Dạy và học toán trong kỷ nguyên công nghệ

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm.

Ngày 13/4, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp Trường đại học VinUni tổ chức hội thảo khoa học “Dạy và học Toán trong kỷ nguyên công nghệ”.

Trong bối cảnh khoa học, công nghệ đang phát triển với tốc độ chưa từng có, và trở thành động lực cốt lõi của nền kinh tế tri thức và đổi mới sáng tạo, cuối năm 2025, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia.

Chương trình tập trung phát triển sáu sản phẩm công nghệ chiến lược: mô hình ngôn ngữ lớn và trợ lý ảo tiếng Việt; AI camera xử lý tại biên; robot di động tự hành; hệ thống thiết bị mạng di động 5G; hạ tầng blockchain và các ứng dụng liên quan; thiết bị bay không người lái (UAV).

Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thanh Mai, Giám đốc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, phát biểu tại hội thảo.

Điểm chung của các lĩnh vực này chính là nền tảng toán học. Ngoài ra, còn nhiều ngành công nghệ mũi nhọn khác như bán dẫn, y-sinh học, vật liệu và năng lượng mới cũng đòi hỏi sự tham gia của toán học.

Phát biểu tại hội thảo, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thanh Mai, Giám đốc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, mặc dù Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh có nhiều học sinh giỏi toán và đội ngũ nhà toán học chất lượng cao, song việc kết nối toán học với các lĩnh vực công nghệ và ứng dụng thực tiễn trong chương trình đào tạo vẫn còn hạn chế.

Trong khi đó, xu hướng quốc tế cho thấy chương trình toán học hiện đại đang chuyển mạnh theo hướng tăng cường tư duy mô hình hóa, tư duy tính toán, tăng tính liên ngành và tăng khả năng chuyển giao kiến thức sang các bối cảnh thực tiễn để giải quyết các vấn đề của đời sống.

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thanh Mai, thách thức của hệ thống Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh không phải chỉ là làm cho người học thấy toán hữu ích, mà sâu hơn, là thiết kế lại con đường học toán.

Quang cảnh hội thảo.

Từ bậc phổ thông đến đại học, sau đại học, người học cần được đi qua một lộ trình ngày càng rõ hơn về tư duy mô hình hóa, xác suất-thống kê, tối ưu, thuật toán, tính toán khoa học, phân tích dữ liệu… và khả năng làm việc liên ngành.

Toán học vì vậy không thể chỉ dừng lại ở vị trí một môn học nền tảng theo nghĩa truyền thống; toán phải trở thành ngôn ngữ thiết kế của công nghệ, công cụ giải bài toán của doanh nghiệp, và hạ tầng tri thức của đổi mới sáng tạo.

Chiến lược phát triển toán học cũng như nâng cao xếp hạng đại học của hệ thống Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh phải được định hình theo hướng xây dựng một hệ sinh thái đào tạo và nghiên cứu toán học mang tính liên thông và tích hợp cao, từ bậc phổ thông, đại học đến sau đại học.

Trong hệ sinh thái này, chắc chắn vai trò của Trường phổ thông Năng khiếu (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) đóng vai trò là mắt xích khởi đầu quan trọng trong việc phát hiện, bồi dưỡng và định hướng tài năng cho đất nước.

“Việc hình thành các nhóm nghiên cứu-giảng dạy liên cấp, các học phần tích hợp giữa phổ thông và đại học, các chương trình liên ngành, liên trường, cùng với các chương trình trải nghiệm nghiên cứu sớm cho học sinh sẽ là những giải pháp khả thi để thúc đẩy quá trình liên thông này”, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thanh Mai nhấn mạnh.

Chuyên gia phát biểu tại hội thảo.

Muốn vậy, theo Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thanh Mai, cần một sự dịch chuyển đồng bộ trên ba phương diện: từ dạy toán như một hệ thống tri thức khép kín sang dạy toán như một năng lực giải quyết vấn đề mở; từ đào tạo tách rời giữa phổ thông, đại học và sau đại học sang thiết kế lộ trình liên thông phát hiện-bồi dưỡng-phát triển nhân tài; từ tư duy cung cấp chương trình theo khả năng sẵn có sang tư duy đào tạo gắn với bài toán công nghệ chiến lược và nhu cầu phát triển quốc gia.

“Đây là chuyển dịch không dễ, nhưng nếu không làm, chúng ta sẽ rất khó đi nhanh và đi xa trong mục tiêu nâng cao chất lượng, khẳng định vị thế học thuật và từng bước tiến tới các chuẩn mực đại học hàng đầu châu Á và thế giới”, Giám đốc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cho biết.

Hội thảo được kỳ vọng tạo ra các đề xuất cụ thể, mang tính hành động, góp phần đổi mới giáo dục toán học tại Việt Nam. Đồng thời, thúc đẩy phát triển nguồn nhân lực Toán học chất lượng cao, phục vụ cho các ngành công nghệ chiến lược trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ hiện nay.

CAO TÂN