Đề cương tuyên truyền kỷ niệm 60 năm Ngày hy sinh của Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ (1966 - 2026)

Tượng đài 10 Nữ Anh hùng liệt sỹ dân quân phòng không Lam Hạ. Ảnh: Đỗ Hồng

Cách đây tròn 60 năm, trong những ngày tháng ác liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, trên mảnh đất Lam Hạ [1] anh hùng đã diễn ra những trận chiến đấu kiên cường góp phần bảo vệ tuyến giao thông huyết mạch chi viện cho miền Nam ruột thịt. Trong khói lửa chiến tranh ấy, Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ - những cô gái tuổi đời còn rất trẻ - đã anh dũng chiến đấu và lần lượt ngã xuống ngay trên trận địa pháo phòng không, để lại một bản hùng ca bất tử về chủ nghĩa anh hùng cách mạng.

1. Bối cảnh lịch sử

Trong giai đoạn 1965 - 1972, đế quốc Mỹ tiến hành chiến tranh phá hoại bằng không quân và hải quân đối với miền Bắc nhằm phá hủy tiềm lực kinh tế, quân sự, đồng thời ngăn chặn sự chi viện của hậu phương lớn miền Bắc cho tiền tuyến miền Nam. Các tuyến giao thông chiến lược, nhất là đường sắt, đường bộ và các đầu mối vận tải quan trọng trở thành trọng điểm đánh phá của địch.

Trong bối cảnh đó, Lam Hạ nằm ở vị trí chiến lược trên trục giao thông Bắc - Nam, nơi hội tụ nhiều tuyến vận tải đường sắt, đường bộ và đường thủy có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với việc chi viện cho chiến trường miền Nam. Trên địa bàn có các công trình giao thông huyết mạch như cầu đường bộ trên Quốc lộ 1A qua Phủ Lý, cầu đường sắt Bắc - Nam, ga Phủ Lý - điểm tập kết, trung chuyển hàng hóa vào chiến trường; cùng các tuyến vượt sông Châu (cầu phao, cầu ngầm) bảo đảm cho vận tải quân sự khi cầu chính bị đánh phá.

Với âm mưu cô lập Thủ đô Hà Nội, phá hoại kinh tế và cắt đứt nút giao thông chiến lược Phủ Lý, không quân Mỹ đã tập trung lực lượng lớn, sử dụng nhiều loại máy bay hiện đại, liên tục đánh phá khu vực này với cường độ cao, biến Lam Hạ thành một trong những “tọa độ lửa” của miền Bắc. Mở đầu là trận oanh kích ngày 07/11/1965 và trong suốt thời kỳ chiến tranh phá hoại (1965 - 1972), Lam Hạ trở thành một trong những trọng điểm bị đánh phá khốc liệt, có thời điểm phải hứng chịu 50 trận không kích trong một ngày.

Trước yêu cầu bảo vệ hậu phương và giữ vững mạch máu giao thông, dưới sự lãnh đạo của Đảng, quân và dân địa phương đã nhanh chóng xây dựng thế trận phòng không nhân dân rộng khắp. Lực lượng dân quân tự vệ, trong đó có dân quân pháo phòng không Lam Hạ được tổ chức, củng cố và phối hợp chặt chẽ với bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương, trực tiếp chiến đấu, bảo vệ các mục tiêu trọng yếu.

Đại đội dân quân pháo phòng không Lam Hạ thành lập tháng 8/1965, quân số gồm 87 đồng chí, do đồng chí Nguyễn Chí Liêm làm Đại đội trưởng, đồng chí Nguyễn Thị Chiểu làm Đại đội phó, đồng chí Trương Đình Bắc làm Chính trị viên. Đây là các cán bộ dày dạn kinh nghiệm tổ chức chỉ huy và chiến đấu trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Đại đội có hai trung đội: 01 trung đội nam và 01 trung đội nữ, 01 tổ trinh sát, 01 tổ thông tin, 01 tổ cấp cứu tải thương. Trung đội nữ có 24 cán bộ, chiến sĩ thuộc 03 thôn: Đình Tràng - Hòa Lạc - Đường Ấm trong địa phận xã Tiên Hòa. Vị trí đứng chân của Đại đội dân quân pháo phòng không Lam Hạ được xác định tại thôn Đình Tràng, xã Lam Hạ.

Đạiđội có nhiệm vụ vừa tham gia sản xuất, vừa tổ chức huấn luyện pháo thủ phục vụ chiến đấu; xây dựng, củng cố các trận địa pháo phòng không cỡ nòng từ 37mm đến 100mm trên địa bàn xã; đồng thời thực hiện vận chuyển phương tiện kỹ thuật, đạn dược, cứu chữa thương, bệnh binh. Đại đội phối hợp với các đơn vị bộ đội pháo phòng không về địa bàn tác chiến, trực tiếp tham gia chiến đấu đánh trả không quân Mỹ và sẵn sàng bổ sung lực lượng cho các trận địa phòng không của bộ đội; phối hợp với lực lượng tự vệ khu phố 5 thị xã Hà Nam bảo vệ cầu đường sắt, cầu đường bộ. Ngoài ra, Đại đội trực tiếp bảo vệ 2km Quốc lộ 1A, 2km đường sắt, 2km đê Bắc Châu Giang, đê sông Đáy, 01 trạm bơm và 02 cơ quan của tỉnh.

2. Sự hy sinh của Mười nữ dân quân pháo phòng không - Mười bông hoa thép trên mảnh đất Lam Hạ anh hùng

Hưởng ứng phong trào “Ba sẵn sàng”, “Ba đảm đang”, nghe theo tiếng gọi quê hương đang sục sôi đánh Mỹ, 10 nữ thanh niên Lam Hạ đã tình nguyện gia nhập lực lượng dân quân phòng không. Họ là những thiếu nữ tuổi đời còn rất trẻ, từ 16 đến 24, mang trong mình lý tưởng cách mạng, sẵn sàng chiến đấu với ý chí sắt đá “lấy máu mình để bảo vệ Tổ quốc”. Khi gia nhập Đại đội dân quân pháo phòng không Lam Hạ, các nữ dân quân Lam Hạ đều được huấn luyện thành thạo một số vũ khí từ súng máy 12,7mm, 14,5mm, đến pháo cao xạ 37mm, 57mm và cả 100mm.

Trong suốt 7 năm chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ (1965 - 1972), đặc biệt từ tháng 9/1965 đến tháng 7/1967, trên địa bàn Lam Hạ đã diễn ra hàng trăm trận chiến đấu giữa lực lượng phòng không của ta và không quân Mỹ. Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ đã tham gia nhiều trận đánh cùng các đơn vị pháo phòng không 37mm, 57mm, 100mm đứng chân trên địa bàn. Các chị kiên cường bám trụ, phối hợp chặt chẽ với bộ đội chủ lực, vừa trực tiếp chiến đấu, vừa phục vụ chiến đấu, góp phần bảo vệ các mục tiêu trọng yếu. Tiêu biểu là các trận đánh vào các ngày: 01/10/1966, 09/10/1966 và 07/7/1967 - những mốc son bi tráng gắn liền với sự hy sinh anh dũng của Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ.

Trận đánh ngày 01/10/1966

Khoảng 6 giờ 15 phút ngày 01/10/1966, máy bay Mỹ ồ ạt xuất hiện, gầm rít như xé nát bầu trời. Ngay sau tiếng còi báo động, chị Trương Thị Nhàn chỉ kịp dặn bố mẹ xuống hầm trú ẩn rồi lao thẳng ra trận địa; các chị em khác cũng nhanh chóng vào vị trí chiến đấu. Trên trận địa phòng không, những nòng pháo đã sẵn sàng vươn lên trời nghênh chiến. Lợi dụng mây, địa hình và ánh sáng, máy bay Mỹ chia nhiều hướng đánh phá dồn dập vào trận địa phòng không và cầu đường sắt. Bom Mỹ nổ rền khắp thị xã Hà Nam, khói lửa bốc lên cuồn cuộn; cầu đường sắt bị đánh sập, điện cao thế và thông tin chỉ huy bị cắt đứt. Nhưng tại các trận địa phòng không, các nữ dân quân vẫn kiên cường bám trụ, phơi mình dưới mưa bom bão đạn, bắn trả quyết liệt. Các chị sát cánh cùng bộ đội bên mâm pháo, gương mặt lấm lem khói súng và bùn đất nhưng ánh mắt vẫn kiên định hướng thẳng lên bầu trời chiến đấu.

Không quân Mỹ liên tiếp tổ chức các đợt oanh kích thứ hai, thứ ba, rồi thứ tư, mỗi tốp từ 7 đến 12 chiếc, đánh phá dữ dội thị xã Hà Nam và các trận địa phòng không. Dưới mặt đất, đạn cao xạ đan thành lưới lửa, buộc nhiều máy bay địch phải quay đầu. Giữa lúc chiến đấu ác liệt, trận địa có lúc hết đạn; chị Nhàn cùng đồng đội lao đi tiếp đạn, vừa trở về thì bom lại dội xuống.

Trong làn bom đạn khốc liệt, nhiều chiến sĩ anh dũng hy sinh ngay trên trận địa. Chị Phan Thị Tuyết hy sinh trong tư thế đứng thẳng với đôi tay giữ chắc vị trí trắc thủ, chị Đinh Thị Tâm hy sinh khi tay vẫn cầm đạn pháo chuẩn bị nạp bắn. Hai chị em ruột Nguyễn Thị Thu và Nguyễn Thị Thi cũng bị trúng bom. Chị Thu hy sinh ngay vị trí chiến đấu trên mâm pháo mà mắt vẫn nhìn lên bầu trời. Chị Thi bị thương nặng nhưng vẫn nén đau để trả thù cho đồng đội; khi được chuyển về bệnh viện, mặc dù được các bác sỹ tận tình cứu chữa nhưng vết thương khá nặng nên chị Thi đã hy sinh ngay đêm hôm đó khi chưa tròn 16 tuổi. Những người còn sống nén đau thương, chuyển thi thể đồng đội ra ngoài, tiếp tục thay nhau giữ trận địa, quyết không để trận tuyến bị gián đoạn.

Chỉ trong một ngày, Đại đội dân quân pháo phòng không Lam Hạ đã chiến đấu 05 trận, bắn rơi 02 máy bay Mỹ, bắt sống 02 giặc lái, bảo vệ vững chắc mục tiêu được giao. Sáu nữ dân quân (gồm các chị: Nguyễn Thị Thi, Nguyễn Thị Thu, Phan Thị Tuyết, Đinh Thị Tâm, Phạm Thị Lan, Vũ Thị Phương) đã anh dũng hy sinh, để lại tấm gương sáng ngời về tinh thần chiến đấu kiên cường, bất khuất.

Trận đánh ngày 09/10/1966

Sáng ngày 09/10/1966, hàng chục tốp máy bay Mỹ ồ ạt kéo đến, dồn dập giội bom, bắn rốc-két xuống các mục tiêu giao thông và trận địa pháo phòng không. Tại Lam Hạ, các nữ dân quân: Trương Thị Nhàn, Nguyễn Thị Tình, Nguyễn Thị Hồ, Lưu Thị Mến, Trương Thị Thảo, Nguyễn Thị Mạn, Nguyễn Thị Thuận, Trần Thị Thẹp, Nguyễn Thị Oánh, Đặng Thị Chung… nhanh chóng có mặt, bước vào trận chiến với lời thề chiến đấu đến viên đạn cuối cùng để bảo vệ quê hương, trả thù cho đồng đội đã ngã xuống.

Trận chiến diễn ra vô cùng ác liệt, không quân Mỹ với lực lượng áp đảo đã điên cuồng bắn phá, tiêu diệt các điểm hỏa lực của ta. Các trận địa pháo 57mm, 100mm cùng đơn vị pháo phòng không của Trung đoàn 233 kịp thời nổ súng, đánh trả quyết liệt các đợt tấn công của không quân Mỹ vào cầu đường bộ, đường sắt Phủ Lý. Khi không thực hiện được ý đồ, không quân Mỹ chuyển hướng tập kích dữ dội vào các trận địa pháo, chia thành 07 phi đội với khoảng 60 máy bay liên tiếp giội bom, bắn phá xuống các mục tiêu hạ tầng và các trận địa cao xạ.

Tại trận địa thôn Đường Ấm, các chị: Nguyễn Thị Thuận, Trần Thị Thẹp, Nguyễn Thị Oánh hiệp đồng chặt chẽ với bộ đội chủ lực, kiên cường bám trụ, đánh trả địch bằng những loạt đạn đanh thép. Một máy bay Mỹ trúng đạn bốc cháy, nhưng ngay sau đó, 02 chiếc khác vẫn liều lĩnh bổ nhào cắt bom xuống trận địa. Một quả bom rơi trúng khẩu đội dân quân của các chị. Ba chị đã hy sinh ngay tại trận địa. Máu đào của các chị hòa cùng máu đào của những người lính Trung đoàn 233 anh hùng thấm đỏ ụ pháo, khắc ghi tinh thần chiến đấu kiên cường, bất khuất của lực lượng dân quân Lam Hạ - những người con đã sẵn sàng dâng hiến trọn tuổi thanh xuân cho Tổ quốc.

Trận đánh ngày 07/7/1967

Sáng ngày 07/7/1967, không quân Mỹ mở cuộc tập kích dữ dội vào khu vực Lam Hạ nhằm phá hủy các tuyến giao thông trọng yếu. Bom đạn trút xuống dồn dập, khói lửa bao trùm trận địa. Nhiều tốp máy bay phản lực hiện đại từ các căn cứ không quân ồ ạt lao vào đánh phá. Trận địa pháo phòng không của dân quân và bộ đội lập tức chuyển cấp 1 chiến đấu; các khẩu pháo nhanh chóng được mở bạt, triển khai, đồng loạt nhả đạn, tạo thành lưới lửa dày đặc đánh trả máy bay địch.

Địch tập trung hỏa lực đánh phá vào trận địa pháo 57mm ở thôn Hòa Lạc. Trong mưa bom bão đạn, lực lượng phòng không vẫn kiên cường bám trụ, giữ vững trận địa, quyết không để địch đánh phá các mục tiêu trọng điểm.

Sau nhiều giờ chiến đấu liên tục, đến khoảng giữa trưa, một số lực lượng được lệnh rời vị trí để thay quân. Tuy nhiên, chị Đặng Thị Chung đã tình nguyện ở lại, nhận phần chiến đấu thay đồng đội. Trong lúc chiến đấu, chị đã hy sinh trong tư thế đang đứng quay cự ly nòng pháo về phía máy bay địch. Sau một ngày chiến đấu quyết liệt, máu của nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ thứ mười Đặng Thị Chung tiếp tục nhuộm đỏ mâm pháo trong trận chiến ngày 07/7/1967.

Như vậy, trong 7 năm chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ (1965 - 1972), Đại đội dân quân pháo phòng không Lam Hạ đã luôn kề vai sát cánh cùng bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương hiệp đồng tác chiến, chiến đấu và phục vụ chiến đấu ngoan cường, dũng cảm, bắn rơi 05 máy bay Mỹ, bắt sống 02 giặc lái, bảo vệ an toàn các mục tiêu được giao, giữ vững huyết mạch giao thông. Trong các trận chiến đấu đầy ác liệt đó, 10 cô gái trẻ ở trung đội nữ thuộc Đại đội dân quân pháo phòng không Lam Hạ đã anh dũng hy sinh tại 03 trận địa vào các thời điểm khác nhau. Tại trận địa pháo 37mm, ngày 01/10/1966 có 06 chị hy sinh gồm: Chị Đinh Thị Tâm, sinh năm 1948; Phan Thị Tuyết, sinh năm 1947; Phạm Thị Lan, sinh năm 1944; Vũ Thị Phương, sinh năm 1943; Nguyễn Thị Thu, sinh năm 1948 và Nguyễn Thị Thi, sinh năm 1950. Trên trận địa pháo 100mm, ngày 09/10/1966, chị Nguyễn Thị Thuận, sinh năm 1948; Trần Thị Thẹp, sinh năm 1944 và Nguyễn Thị Oánh, sinh năm 1942 cũng anh dũng hy sinh. Tại trận địa pháo 57mm, ngày 07/7/1967, chị Đặng Thị Chung, sinh năm 1947 đã ra đi mãi mãi.

Mười nữ liệt sĩ dân quân pháo phòng không Lam Hạ đã anh dũng ngã xuống tại trận địa, nhưng tinh thần chiến đấu quả cảm, sự hy sinh oanh liệt và những câu chuyện về các chị đã trở thành bản hùng ca đi cùng năm tháng của một thời đánh Mỹ hào hùng. Các chị là những “bông hoa thép” sống mãi trong lòng quê hương Lam Hạ và đất nước Việt Nam anh hùng.

3. Tầm vóc và ý nghĩa lịch sử chiến công của Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ

Sự hy sinh anh dũng của Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ là một sự kiện tiêu biểu, có tầm vóc và ý nghĩa lịch sử sâu sắc. Máu đào của các chị đã tô thắm truyền thống anh hùng của dân tộc, góp phần làm nên thắng lợi vĩ đại của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước; đồng thời trở thành biểu tượng sáng ngời của lòng yêu nước, ý chí kiên cường và phẩm chất cao đẹp của người phụ nữ Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh.

Thứ nhất, chiến công của Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ là minh chứng sinh động cho tinh thần yêu nước quật cường của quân và dân ta, thể hiện rõ ý chí “không có gì quý hơn độc lập, tự do”, sẵn sàng chiến đấu, hy sinh để bảo vệ Tổ quốc. Trong điều kiện chiến tranh khốc liệt, các chị đã làm chủ vũ khí hiện đại như pháo phòng không 37mm, 57mm, 100mm, trực tiếp chiến đấu, bắn rơi máy bay địch, bảo vệ quê hương. Đây là dấu ấn tiêu biểu, góp phần khẳng định vai trò, khả năng chiến đấu của lực lượng dân quân tự vệ, đặc biệt là phụ nữ trong chiến tranh nhân dân.

Kỳ tích của Mười cô gái dân quân pháo phòng không Lam Hạ còn được tiếp nối khi nhiều đơn vị nữ pháo binh lần lượt ra đời trong cuộc chiến đấu chống không quân, hải quân Mỹ, tiêu biểu như: Đại đội 4 pháo cao xạ 37mm của nữ dân quân Tiền Hải (Thái Bình) [2] thành lập cuối năm 1966 (đơn vị được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân); Trung đội nữ pháo binh Ngư Thủy (Quảng Bình) - đơn vị pháo bờ biển trực tiếp chiến đấu bắn tàu chiến Mỹ, thành lập tháng 11/1967… Qua đó cho thấy sức lan tỏa và giá trị mở đường của chiến công Lam Hạ trong lịch sử chiến tranh nhân dân.

Thứ hai, chiến công và sự hy sinh của các chị đã mở ra những trang huyền thoại về phụ nữ Việt Nam, trở thành biểu tượng tiêu biểu của truyền thống “giặc đến nhà đàn bà cũng đánh” trong thời đại Hồ Chí Minh. Từ Lam Hạ, hình ảnh những nữ dân quân kiên cường nơi trận địa đã tiếp thêm sức mạnh, cổ vũ hàng vạn phụ nữ, thanh niên xung phong trên khắp mọi miền Tổ quốc sẵn sàng dấn thân, chiến đấu và hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc. Tiêu biểu là những tấm gương: 10 nữ thanh niên xung phong Ngã ba Đồng Lộc (Hà Tĩnh) hy sinh ngày 24/7/1968; 11 nữ thanh niên xung phong Truông Bồn (Nghệ An) hy sinh ngày 31/10/1968; 08 nữ thanh niên xung phong hy sinh tại Hang Tám Cô (Quảng Bình) ngày 14/4/1972… Tất cả đã hợp thành bản hùng ca bất tử của tuổi trẻ Việt Nam trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, góp phần làm rạng rỡ truyền thống anh hùng của phụ nữ Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh.

Thứ ba, sự kiện Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ anh dũng hy sinh là minh chứng rõ nét cho đường lối chiến tranh nhân dân đúng đắn của Đảng ta, trong đó lực lượng dân quân tự vệ giữ vai trò quan trọng, trực tiếp tham gia chiến đấu, góp phần cùng toàn quân, toàn dân đánh bại chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ, bảo vệ vững chắc hậu phương miền Bắc.

Thứ tư, chiến công và sự hy sinh của các chị có giá trị to lớn trong công tác giáo dục truyền thống cách mạng. Đây là nguồn tư liệu lịch sử quý giá, góp phần bồi đắp lòng yêu nước, lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho cán bộ, đảng viên và Nhân dân, nhất là thế hệ trẻ hôm nay và mai sau.

Ghi nhận những đóng góp to lớn đó, năm 2010, Đảng và Nhà nước đã phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho Đại đội dân quân pháo phòng không Lam Hạ và truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho liệt sĩ Nguyễn Thị Thi; năm 2018, truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho 09 nữ liệt sĩ dân quân pháo phòng không Lam Hạ: Chị Đinh Thị Tâm, Phan Thị Tuyết, Phạm Thị Lan, Vũ Thị Phương, Nguyễn Thị Thu, Nguyễn Thị Thuận, Trần Thị Thẹp, Nguyễn Thị Oánh, Đặng Thị Chung. Năm 2016, Trận địa pháo phòng không Lam Hạ được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp Quốc gia, trở thành địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng, nơi tôn vinh và lan tỏa những giá trị cao đẹp về tinh thần chiến đấu kiên cường, bất khuất của Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ.

Sáu mươi năm đã trôi qua, nhưng tầm vóc và ý nghĩa lịch sử từ chiến công của Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ vẫn còn vẹn nguyên giá trị. Tinh thần quả cảm của các chị cùng những giá trị lịch sử to lớn của sự kiện không chỉ thuộc về quá khứ mà tiếp tục tỏa sáng trong hiện tại, trở thành nguồn động lực quan trọng để giáo dục truyền thống, hun đúc lý tưởng cách mạng, lòng yêu nước và ý thức trách nhiệm cho mỗi cán bộ, đảng viên và Nhân dân. Việc kế thừa và phát huy giá trị tốt đẹp từ chiến công anh hùng của Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ càng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.

4. Phát huy giá trị lịch sử từ sự kiện anh dũng hy sinh của Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ trong giai đoạn hiện nay

Ninh Bình là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa và cách mạng; qua các thời kỳ, người dân Ninh Bình luôn phát huy tinh thần yêu nước nồng nàn, ý chí kiên cường, đoàn kết, sáng tạo trong xây dựng và bảo vệ quê hương. Bước vào giai đoạn phát triển với yêu cầu ngày càng cao, cùng không gian và điều kiện phát triển được mở rộng, Ninh Bình đứng trước nhiều thời cơ, thuận lợi đan xen với không ít khó khăn, thách thức. Trong bối cảnh đó, việc phát huy truyền thống cách mạng, các giá trị lịch sử, văn hóa; đặc biệt là tinh thần chiến đấu anh dũng, kiên cường của Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ có ý nghĩa sâu sắc, trở thành nguồn động lực quan trọng để tỉnh tăng tốc, bứt phá, phấn đấu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030.

Trong những năm qua, Đảng bộ và Nhân dân Ninh Bình đã nỗ lực vượt qua mọi khó khăn, thử thách, đề ra nhiều chủ trương, quyết sách mang tính đột phá, sáng tạo, đạt được nhiều kết quả quan trọng. Nhiệm kỳ 2020 - 2025, tỉnh đã hoàn thành cơ bản các mục tiêu, chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội, nâng quy mô nền kinh tế sau khi hợp nhất tỉnh đạt 352.164 tỷ đồng. 6 tháng đầu năm 2026, kinh tế của tỉnh duy trì mức tăng trưởng khá, tổng sản phẩm xã hội (GRDP) trên địa bàn tỉnh ước đạt 163.680 tỷ đồng, tăng 11,44%; xếp thứ nhất trong khu vực đồng bằng sông Hồng, xếp thứ 2/34 tỉnh, thành phố trong cả nước; tổng thu ngân sách nhà nước đạt 33.730 tỷ đồng [3]. Hạ tầng kinh tế - xã hội được quan tâm đầu tư, đặc biệt là hệ thống giao thông kết nối liên vùng. Chương trình xây dựng nông thôn mới đạt nhiều kết quả nổi bật, đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân ngày càng được nâng cao.

Lĩnh vực văn hóa - xã hội tiếp tục có nhiều chuyển biến tích cực; giáo dục - đào tạo giữ vững vị trí trong nhóm dẫn đầu cả nước; các giá trị di sản văn hóa được bảo tồn, phát huy gắn với phát triển du lịch bền vững. Công tác an sinh xã hội được bảo đảm; quốc phòng, an ninh được giữ vững; khối đại đoàn kết toàn dân ngày càng được củng cố.

Công tác xây dựng Đảng và hệ thống chính trị được chú trọng toàn diện; tổ chức bộ máy tiếp tục được sắp xếp tinh gọn; chất lượng đội ngũ cán bộ được nâng lên; kỷ luật, kỷ cương được tăng cường; niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và chính quyền ngày càng được củng cố.

Trong thời gian tới, phát huy truyền thống lịch sử, cách mạng, tinh thần Lam Hạ anh hùng, Đảng bộ và Nhân dân Ninh Bình tiếp tục khơi dậy mạnh mẽ khát vọng phát triển, ý chí tự lực, tự cường; đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển nhanh và bền vững. Phấn đấu xây dựng Ninh Bình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030, có nền kinh tế phát triển với công nghiệp hiện đại, dịch vụ chất lượng cao, du lịch mang tầm quốc gia và quốc tế; gắn phát triển kinh tế với bảo tồn di sản, bảo vệ môi trường.

Để thực hiện thắng lợi mục tiêu đó, toàn Đảng bộ tập trung lãnh đạo thực hiện đồng bộ các giải pháp chủ yếu gắn với đẩy mạnh 3 khâu đột phá, trong đó chú trọng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đẩy mạnh khoa học công nghệ và chuyển đổi số, hoàn thiện hệ thống hạ tầng đồng bộ, hiện đại; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; xây dựng đội ngũ cán bộ đủ phẩm chất, năng lực, uy tín, ngang tầm nhiệm vụ.

Kỷ niệm 60 năm Ngày hy sinh của Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ (1966 - 2026) là sự kiện có ý nghĩa chính trị quan trọng của tỉnh, là dịp để mỗi cán bộ, đảng viên và Nhân dân tưởng nhớ, tri ân những người con ưu tú của quê hương; đồng thời thêm tự hào, trân trọng những giá trị lịch sử hào hùng của đất nước. Từ đó, tiếp tục phát huy truyền thống cách mạng, biến niềm tự hào thành động lực thi đua, hành động cụ thể trong học tập, lao động và công tác, góp phần xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh, phát triển nhanh, bền vững, xứng đáng với sự hy sinh cao cả của các thế hệ đi trước.

[1] Xã Lam Hạ tiền thân là 2 xã Tiên Hòa và Tiên Hồng; năm 1967, được hợp nhất thành một, có tên là xã Lam Hạ, thuộc huyện Duy Tiên, tỉnh Nam Hà. Đến năm 2000, thực hiện Nghị định 53/NĐ-CP, ngày 29/9/2000 của Thủ tướng Chính phủ, xã Lam Hạ được sáp nhập với thị xã Phủ Lý (từ tháng 6/2008 chuyển thành thành phố Phủ Lý). Từ ngày 01/7/2025 thuộc phường Hà Nam, tỉnh Ninh Bình.

[2] Nay thuộc tỉnh Hưng Yên.

[3] Theo Báo cáo số 226/BC-UBND, ngày 04/7/2026 của Ủy ban nhân dân tỉnh về tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 6 tháng đầu năm; phương hướng, nhiệm vụ trọng tâm 6 tháng cuối năm 2026.

NBO