Dấu vết bất ngờ từ hang động Việt Nam hé lộ sức mạnh của quân đội Napoleon

Nghiên cứu này nhận được sự đồng tình của Thượng tướng, Viện sĩ, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Huy Hiệu – nguyên Thứ trưởng Bộ Quốc phòng.

Kỹ sư Vũ Đình Thanh là chuyên gia kỹ thuật, đại diện của NPO ALMAZ Nga, người được biết đến với việc phục dựng thành công nỏ thần An Dương Vương.

Sức mạnh từ diêm tiêu hang động Việt Nam

Theo các phân tích của ông Thanh, nguồn diêm tiêu (thành phần chính của thuốc súng) từ các hang động tại Việt Nam có thể chính là “mạch máu” quyết định sự trỗi dậy và sụp đổ của đế chế Napoleon. Khi không duy trì được nguồn cung diêm tiêu từ Việt Nam, Napoleon đã thất bại, mất ngôi và bị lưu đày.

Chia sẻ với TGVN, ôngThanh cho biết, về mặt tự nhiên, diêm tiêu chỉ hình thành trong điều kiện nóng ẩm. Các quốc gia châu Âu lạnh giá không thể tự sản xuất do vi khuẩn nitrat hóa không tồn tại dưới 10°C. Năm 1787, Pháp – dù là một cường quốc mới nổi lại không có nguồn diêm tiêu chất lượng cao. Bị Anh đẩy khỏi Bengal, Hà Lan kiểm soát Java, Pháp rơi vào tình trạng “hết đạn” trước khi bước vào bất kỳ cuộc chiến nào.

Trong bối cảnh đó, các hang động đá vôi nóng ẩm tại Việt Nam nơi chứa trữ lượng diêm tiêu tinh khiết vượt trội trở thành mục tiêu chiến lược. Hiệp ước Versailles 1787 thực chất là một giải pháp khẩn cấp để độc chiếm “mỏ thuốc súng” này.

Diêm tiêu hang động Việt Nam có hàm lượng phốt pho, tạo sức nổ mạnh hơn diêm tiêu Bengal khoảng 20%, ít khói và không làm mờ tầm nhìn pháo thủ. Loại “diêm tiêu phốt pho hóa” này tạo ra ưu thế vượt trội về tầm bắn và độ bền nòng súng – điều mà các cường quốc châu Âu khác không lý giải được bằng công nghệ đúc pháo thông thường.

Thời điểm đó, giáo sĩ người Pháp Pigneau de Behaine (tên tiếng Việt là Bá Đa Lộc) được vua Louis XVI phong quý tộc và chức Khâm sai Hoàng gia Pháp sau khi thành công trong việc đưa chúa Nguyễn Ánh ký kết Hiệp ước, qua đó tiếp cận nguồn diêm tiêu quý giá này. Nhờ đó, nước Pháp duy trì được sức mạnh quân sự, góp phần tạo nên các chiến thắng của Napoleon sau này.

Kỹ sư Vũ Đình Thanh cũng dẫn chứng tài liệu năm 1803 của Bộ Chiến tranh Pháp, trong đó Napoleon đã phê duyệt việc bằng mọi giá đưa diêm tiêu Việt Nam về nước để phục vụ cuộc chiến lâu dài.

Theo Đại tá Nguyễn Tiến Cường nguyên cán bộ Tổng cục Kỹ thuật (Bộ Quốc phòng), thời kỳ đó diêm tiêu là một yếu tố quan trọng góp phần quyết định thắng bại của các cuộc chiến. Pháp rất cần thuốc súng (tức cần diêm tiêu) và đó là một trong những lý do khiến Pháp can thiệp vào Việt Nam.

Cuộc chiến bảo vệ chủ quyền của nhà Tây Sơn

Năm 1785, sau thất bại nặng nề trước quân Tây Sơn, Nguyễn Ánh buộc phải tìm kiếm sự hỗ trợ từ bên ngoài và ký Hiệp ước Versailles 1787. Trước đó, Nguyễn Ánh từng nhận hỗ trợ từ một chiến hạm Pháp và 7 chiến hạm Bồ Đào Nha, nhưng đã bị quân Tây Sơn tiêu diệt. Tuy nhiên, Hiệp ước Versailles là một bước đi khác biệt, mang tính chiến lược.

Kỹ sư Vũ Đình Thanh cho biết, các luận điệu cho rằng Hiệp ước bị đình trệ do Cách mạng Pháp 1789 là chưa đúng. Thực tế, Hiệp ước được triển khai ráo riết từ năm 1787. Đến năm 1788, quân viễn chinh Pháp – Ấn đã đổ bộ vào Gia Định.

Trong giai đoạn 1787–1793, dù Cách mạng Pháp diễn ra, vua Louis XVI vẫn nắm quyền tối cao. Theo nội dung Hiệp ước, 5 trung đoàn Pháp, 2 trung đoàn thuộc địa, 20 chiến hạm cùng hải quân Ấn Độ Dương do Đô đốc Rosily chỉ huy đã trực tiếp tham chiến. Quy mô lực lượng này hoàn toàn phù hợp với thực tế quân sự, khi đối chiếu với lực lượng 5 vạn quân Xiêm mà Tây Sơn từng đánh bại. Việc huy động khoảng 15.000 quân Pháp là hợp lý trong tính toán chiến lược.

Các mô tả trong Gia Định phú của nhà thơ Ngô Nhơn Tịnh đã phản ánh rõ sự hiện diện của lực lượng Pháp và Sepoy Ấn Độ, với trang bị hiện đại và tổ chức quân sự quy củ. Việc xây dựng Thành Bát Quái Gia Định trong thời gian ngắn cũng là minh chứng cho quy mô và trình độ của lực lượng này.

Sau năm 1793, cục diện chiến trường trở nên khốc liệt. Vua Quang Trung qua đời, kéo theo sự suy giảm năng lực sản xuất vũ khí phốt pho – yếu tố từng giúp Tây Sơn khắc chế hỏa lực phương Tây. Cùng năm, cứ điểm Pondichéry của Pháp tại Ấn Độ thất thủ trước Anh. Lực lượng tại đây rút về Gia Định, làm gia tăng đáng kể số lượng quân ngoại quốc tại Việt Nam.

Theo ghi chép của nhà thám hiểm John Barrow, lực lượng Pháp – Ấn tại Việt Nam bao gồm 42.000 bộ binh, 15.000 lính pháo binh vận hành 600 khẩu đại bác,1.200 thủy binh. Ngoài chiến đấu, nhiệm vụ chính của lực lượng này là khai thác diêm tiêu. Các binh lính Ấn Độ, vốn có kinh nghiệm từ Bengal, đóng vai trò chủ lực trong hoạt động này. Các tài liệu sau này, như nghiên cứu khoáng sản của Dupouy năm 1903, ghi nhận riêng khu vực quanh Hà Nội có tới 22 nhà máy diêm tiêu – củng cố thêm nhận định về vai trò chiến lược của tài nguyên này.

Theo kỹ sư Vũ Đình Thanh, tại Việt Nam, quân Tây Sơn đã kháng cự suốt 14 năm (1788–1802), làm tiêu hao lực lượng viễn chinh Pháp. Khi Nguyễn Ánh lên ngôi năm 1802, nước Pháp đã suy yếu do chiến tranh toàn châu Âu. Việc Anh kiểm soát các tuyến vận chuyển diêm tiêu khiến Pháp dần mất ảnh hưởng tại Việt Nam. Tuy nhiên, đến năm 1858, Pháp quay lại, mở đầu cho gần 80 năm đô hộ.

Từ những nghiên cứu của mình, ông Thanh khẳng định, nước Pháp trước Hiệp ước Versailles 1787 hoàn toàn không có nguồn thuốc súng ổn định và nhờ Hiệp ước Versailles mà Pháp đảm bảo được nguồn thuốc súng - yếu tố sống còn làm nên chiến thắng của Napoleon thời điểm đó. Và cuộc chiến của quân Tây Sơn chống Nguyễn Ánh cũng là cuộc chiến bảo vệ chủ nguyền và tài nguyên chiến lược của đất nước.

Thủy Chu