Để không gian văn hóa cồng chiêng 'đại ngàn chạm biển xanh'

Trong thời gian tới, Gia Lai quyết tâm bảo tồn để không gian văn hóa cồng chiêng “đại ngàn chạm biển xanh”

Mở rộng không gian bảo tồn

Theo UBND tỉnh Gia Lai, Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, được UNESCO ghi danh vào ngày 25.11.2005. Tỉnh Gia Lai là nơi tập trung đông dân tộc Ba Na, Gia Rai; một số địa phương có dân tộc Chăm, Hrê sở hữu cồng chiêng và duy trì thực hành các hoạt động liên quan đến cồng chiêng.

Sau 20 năm di sản được ghi danh, hoạt động bảo tồn tại Gia Lai đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận, nhưng bên cạnh đó vẫn còn một số hạn chế, đặc biệt là những thách thức từ quá trình đô thị hóa, phát triển kinh tế -xã hội.

Việc sáp nhập địa giới hành chính tỉnh Gia Lai và tỉnh Bình Định vào tháng 7.2025 đã mở rộng không gian hành chính, văn hóa và cộng đồng dân cư của cả tỉnh. Trong đó, các cộng đồng dân tộc Ba Na, Chăm, Hrê sinh sống tại các xã, phường ở khu vực phía đông của tỉnh cũng có sinh hoạt dân gian liên quan đến cồng chiêng.

Tỉnh Bình Định (cũ) trong thời gian qua đã tổ chức trao tặng 119 bộ cồng chiêng cho 119 thôn, làng; tổ chức lễ hội mừng cồng chiêng mới sau khi hoàn thành việc trao tặng cồng chiêng; duy trì ngày hội VHTT dân tộc thiểu số miền núi; tham gia các hoạt động văn hóa -văn nghệ các dân tộc do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức...

Tỉnh Gia Lai sẽ tổ chức Chương trình “Cồng chiêng cuối tuần - Thưởng thức và Trải nghiệm” năm 2026

Trong giai đoạn 2023 -2025, tỉnh Gia Lai (cũ) đã triển khai nhiều hoạt động bảo tồn không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên như: tổ chức liên hoan trình diễn cồng chiêng; các lớp truyền dạy đánh chiêng và chỉnh chiêng; kiểm kê cồng chiêng, nghệ nhân thực hành cồng chiêng; triển khai chương trình “Cồng chiêng cuối tuần - Thưởng thức và trải nghiệm”, “Sắc màu văn hóa Gia Lai - Bảo tồn và phát triển”; giao lưu trình diễn cồng chiêng ở trong và ngoài nước; xây dựng Phòng trưng bày không gian cồng chiêng tại Bảo tàng Pleiku và nhiều chương trình khác.

Tuy nhiên, một số nội dung chưa thực hiện được do kinh phí chưa đáp ứng, công tác kiểm kê tại một số địa phương chưa hoàn thành, thiếu sự kết nối liên vùng...

Vì vậy, theo UBND tỉnh Gia Lai việc xây dựng Đề án “Bảo tồn và phát huy giá trị di sản Không gian văn hóa cồng chiêng tỉnh Gia Lai giai đoạn 2026 -2030” (gọi tắt Đề án) là rất cần thiết, dựa trên cơ sở đánh giá tổng thể, đồng bộ và kết nối các cộng đồng dân tộc trong không gian mới; kế thừa kết quả đã đạt được, khắc phục hạn chế; bảo tồn và phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch mang tính liên vùng; quảng bá hình ảnh vùng đất, con người và văn hóa tỉnh Gia Lai.

Cũng theo UBND tỉnh Gia Lai, vừa qua HĐND tỉnh đã thông qua Nghị quyết với kinh phí bảo đảm cho Đề án “Bảo tồn, phát huy giá trị di sản Không gian văn hóa cồng chiêng tỉnh giai đoạn 2026 -2030” là 72 tỉ đồng.

Nguồn kinh phí thực hiện từ ngân sách nhà nước (vốn sự nghiệp, vốn đầu tư phát triển, vốn hỗ trợ của trung ương, vốn chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế -xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch cộng đồng, chương trình mục tiêu phát triển văn hóa); vốn huy động xã hội hóa, vốn các địa phương có dự án triển khai và các nguồn vốn khác.

Để cồng chiêng mãi sống trong cộng đồng

Hiện thực hóa Đề án, UBND tỉnh Gia Lai đã ban hành kế hoạch triển khai đề án “Bảo tồn và phát huy giá trị di sản Không gian văn hóa cồng chiêng tỉnh Gia Lai giai đoạn 2026-2030”.

Đề án sẽ thực hiện chính sách hỗ trợ cho các NNND, NNƯT trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể trên địa bàn tỉnh Gia Lai theo quy định

Theo đó, nội dung triển khai đề án gồm: Điều tra, khảo sát về cồng chiêng và người thực hành cồng chiêng trên địa bàn toàn tỉnh; phục dựng, duy trì và phát huy nghi lễ, lễ hội có sử dụng cồng chiêng của các dân tộc Ba Na, Gia Rai, Chăm, Hrê, mỗi năm tổ chức phục dựng 1 - 2 lễ hội có nguy cơ mai một và duy trì trong sinh hoạt tín ngưỡng, lễ hội của cộng đồng.

Cùng với đó, tổ chức các lớp truyền dạy đánh chiêng, chỉnh chiêng; tập huấn công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản Không gian văn hóa cồng chiêng cho công chức, viên chức xã, phường…

Kế hoạch trên cũng đề cập đến việc tổ chức hội thảo khoa học về di sản văn hóa cồng chiêng, tổ chức Ngày hội văn hóa các dân tộc tỉnh Gia Lai định kỳ hằng năm và Liên hoan trình diễn cồng chiêng tỉnh Gia Lai định kỳ 2 năm/lần, huy động sự tham gia của các đoàn cồng chiêng trong và ngoài tỉnh, quốc tế.

Ngoài ra hỗ trợ khôi phục, trưng bày, số hóa di sản Không gian văn hóa cồng chiêng tỉnh Gia Lai; thực hiện chính sách hỗ trợ cho các NNND, NNƯT trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể trên địa bàn tỉnh theo quy định…

Tiếp sức cho không gian văn hóa cồng chiêng, Sở VHTTDL Gia Lai cũng ban hành kế hoạch tổ chức Chương trình “Cồng chiêng cuối tuần - Thưởng thức và Trải nghiệm” năm 2026. Theo đó, Chương trình sẽ được tổ chức từ tháng 3 đến tháng 12.2026, vào lúc 19 - 21 giờ vào thứ Bảy hằng tuần và các ngày lễ, sự kiện liên quan.

Địa điểm tổ chức chương trình tại Quảng trường Đại Đoàn Kết (phường Pleiku), Quảng trường Nguyễn Tất Thành (phường Quy Nhơn) và các xã, phường trên địa bàn tỉnh Gia Lai.

Liên hoan trình diễn cồng chiêng tỉnh Gia Lai định kỳ 2 năm/lần, huy động sự tham gia của các đoàn cồng chiêng trong và ngoài tỉnh, quốc tế

Các buổi trình diễn bao gồm một số nội dung như: Giới thiệu về văn hóa truyền thống của các đơn vị tham gia; trình diễn cồng chiêng, nhạc cụ, hát dân ca, múa dân gian, tái hiện không gian sinh hoạt văn hóa truyền thống; giao lưu, hướng dẫn du khách tìm hiểu, trải nghiệm về cồng chiêng, các loại nhạc cụ truyền thống, nghi lễ/lễ hội truyền thống có sử dụng cồng chiêng...

Bà Đỗ Thị Diệu Hạnh, Giám đốc Sở VHTTDL Gia Lai cho biết: Chương trình “Cồng chiêng cuối tuần - Thưởng thức và Trải nghiệm” là hoạt động thiết thực góp phần thực hiện Chương trình hành động quốc gia đã cam kết với UNESCO về bảo tồn và phát huy có hiệu quả giá trị di sản văn hóa phi vật thể Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên.

Cũng theo Giám đốc Sở Đỗ Thị Diệu Hạnh, chương trình tạo điều kiện để cồng chiêng được trở về với môi trường vốn có, các nghệ nhân được thể hiện nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc mình. Qua đó khơi dậy niềm tự hào, khích lệ nghệ nhân tích cực tham gia các hoạt động bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa cồng chiêng, góp phần thúc đẩy phát triển du lịch địa phương, giới thiệu, quảng bá hình ảnh vùng đất, con người Gia Lai đến với du khách trong và ngoài nước.

Đồng thời hoạt động này còn là dịp để đồng bào các DTTS nhiều thế hệ trên địa bàn tỉnh gặp gỡ, giao lưu, trao đổi kinh nghiệm và thắt chặt tinh thần đoàn kết.

PHAN HIẾU