Để Công ước Hà Nội sớm đi vào hoạt động thực chất

Đoàn liên ngành Bộ Ngoại giao - Bộ Công an tại Phiên họp

Bước ngoặt trong cuộc chiến chống tội phạm mạng toàn cầu

Phiên họp Ủy ban đặc biệt xây dựng Quy chế thực thi Công ước Liên hợp quốc về Chống tội phạm mạng diễn ra từ ngày 26 đến 30-1 tại Thủ đô Vienna của Áo là dấu mốc quan trọng đầu tiên sau khi Công ước được mở ký tại Hà Nội ngày 25 và 26-10-2025. Việc phiên họp tập trung thảo luận dự thảo Quy chế Hội nghị các quốc gia thành viên cho thấy cộng đồng quốc tế không dừng lại ở việc ký kết mang tính biểu tượng, mà đang khẩn trương chuẩn bị các điều kiện cần thiết để Công ước sớm được triển khai hiệu quả ngay khi có hiệu lực.

Sự tham gia đông đảo của đại diện các quốc gia, cơ quan thực thi pháp luật, tư pháp và các tổ chức quốc tế đã tạo nên một không gian trao đổi cởi mở, thực chất. Đây không chỉ là diễn đàn kỹ thuật, mà còn là nơi tăng cường kết nối, xây dựng lòng tin và thúc đẩy hợp tác đa phương, yếu tố then chốt để đối phó với loại hình tội phạm vốn không bị giới hạn bởi biên giới địa lý.

Công ước Hà Nội, tên gọi tắt của Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng (United Nations Convention on Countering Cybercrime), là điều ước quốc tế đa phương đầu tiên của Liên hợp quốc trong lĩnh vực này. Với 9 chương, 71 điều, được xây dựng trên 6 ngôn ngữ chính thức của Liên hợp quốc, Công ước sẽ có hiệu lực sau 90 ngày kể từ khi văn kiện phê chuẩn, phê duyệt, chấp thuận hoặc gia nhập thứ 40 được lưu chiểu. Việc Công ước được mở ký tại Hà Nội và mang tên Thủ đô Việt Nam không chỉ là niềm vinh dự, mà còn là sự ghi nhận của cộng đồng quốc tế đối với vai trò, nỗ lực và cam kết của Việt Nam trong thúc đẩy hợp tác đa phương về an ninh mạng.

Trong kỷ nguyên số, những lợi ích mà công nghệ mang lại song hành với các nguy cơ chưa từng có. Các cuộc tấn công mạng, đánh cắp dữ liệu, lừa đảo tài chính, phá hoại hạ tầng số ngày càng tinh vi, gây thiệt hại nặng nề cho kinh tế - xã hội toàn cầu. Ước tính thiệt hại do tội phạm mạng gây ra lên tới khoảng 8.000 tỷ USD trong năm 2023 và có thể tăng lên 10.500 tỷ USD vào năm 2025, con số vượt GDP của nhiều nền kinh tế lớn. Trước thực tế đó, việc thiếu vắng một khuôn khổ pháp lý chung toàn cầu đã trở thành “điểm nghẽn” lớn, khiến hợp tác quốc tế trong điều tra, truy tố và dẫn độ tội phạm mạng gặp nhiều khó khăn.

Công ước Hà Nội ra đời chính từ yêu cầu cấp bách đó. Lần đầu tiên, thế giới có một bộ quy tắc pháp lý mang tính toàn cầu, bao trùm từ định nghĩa các hành vi phạm tội, quy trình tố tụng, hợp tác quốc tế đến cơ chế bảo vệ quyền riêng tư và dữ liệu cá nhân. Công ước không chỉ tạo điều kiện để các quốc gia phối hợp chặt chẽ hơn trong phòng ngừa, điều tra và xử lý tội phạm mạng, mà còn đặt ra những chuẩn mực quan trọng nhằm bảo đảm việc thực thi pháp luật phải tôn trọng quyền con người, quyền riêng tư và tự do ngôn luận.

Không gian mạng chỉ thực sự an toàn khi các quốc gia hợp tác dựa trên niềm tin, và Công ước Hà Nội đã thiết lập những cơ chế cụ thể để biến niềm tin đó thành hành động, từ chia sẻ thông tin, hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo nhân lực đến xây dựng đầu mối liên lạc 24/7 giữa các cơ quan thực thi pháp luật.

Nỗ lực để Công ước Hà Nội sớm đi vào cuộc sống

Theo quy định, Công ước Hà Nội sẽ chính thức có hiệu lực sau khi có ít nhất 40 quốc gia phê chuẩn, dự kiến vào năm 2027. Ngay tại lễ mở ký hồi tháng 10-2025, đã có 72 quốc gia ký tham gia - một con số kỷ lục, phản ánh sự đồng thuận mạnh mẽ và niềm tin chung vào một tương lai số an toàn, minh bạch và nhân văn hơn. Từ nay đến hết năm 2026, Công ước tiếp tục được mở ký tại Trụ sở Liên hợp quốc ở New York, mở ra cơ hội để ngày càng nhiều quốc gia tham gia và thúc đẩy tiến trình phổ quát hóa.

Là một trong những quốc gia tích cực nhất trong quá trình đàm phán và xây dựng Công ước, Việt Nam đang chủ động chuẩn bị các điều kiện cần thiết để sớm phê chuẩn và triển khai Công ước trên thực tế. Việc thành lập Nhóm công tác liên ngành, phối hợp chặt chẽ với Văn phòng Liên hợp quốc về Ma túy và Tội phạm (UNODC) để triển khai các chương trình hỗ trợ kỹ thuật khu vực, cũng như định hướng trở thành trung tâm điều phối khu vực Đông Nam Á về thực thi Công ước trong giai đoạn 2026-2030, là minh chứng rõ nét cho uy tín và vai trò ngày càng cao của Việt Nam trên trường quốc tế.

Thực tiễn trong nước cũng cho thấy Việt Nam có đầy đủ động lực và quyết tâm để thúc đẩy việc thực thi Công ước. Với hơn 78,4 triệu người sử dụng Internet, hơn 72 triệu người dùng mạng xã hội và gần 170 triệu kết nối di động, Việt Nam là một trong những quốc gia có mức độ ứng dụng công nghệ cao trong khu vực. Song song với những lợi ích to lớn, Việt Nam cũng phải đối mặt với nhiều thách thức về an ninh mạng, đặc biệt là tình trạng lừa đảo trực tuyến, tội phạm công nghệ cao diễn biến phức tạp, gây thiệt hại lớn và bức xúc trong xã hội.

Những năm qua, lực lượng công an Việt Nam đã triệt phá nhiều vụ án lớn liên quan đến tội phạm mạng, từ các đường dây đánh bạc trực tuyến xuyên quốc gia đến việc bắt giữ các đối tượng hacker quốc tế. Tuy nhiên, tội phạm mạng vốn mang tính ẩn danh cao, hoạt động xuyên biên giới và lợi dụng khoảng trống pháp lý giữa các quốc gia. Do đó, để “đánh tận gốc” các đường dây này, không một quốc gia nào có thể hành động đơn lẻ. Công ước Hà Nội chính là công cụ pháp lý quan trọng giúp Việt Nam và các nước tăng cường sức mạnh hợp tác quốc tế trong đấu tranh với loại tội phạm đặc biệt nguy hiểm này.

Trên tinh thần đó, Bộ Công an Việt Nam đã xác định việc triển khai các cơ chế hợp tác cụ thể theo Công ước, nhất là trong giai đoạn tố tụng hình sự, là nhiệm vụ trọng tâm. Việc tham mưu Chính phủ ban hành Chiến lược tổng thể triển khai Công ước trên phạm vi toàn quốc; rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật trong nước; thiết lập và kiện toàn các đầu mối liên lạc 24/7; tăng cường hợp tác với INTERPOL, ASEANAPOL… cho thấy sự chuẩn bị bài bản, nghiêm túc và dài hạn.

Tại phiên họp Ủy ban đặc biệt ở Vienna, Đại sứ Vũ Lê Thái Hoàng, Trưởng Phái đoàn Việt Nam tại Liên hợp quốc và các tổ chức quốc tế, đã nhấn mạnh tinh thần hợp tác, đồng thuận và kêu gọi các quốc gia tham gia thảo luận một cách xây dựng, linh hoạt để sớm thông qua Quy chế hoạt động. Đồng thời, Việt Nam kêu gọi các nước chưa ký hoặc phê chuẩn sớm hoàn tất các thủ tục cần thiết, để Công ước không chỉ tồn tại trên giấy, mà thực sự trở thành công cụ hữu hiệu trong đấu tranh chống tội phạm mạng.

Việc Việt Nam cùng Liên minh Nghị viện Thế giới (IPU), INTERPOL và UNODC đồng tổ chức Tọa đàm về thúc đẩy phổ quát hóa và triển khai hiệu quả Công ước cũng cho thấy cách tiếp cận toàn diện, coi trọng sự phối hợp giữa lập pháp, thực thi pháp luật và hỗ trợ kỹ thuật. Đó là thông điệp rõ ràng là thành công của Công ước Hà Nội không nằm ở số lượng chữ ký, mà ở khả năng tạo ra thay đổi thực chất trong bảo đảm an ninh mạng toàn cầu.

Có thể khẳng định, Công ước Hà Nội là thành quả của sự đồng thuận quốc tế hiếm có trong một lĩnh vực phức tạp và nhạy cảm. Tuy nhiên, chặng đường phía trước vẫn đòi hỏi nỗ lực bền bỉ, trách nhiệm và thiện chí của tất cả các bên. Với vai trò là quốc gia đăng cai mở ký, là thành viên tích cực trong quá trình đàm phán và là một trong những nước sớm chuẩn bị cho việc triển khai, Việt Nam đang và sẽ tiếp tục đóng góp tích cực để Công ước Hà Nội sớm đi vào hoạt động thực chất, mang lại lợi ích thiết thực cho cộng đồng quốc tế, vì một không gian mạng an toàn, tin cậy và vì sự phát triển bền vững của thế giới.