ĐBSCL trước hạn mặn tháng 4: Thủy triều rút, mặn vẫn 'chực chờ' gõ cửa

Trong 10 ngày qua, diễn biến thủy văn tại khu vực hạ lưu sông Mekong ghi nhận những chỉ số "lạ" so với trung bình nhiều năm (TBNN). Hệ thống sông Tiền, sông Hậu đang ghi nhận những biến động phức tạp khi bước vào cao điểm mùa khô 2026. Dù xu thế xâm nhập mặn có dấu hiệu hạ nhiệt vào cuối tuần, nhưng các chuyên gia cảnh báo người dân tuyệt đối không được lơ là trước những diễn biến khó lường của thủy triều và dòng chảy thượng nguồn.

Dù xu thế xâm nhập mặn có dấu hiệu hạ nhiệt vào cuối tuần, nhưng các chuyên gia cảnh báo người dân tuyệt đối không được lơ là.

Mực nước trên sông Tiền và sông Hậu hiện đang dao động theo triều với xu thế xuống dần. Tuy nhiên, điểm đáng lưu ý là mực nước đỉnh tuần tại các trạm đầu nguồn vẫn giữ ở mức tương đối cao: Tại Tân Châu đạt 1,5m (ghi nhận ngày 22.3). Tại Châu Đốc đạt 1,63m (ghi nhận ngày 22.3).

So với TBNN cùng kỳ, con số này cao hơn từ 0,3m đến 0,4m. Đây là một tín hiệu vừa mừng vừa lo. Mừng vì lượng nước ngọt từ thượng nguồn về có phần cải thiện hơn so với các năm hạn lịch sử, giúp đẩy mặn phần nào. Lo vì sự chênh lệch này cho thấy quy luật dòng chảy đang có những thay đổi dưới tác động của các đập thủy điện thượng nguồn và biến đổi khí hậu toàn cầu.

Tại trạm Vũng Tàu, mực nước thủy triều đang trong chu kỳ xuống. Đỉnh triều cao nhất trong 10 ngày qua được ghi nhận là 4,04m vào ngày 21.3. Khi triều rút, áp lực đẩy nước biển vào sâu trong nội đồng sẽ giảm bớt, tạo điều kiện cho nước ngọt chiếm ưu thế trong ngắn hạn.

Hiện tại, ranh mặn 4‰ (ngưỡng bắt đầu gây ảnh hưởng đến hầu hết các loại cây trồng nhạy cảm) đang duy trì ở mức phổ biến từ 35-42km.

Một điểm tích cực trong báo cáo tuần này là độ mặn tại hầu hết các trạm quan trắc đều thấp hơn so với đỉnh điểm của tháng 3.2025. Điều này cho thấy tình hình năm nay, dù vẫn căng thẳng, nhưng chưa chạm mức cực đoan như kịch bản xấu nhất của năm ngoái. Xu thế giảm dần vào cuối tuần đang mở ra "cửa sổ vàng" để các địa phương thực hiện các biện pháp ứng phó.

Bước sang tháng 4, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cho biết lúc này là thời điểm được coi là "khúc quanh" quan trọng nhất của mùa khô ĐBSCL, diễn biến xâm nhập mặn sẽ chia làm hai giai đoạn rõ rệt:

Giai đoạn 1 (từ 1.4 - 5.4): Xâm nhập mặn được dự báo sẽ tiếp tục tăng cao. Nguyên nhân do sự kết hợp giữa các đợt gió chướng mạnh và kỳ triều cường mới. Trong giai đoạn này, các địa phương ven biển như Bến Tre, Tiền Giang, Sóc Trăng, Trà Vinh cần đặc biệt cẩn trọng.

Giai đoạn 2 (từ 6.4 - 10.4): Độ mặn sẽ bắt đầu xu thế giảm dần. Dự báo chiều sâu ranh mặn 4‰ trong 10 ngày tới sẽ rút ngắn lại, phổ biến trong khoảng 30-40km. Việc ranh mặn rút xuống mức 30-40km là một chỉ số an toàn tương đối, thấp hơn so với cùng kỳ tháng 04/2025. Tuy nhiên, đây là con số trung bình, tại các nhánh sông hẹp hoặc khu vực có địa hình trũng, mặn có thể "lẩn khuất" và duy trì lâu hơn.

Hiện nay, ĐBSCL đang được đặt dưới mức cảnh báo nguy cơ hạn mặn Cấp 1. Đây là mức độ cần sự chủ động cao từ cả chính quyền và người dân.

Để đảm bảo sản xuất nông nghiệp và nước sinh hoạt, các chuyên gia khuyến nghị người dân cần theo dõi sát giờ triều, chỉ mở cống lấy nước khi độ mặn ngoài sông nằm trong ngưỡng cho phép (thường dưới 1‰ đối với lúa và 0,5‰ đối với cây ăn trái nhạy cảm); Tận dụng tối đa các thời điểm triều thấp để tích trữ nước vào ao mương, lu chứa.

Hạn mặn không còn là hiện tượng bất thường mà đã trở thành "đặc sản" của ĐBSCL. Do đó, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi thích ứng với mặn và đầu tư hệ thống thủy lợi khép kín là con đường duy nhất để phát triển bền vững.

Tuyết Nhung