệm vụ chính trị, khoa học, giáo dục và văn hóa; có chính sách hỗ trợ phát triển văn hóa đọc...

Quang cảnh cuộc làm việc

Tại cuộc làm việc, các đại biểu tập trung làm rõ nhiều nội dung như: những khó khăn vướng mắc với mô hình Nhà xuất bản và Tạp chí; chuyển đổi số hoạt động xuất bản, xây dựng và khai thác dữ liệu của xuất bản; kinh nghiệm của đơn vị trong quy trình biên tập, kiểm soát nội dung tránh tình trạng sai phạm nghiêm trọng; mô hình hợp tác công tư trong lĩnh vực xuất bản; cơ chế đặt hàng để đưa sách Việt ra thế giới…

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Đặng Xuân Phương cho rằng, sách khoa học xã hội là dòng sách có tính đặc thù, kén độc giả nhưng giữ vai trò quan trọng trong phát triển tri thức và công nghiệp văn hóa. Trong bối cảnh triển khai các chủ trương lớn như Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Chỉ thị số 04, cần có cơ chế phù hợp để khai thác, phát huy hiệu quả nguồn tư liệu, tri thức này, đưa các giá trị khoa học đến với bạn đọc.

Những ý kiến, kiến nghị từ thực tiễn hoạt động của đơn vị sẽ là cơ sở quan trọng để Đoàn khảo sát tổng hợp, phục vụ công tác thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.

Thảo Nguyên