'Đế đô sóng cả' - Dấu ấn nghệ thuật cải lương phương Nam

Khắc họa một lát cắt lịch sử

Vở diễn Đế đô sóng cả được NSND Giang Mạnh Hà dàn dựng dựa trên kịch bản của NSND Triệu Trung Kiên; soạn giả Hoàng Song Việt chuyển thể cải lương. Tác phẩm khai thác giai đoạn lịch sử đầy biến động ở nước ta thời Đinh - Tiền Lê, với lát cắt lịch sử là thời điểm sau khi vua Đinh Tiên Hoàng băng hà, Thái hậu Dương Vân Nga trao long bào cho Thập đạo tướng quân Lê Hoàn.

Tuy nhiên, Đế đô sóng cả không dừng ở tái hiện và minh họa các sự kiện đã được ghi chép trong cổ sử, mà tiếp cận câu chuyện từ cảm xúc nhân văn, đồng thời mở ra những phân tích và phản biện, để tâm lý và hành động của mỗi nhân vật được lý giải trong những hoàn cảnh cụ thể. Đặc biệt, các nhân vật từng xuất hiện khá mờ nhạt và một chiều trong sử sách như Hoàng hậu Ca Ông hay Đỗ Thích được khắc họa với nhiều lớp diễn biến nội tâm, qua đó mở rộng câu chuyện thành một bi kịch về quyền lực và con người trong thời cuộc nhiều biến động.

Vở diễn tái hiện một thời kỳ đầy sóng gió của nước Đại Cồ Việt hơn 1.000 năm trước. Ảnh: An Nhiên

Rộng hơn, các nhân vật đứng giữa vòng xoáy lịch sử, từ Thái hậu Dương Vân Nga, Lê Hoàn đến các bề tôi như Phạm Hạp, Nguyễn Bặc, hiện lên trong vở diễn với nhiều trăn trở trước vận mệnh đất nước. Diễn biến tâm lý cùng lựa chọn của họ được đặt trong bối cảnh lịch sử khắc nghiệt, qua đó tái hiện một thời kỳ đầy sóng gió của nước Đại Cồ Việt, đồng thời gợi mở suy ngẫm về trách nhiệm và nghĩa vụ của con người trước dân tộc.

Phó Giám đốc Nhà hát Sân khấu truyền thống Quốc gia Việt Nam, NSND Triệu Trung Kiên cho biết, đặt trong hình thức sân khấu cải lương, câu chuyện lịch sử ấy được chuyển tải qua những làn điệu cảm xúc, cùng lối diễn làm nổi bật chiều sâu tâm lý nhân vật. Với nội dung chặt chẽ, nhiều xung đột kịch tính cùng phần dàn dựng công phu, Đế đô sóng cả, vì thế, khắc họa rõ tinh thần trung nghĩa, ý thức trách nhiệm và ý chí bảo vệ giang sơn của người Việt Nam từ câu chuyện lịch sử hơn 1000 năm trước.

Theo NSND Triệu Trung Kiên, trước đây từng có không ít tác phẩm thành công về đề tài Thái hậu Dương Vân Nga, đặc biệt trên sân khấu cải lương miền Nam với dấu ấn của nhiều thế hệ nghệ sĩ. Tuy nhiên, với Đế đô sóng cả, “tôi đã cố gắng lật lại tư liệu lịch sử, chú ý tới những điểm từng gây tranh luận trong giới sử học, trong đó có cách nhìn về nhân vật Nguyễn Bặc và cách lý giải vụ án liên quan đến cái chết của cha con vua Đinh. Từ đó, xây dựng kịch bản với những kiến giải mới bằng nhãn quan thận trọng, mở thêm chiều suy ngẫm cho khán giả”.

Hướng đi mở cho nghệ thuật truyền thống

Trưởng Đoàn nghệ thuật cải lương Vàm Cỏ, NSND Hồ Thị Ngọc Trinh chia sẻ, lưu diễn phía Bắc lần này, đoàn mong muốn giới thiệu cải lương Nam Bộ qua đề tài lịch sử, cho thấy cải lương có thể góp phần kể câu chuyện lịch sử Việt Nam bằng ngôn ngữ nghệ thuật riêng; qua đó đưa cải lương đến gần công chúng, đồng thời xây dựng thương hiệu cải lương Vàm Cỏ.

NSND Hồ Thị Ngọc Trinh cho biết, trước đây tồn tại song song Đoàn nghệ thuật cải lương Long An và Đoàn cải lương Tây Ninh. Tuy nhiên, từ năm 2018, Đoàn cải lương Tây Ninh sáp nhập vào Trung tâm Văn hóa tỉnh, lực lượng dần thu hẹp. Sau khi Tây Ninh và Long An hợp nhất, trên cơ sở lực lượng nòng cốt là Đoàn nghệ thuật cải lương Long An, đã đổi tên thành Đoàn nghệ thuật cải lương Vàm Cỏ, với mong muốn kết nối dòng chảy văn hóa, tạo dựng một mái nhà nghệ thuật chung, nơi nghệ sĩ cùng làm nghề trên tinh thần đoàn kết, chia sẻ.

Vở diễn khai thác sử Việt nhằm đưa lịch sử dân tộc đến gần hơn với công chúng đương đại. Ảnh: An Nhiên

Ngay sau khi mang tên Đoàn nghệ thuật cải lương Vàm Cỏ, các nghệ sĩ đã bắt tay dàn dựng vở diễn, chương trình mới để tiếp nối truyền thống, phục vụ công chúng. "Đế đô sóng cả" là thành quả nghệ thuật đầu tiên sau khi đoàn chính thức mang tên mới.

Hiện lực lượng nghệ sĩ trẻ của đoàn chiếm hơn 50%, trong đó một số nghệ sĩ từng đoạt giải tại các cuộc thi cải lương như: Lê Hoàng Nghi, Thu Mỹ, Võ Hoàng Dư… cùng các NSƯT: Ngọc Đợi, Vương Tuấn, Đông Dương.

"Việc quy tụ nhiều gương mặt trẻ đạt thành tích tại các sân chơi chuyên môn, cho thấy định hướng trẻ hóa và phát triển nguồn nhân lực của Đoàn nghệ thuật cải lương Vàm Cỏ; khẳng định sự cởi mở trong thu hút nhân lực. Chuyến lưu diễn lần này không chỉ là hoạt động biểu diễn đơn thuần, mà còn là kết quả của quá trình cân đối nguồn lực, xã hội hóa. Đây là nỗ lực đối với một đoàn cải lương địa phương ở miền Nam”, NSND Hồ Thị Ngọc Trinh nói.

Người xem bị cuốn vào vở diễn với những màn ca cải lương ngọt ngào của nhiều gương mặt diễn viên trẻ. Ảnh: An Nhiên

So với phiên bản của Nhà hát Cải lương Việt Nam trước đây từng đoạt Huy chương Bạc tại Liên hoan Sân khấu cải lương chuyên nghiệp toàn quốc năm 2009, Đế đô sóng cả thể hiện khá rõ màu sắc, dấu ấn thẩm mỹ phương Nam. Đây cũng là hướng đi của Đoàn nghệ thuật cải lương Vàm Cỏ, tập trung vào để tài sử Việt, vừa phục vụ nhiệm vụ chính trị, vừa đưa lịch sử dân tộc đến gần hơn với công chúng đương đại.

Hương Sen