Đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến Luật Dân số trên địa bàn tỉnh

Một buổi truyền thông về chăm sóc sức khỏe sinh sản cho học sinh Trường THCS Nam Toàn (phường Vị Khê).

Đưa Luật Dân số sớm đi vào cuộc sống

Những năm gần đây, công tác dân số không còn dừng lại ở mục tiêu duy trì mức sinh hợp lý. Già hóa dân số đang diễn ra nhanh hơn, yêu cầu nâng cao chất lượng dân số ngày càng rõ nét, trong khi tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh là vấn đề cần quan tâm ở nhiều địa phương. Thực tiễn đó đòi hỏi một khuôn khổ pháp lý toàn diện để giải quyết những vấn đề mới phát sinh, tạo nền tảng cho công tác dân số trong giai đoạn phát triển mới.

Luật Dân số ra đời, kế thừa những quy định còn phù hợp của Pháp lệnh Dân số năm 2003, đồng thời bổ sung nhiều chính sách mới về duy trì mức sinh thay thế, giảm mất cân bằng giới tính khi sinh, thích ứng với già hóa dân số và nâng cao chất lượng dân số. Điểm mới nổi bật của Luật là chuyển trọng tâm từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển, hướng tới giải quyết đồng thời các vấn đề về quy mô, cơ cấu, chất lượng và phân bố dân số trong mối quan hệ chặt chẽ với phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phương.

Để cụ thể hóa các quy định của Luật Dân số, ngày 15/5/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 168/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức thi hành luật. Đây đều là những chính sách gắn trực tiếp với đời sống người dân, vì vậy việc tuyên truyền, phổ biến để người dân hiểu đúng, thực hiện đúng được xác định là nhiệm vụ quan trọng ngay từ giai đoạn đầu triển khai.

Bám sát chỉ đạo của Trung ương, của tỉnh, các địa phương đã chủ động tuyên truyền, phổ biến Luật Dân số cùng các văn bản hướng dẫn thi hành Luật. Nhiều địa phương còn linh hoạt đưa nội dung của Luật Dân số vào các hoạt động gần gũi với người dân. Từ hệ thống truyền thanh cơ sở, các hội nghị chuyên đề, sinh hoạt của các tổ chức đoàn thể đến những nền tảng mạng xã hội như Zalo, Facebook..., thông tin về luật từng bước được chuyển tải bằng các hình thức dễ hiểu, gắn với những vấn đề người dân quan tâm như khám sức khỏe tiền hôn nhân, sàng lọc trước sinh, chăm sóc người cao tuổi, xây dựng gia đình hạnh phúc…

Khám sàng lọc sơ sinh cho trẻ tại Trạm Y tế phường Nam Định.

Tạo chuyển biến từ cơ sở

Tại xã Liên Minh, công tác truyền thông được duy trì thường xuyên thông qua hệ thống truyền thanh, các hội nghị chuyên đề, sinh hoạt của Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên, các câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ ở khu dân cư; đồng thời mở rộng trên nền tảng số nhằm tăng khả năng tiếp cận đối với thanh niên và người lao động.

Đồng chí Trần Duy Hiển, Giám đốc Trạm Y tế xã Liên Minh chia sẻ: Luật Dân số có nhiều điểm mới, liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người dân. Nếu chỉ phổ biến bằng văn bản thì hiệu quả sẽ không cao. Vì vậy, chúng tôi lựa chọn nhiều hình thức truyền thông phù hợp với từng nhóm đối tượng, kết hợp tư vấn trực tiếp trong quá trình khám, chăm sóc sức khỏe để người dân hiểu rõ các quy định mới và chủ động thực hiện. Nhận thức được nâng lên, việc triển khai các mục tiêu về dân số và phát triển cũng thuận lợi hơn.

Kết quả, 6 tháng đầu năm 2026, xã Liên Minh duy trì mức sinh ổn định với 112 trẻ được sinh ra; toàn bộ phụ nữ mang thai đều được sàng lọc trước sinh và 100% trẻ sơ sinh được sàng lọc theo quy định. Có 35 cặp kết hôn được tư vấn, khám sức khỏe tiền hôn nhân; hơn 1.270 người cao tuổi được khám sức khỏe định kỳ. Những kết quả đó cho thấy khi công tác tuyên truyền được thực hiện thường xuyên, người dân chủ động hơn trong tiếp cận các dịch vụ dân số, sẽ góp phần từng bước nâng cao chất lượng dân số ngay từ cơ sở.

Nếu xã Liên Minh chú trọng đổi mới hình thức truyền thông để người dân dễ tiếp cận chính sách, thì tại xã Nam Đồng, việc triển khai Luật Dân số được gắn chặt với chương trình phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Ngay sau khi chính quyền địa phương mới đi vào hoạt động, UBND xã đã kiện toàn Ban Chỉ đạo công tác dân số và trẻ em, ban hành kế hoạch thực hiện công tác dân số, đồng thời lồng ghép các mục tiêu của Chiến lược Dân số Việt Nam đến năm 2030 vào chương trình công tác hằng năm.

Cùng với việc duy trì tuyên truyền qua hệ thống truyền thanh và các tổ chức đoàn thể, xã lồng ghép nội dung Luật Dân số vào các hoạt động cộng đồng, giúp người dân tiếp cận những quy định mới về khám sức khỏe tiền hôn nhân, sàng lọc trước sinh, sàng lọc sơ sinh, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi và bình đẳng giới một cách gần gũi, dễ hiểu.

Tham gia buổi truyền thông về khám sức khỏe tiền hôn nhân tại địa phương, chị Vũ Thị Hoa chia sẻ: Trước đây, tôi chỉ nghĩ khám sức khỏe trước khi kết hôn là việc nên làm nếu có điều kiện. Sau khi được cán bộ y tế tư vấn, tôi hiểu đây là bước cần thiết để chuẩn bị tốt hơn cho cuộc sống hôn nhân và sinh con khỏe mạnh. Gia đình tôi cũng sẽ chủ động thực hiện các dịch vụ sàng lọc trước sinh và sơ sinh khi có con.

Đồng chí Đỗ Văn Tuyến, Phó Chủ tịch UBND xã Nam Đồng cho biết: Luật Dân số tạo cơ sở pháp lý thống nhất để địa phương triển khai công tác dân số theo hướng toàn diện hơn. Trên cơ sở đó, xã xây dựng kế hoạch, đẩy mạnh tuyên truyền và triển khai các chính sách phù hợp với thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân và phát triển bền vững địa phương.

Khám, tư vấn sức khỏe cho người cao tuổi tại Trạm Y tế xã Nam Đồng.

Kết quả công tác dân số của Nam Đồng trong 6 tháng đầu năm 2026 cho thấy những chuyển biến tích cực. Toàn xã có 152 trẻ được sinh ra, tỷ số giới tính khi sinh là 107,6 bé trai/100 bé gái, giảm so với mức 112,7 bé trai/100 bé gái của năm 2025. Tỷ lệ phụ nữ mang thai được sàng lọc trước sinh và trẻ sơ sinh được sàng lọc đều đạt 100%; 105 cặp kết hôn được tư vấn, khám sức khỏe tiền hôn nhân; gần 87% người từ 60 tuổi trở lên được chăm sóc sức khỏe định kỳ. Lao động trong các doanh nghiệp trên địa bàn cũng được tuyên truyền về quyền, nghĩa vụ và tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản, góp phần phát huy lợi thế của cơ cấu dân số vàng.

Tạo nền tảng cho công tác dân số trong tình hình mới

Để tạo sự thống nhất trong triển khai, mới đây, ngày 2/8/2026, UBND tỉnh đã ban hành Kế hoạch số 268/KH-UBND về triển khai thi hành Luật Dân số và Nghị định số 168/2026/NĐ-CP trên địa bàn tỉnh, với mục tiêu giúp cán bộ, đảng viên và nhân dân hiểu rõ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của mình, từ đó thực hiện hiệu quả các chính sách về duy trì mức sinh hợp lý, chăm sóc sức khỏe sinh sản, sàng lọc trước sinh, sàng lọc sơ sinh và nâng cao chất lượng dân số.

Cán bộ Chi cục Dân số và Trẻ em tỉnh Ninh Bình truyền thông về chăm sóc sức khỏe sinh sản cho học sinh Trường THCS Nam Toàn (phường Vị Khê).

Kế hoạch xác định rõ yêu cầu, phân công trách nhiệm cụ thể cho các sở, ngành và chính quyền địa phương. Theo đó, Sở Y tế là cơ quan thường trực, chủ trì tham mưu UBND tỉnh tổ chức thực hiện, hướng dẫn chuyên môn, tuyên truyền, phổ biến Luật Dân số; chỉ đạo hệ thống y tế cơ sở triển khai các dịch vụ dân số, sức khỏe sinh sản, chăm sóc người cao tuổi, sàng lọc trước sinh và sơ sinh; đồng thời theo dõi, kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện. Các sở, ngành liên quan phối hợp thực hiện theo chức năng, nhiệm vụ, bảo đảm Luật Dân số được triển khai thống nhất, đồng bộ và phù hợp với điều kiện thực tế từng địa phương.

Luật Dân số được ban hành, tạo hành lang pháp lý để giải quyết những thách thức của công tác dân số, khắc phục những tồn tại, hạn chế, bất cập, bảo đảm đồng bộ, thống nhất trong hệ thống chính sách, pháp luật hiện hành.

Tuy nhiên, để Luật thực sự đi vào cuộc sống, công tác tuyên truyền cần được thực hiện thường xuyên, liên tục và linh hoạt, để người dân hiểu đúng, thực hiện đúng các quy định của Luật Dân số, từ đó thực hiện tốt những mục tiêu về duy trì mức sinh hợp lý, nâng cao chất lượng dân số, giảm mất cân bằng giới tính khi sinh, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi và phát huy lợi thế của cơ cấu dân số vàng... Đây là nền tảng quan trọng để Ninh Bình thực hiện toàn diện công tác dân số trong tình hình mới.

Minh Thuận