Đẩy mạnh hỗ trợ tài chính xanh cho các mô hình giảm phát thải

Nội dung được Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) Trần Đức Thắng, chỉ đạo đặc biệc lưu ý tại hội nghị sơ kết 2 năm triển khai đề án “Phát triển bền vững một triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030”, diễn ra vào ngày 8/3.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng chỉ đạo hội nghị sơ kết 2 năm triển khai đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao.

Theo báo cáo ngành nông nghiệp và môi trường, sau 2 năm (2024 và 2025) triển khai đã đạt được những kết quả nổi bật so với chỉ tiêu đưa ra như: về quy mô, diện tích đạt được 354.839 ha/180.000 ha, đạt tỷ lệ 197% mục tiêu cụ thể đề ra.

Về canh tác bền vững: 354.839 ha được thực hiện áp dụng các tiến bộ kỹ thuật như: 100% sử dụng giống chất lượng cao, giúp giảm thiểu nhiều chi phí; 100% diện tích áp dụng ít nhất một tiêu chí trong quy trình canh tác bền vững như “1 phải - 5 giảm” hoặc rút nước ít nhất 1 lần; áp dụng các tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp tốt được chứng nhận VietGAP cho 7.493 ha; chứng nhận hữu cơ là 246 ha và đủ điều kiện ATTP là 5.659 ha.

Hình thành các mô hình tổ chức sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp theo vùng chuyên canh và chuỗi giá trị với 1.129 hợp tác xã, tổ hợp tác tham gia đề án, hơn 210 doanh nghiệp, tổ chức tham gia. Trong đó, 600 hợp tác xã, tổ hợp tác thực hiện liên kết sản xuất tiêu thụ lúa gạo với các doanh nghiệp; 100% nông dân sản xuất trong các mô hình thí điểm được tổ chức sản xuất theo hợp tác xã để thực hiện liên kết chuỗi từ cung cấp vật tư nông nghiệp đầu vào đến sản xuất tiêu thụ, cơ giới hóa…

Vụ Đông Xuân 70% rơm được thu gom ra khỏi ruộng và được tái sử dụng làm nấm rơm, làm phân bón và bán cho thương lái sử dụng vào mục đích khác… thu nhập của người trồng lúa trong mô hình tăng trung bình 13,4% trở lên so với canh tác truyền thống. Đồng thời, hiệp hội ngành hàng lúa gạo đã bước đầu xây dựng nhãn hiệu “Gạo xanh phát thải thấp”, đã có 18.086,39 ha, tương đương với sản lượng gạo được cấp nhãn hiệu là 75.060 tấn, trong đó có 500 tấn gạo lần đầu tiên được xuất khẩu sang một thị trường khó tính như Nhật Bản.

Nhìn chung, hiệu quả và tác động của đề án không chỉ thể hiện ở con số, mà quan trọng hơn là ở sự chuyển biến toàn diện: thay đổi nhận thức, nâng cao năng lực cộng đồng, cải thiện sinh kế, giảm phát thải, bảo vệ môi trường và nâng tầm thương hiệu gạo Việt Nam trên trường quốc tế.

Tại hội nghị, Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ NN&MT) cho rằng, bên cạnh những thuận lợi, nhiều địa phương chưa thực hiện đúng hướng dẫn của Bộ tại Quyết định số 2178/QĐ-BNN-KTHT.

Việc liên kết tiêu thụ sản xuất phụ thuộc nhiều yếu tố như thị trường, năng lực hai bên, nguồn vốn vì vậy các hợp tác xã, doanh nghiệp đều thận trọng. Biến động tổ chức bộ máy, địa giới hành chính tại địa phương ảnh hưởng đến tiến độ triển khai. Năng lực quản trị, xây dựng phương án sản xuất - kinh doanh của một bộ phận hợp tác xã còn hạn chế dẫn đến chưa phát huy hết vai trò khi tham gia đề án.

Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn kiến nghị Bộ NN&MT, xây dựng và vận hành hệ thống cơ sở dữ liệu dùng chung phục vụ đề án 1 triệu ha lúa, tích hợp thông tin về vùng chuyên canh, hợp tác xã, liên kết sản xuất, tín dụng, bảo hiểm và kết quả giảm phát thải.

Tiếp tục chỉ đạo hoàn thiện và mở rộng các công cụ chính sách hỗ trợ tổ chức sản xuất, đặc biệt là lồng ghép tín dụng ưu đãi với bảo hiểm nông nghiệp và đo đạc phát thải, nhằm giảm rủi ro và nâng cao hiệu quả liên kết chuỗi. Ưu tiên lồng ghép các dự án hạ tầng thủy lợi nội đồng, giao thông, kho trữ, logistics phục vụ vùng thuộc đề án vào kế hoạch đầu tư công trung hạn 2026 - 2030…

Với ngân hàng nhà nước và các ngân hàng thương mại, đề nghị tiếp tục chỉ đạo đơn giản hóa thủ tục cho vay liên kết theo chuỗi lúa gạo… các địa phương trong vùng khẩn trương ban hành và cập nhật kế hoạch triển khai đề án.

Bộ trưởng Bộ NN&MT Trần Đức Thắng cho rằng, đến nay có thể khẳng định đề án không chỉ là một chương trình phát triển sản xuất, mà là một bước đi quan trọng trong cơ cấu lại ngành hàng lúa gạo vùng Đồng bằng sông Cửu Long, hướng tới phát triển nông nghiệp xanh, bền vững và có trách nhiệm với môi trường.

Các đại biểu tham quan, trao đổi bên lề hội nghị.

Những kết quả bước đầu này không chỉ góp phần nâng cao giá trị ngành hàng lúa gạo mà còn phù hợp với cam kết của Việt Nam tại hội nghị chống biến đổi khí hậu lần thứ 26 (COP26) đưa phát thải ròng về “0” vào năm 2050, đồng thời góp phần xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam theo hướng “xanh - sạch - chất lượng - bền vững”.

Bộ trưởng cũng nhìn nhận, bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình triển khai đề án vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức. Một số địa phương còn lúng túng trong tổ chức thực hiện; hạ tầng thủy lợi, đặc biệt là thủy lợi nội đồng, chưa đáp ứng được yêu cầu sản xuất; việc xử lý rơm rạ sau thu hoạch còn nhiều hạn chế.

“Tôi đặc biệt lưu ý vấn đề xử lý rơm rạ sau thu hoạch, bởi đây là khâu quan trọng để giảm phát thải và phát triển nông nghiệp tuần hoàn. Bên cạnh đó, năng lực tổ chức sản xuất của một số hợp tác xã và doanh nghiệp còn hạn chế; nguồn lực tài chính xanh và các cơ chế hỗ trợ cho các mô hình giảm phát thải cần tiếp tục được thúc đẩy mạnh mẽ hơn”, Bộ trưởng Trần Đức Thắng nhấn mạnh.

Long Vân