Đầu tư công tạo lực đẩy cho mục tiêu tăng trưởng hai con số

Đẩy nhanh tiến độ thi công các dự án hạ tầng là một trong những giải pháp quan trọng nhằm thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công.

Đầu tư công giữ vai trò "vốn mồi" cho tăng trưởng

Theo Bộ Tài chính, đến hết tháng 6, cả nước giải ngân vốn đầu tư công khoảng 356,9 nghìn tỷ đồng, đạt 35,5% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Riêng trong tháng 6, giá trị giải ngân đạt 137,6 nghìn tỷ đồng, tăng 13,9% so với lũy kế đến hết tháng 5 và cao hơn 38,4 nghìn tỷ đồng so cùng kỳ năm trước.

Kết quả trên phản ánh những chuyển biến tích cực trong công tác chỉ đạo, điều hành và tổ chức thực hiện ở các bộ, ngành, địa phương. Nhiều dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia đã bước vào giai đoạn thi công cao điểm với khối lượng nghiệm thu lớn, tạo thêm động lực cho tăng trưởng của ngành xây dựng cũng như nhiều lĩnh vực sản xuất, dịch vụ liên quan. Bên cạnh đó, những khó khăn về nguồn cung vật liệu, chi phí vận chuyển và một số tác động từ biến động kinh tế thế giới từng bước được tháo gỡ, tạo điều kiện để các dự án tăng tốc triển khai trong những tháng gần đây.

Những kết quả đạt được trong 6 tháng đầu năm 2026 cho thấy công tác giải ngân vốn đầu tư công đang có chuyển biến tích cực.

Dù tiến độ giải ngân đã có chuyển biến tích cực, quá trình triển khai vẫn đang chịu tác động từ nhiều điểm nghẽn. Ông Lê Thành Quân, Vụ trưởng Vụ Phát triển hạ tầng (Bộ Tài chính) cho biết, ở một số địa phương, nguồn cung vật liệu xây dựng chưa đáp ứng nhu cầu, trong khi việc điều phối giữa các vùng còn thiếu đồng bộ. Cùng với biến động của giá xăng dầu và chi phí vận chuyển, nhiều dự án phải rà soát, điều chỉnh hợp đồng, ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện.

Một khó khăn khác đến từ công tác giải phóng mặt bằng. Việc xác định nguồn gốc đất, xây dựng phương án bồi thường và xác định đơn giá tại nhiều dự án còn mất nhiều thời gian, khiến quá trình bàn giao mặt bằng chưa đáp ứng yêu cầu thi công. Bên cạnh đó, trong những tháng đầu năm, không ít chủ đầu tư vẫn tập trung hoàn thiện hồ sơ thiết kế, dự toán và lựa chọn nhà thầu nên khối lượng nghiệm thu, thanh toán chưa lớn, kéo theo tiến độ giải ngân chưa đạt như kỳ vọng.

Theo ông Lê Thành Quân, một số tồn tại cũng xuất phát từ chính công tác chuẩn bị đầu tư. Chất lượng chuẩn bị dự án ở một số nơi chưa cao, việc xây dựng kế hoạch vốn chưa bám sát nhu cầu và khả năng triển khai thực tế, dẫn đến phải điều chỉnh dự án hoặc hoàn trả vốn. Cùng với đó, năng lực tổ chức thực hiện của một bộ phận chủ đầu tư, ban quản lý dự án và nhà thầu còn hạn chế; trong khi sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, nhiều xã, phường vẫn thiếu cán bộ chuyên trách về đầu tư công, ảnh hưởng đến công tác quản lý và tổ chức thực hiện dự án.

Theo ông Lê Thành Quân, trong bối cảnh nền kinh tế cần thêm động lực để duy trì tốc độ tăng trưởng cao, việc đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công không chỉ nhằm hoàn thành kế hoạch vốn hằng năm mà quan trọng hơn là đưa các công trình vào khai thác sớm, phát huy hiệu quả đầu tư, tạo thêm dư địa phát triển cho doanh nghiệp và nền kinh tế. Khi các dự án hạ tầng trọng điểm được hoàn thành đúng tiến độ, đầu tư công sẽ tiếp tục phát huy vai trò dẫn dắt, tạo hiệu ứng lan tỏa, thu hút mạnh hơn các nguồn lực đầu tư của khu vực tư nhân.

Bên cạnh nguồn vốn đầu tư công trong nước, việc huy động hiệu quả các nguồn lực từ bên ngoài cũng được Bộ Tài chính xác định là một trong những giải pháp quan trọng nhằm đáp ứng nhu cầu vốn cho phát triển trong giai đoạn tới.

Trao đổi với báo chí, Thứ trưởng Tài chính Trần Quốc Phương cho biết, mặc dù Việt Nam đã "tốt nghiệp ODA", nguồn vốn này vẫn có ý nghĩa quan trọng đối với các dự án hạ tầng quy mô lớn, công nghệ cao. Theo Thứ trưởng, ODA không chỉ bổ sung nguồn lực tài chính mà còn tạo điều kiện tiếp cận công nghệ hiện đại, kinh nghiệm quản lý tiên tiến và thiết bị kỹ thuật phục vụ các dự án như đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị hay Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận.

Giải ngân nhanh mới chỉ là điều kiện cần

Nếu như đẩy nhanh tiến độ giải ngân là yêu cầu trước mắt nhằm tạo động lực cho tăng trưởng, thì theo ông Lê Thành Quân, mục tiêu quan trọng hơn là nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công. Đây mới là yếu tố quyết định chất lượng tăng trưởng và khả năng phát huy vai trò dẫn dắt của đầu tư công đối với nền kinh tế.

Theo ông, nếu dự án chậm tiến độ, phải điều chỉnh nhiều lần hoặc kéo dài thời gian thực hiện sẽ làm tăng tổng mức đầu tư, phát sinh chi phí, kéo giảm hiệu quả sử dụng vốn và ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng chuyển hóa nguồn lực đầu tư thành tăng trưởng kinh tế.

Một trong những chỉ tiêu phản ánh rõ hiệu quả sử dụng vốn là hệ số ICOR. Theo số liệu được ông Lê Thành Quân dẫn, hệ số ICOR bình quân giai đoạn 2021-2025 đạt khoảng 6,43, thấp hơn mức 6,77 của giai đoạn 2016-2020. Riêng năm 2025, hệ số này giảm xuống khoảng 5,15, cải thiện đáng kể so với mức 5,79 của năm 2024. Điều đó cho thấy hiệu quả đầu tư của nền kinh tế đã có chuyển biến tích cực sau giai đoạn chịu nhiều tác động của dịch bệnh và những biến động của kinh tế thế giới. Tuy nhiên, hệ số ICOR hiện nay vẫn còn khá cao so với yêu cầu phát triển, đồng nghĩa với việc dư địa nâng cao hiệu quả sử dụng vốn vẫn còn rất lớn.

Ông Lê Thành Quân cho biết, mục tiêu của giai đoạn 2026-2030 là từng bước đưa hệ số ICOR xuống khoảng 4,5-4,8. Để đạt được mục tiêu này, điều quan trọng không chỉ là tăng quy mô đầu tư mà phải nâng cao chất lượng đầu tư ngay từ khâu chuẩn bị dự án, lựa chọn dự án đến tổ chức thực hiện và đưa công trình vào khai thác.

Trên cơ sở đó, ông đề xuất một số nhóm giải pháp trọng tâm. Trước hết là tiếp tục hoàn thiện thể chế về đầu tư công theo hướng đồng bộ, ổn định, minh bạch, tạo điều kiện đẩy nhanh quá trình chuẩn bị và triển khai dự án. Cùng với đó là nâng cao chất lượng công tác quy hoạch, chuẩn bị đầu tư; lựa chọn các dự án thực sự có tính kết nối, tạo sức lan tỏa và đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng.

Một yêu cầu quan trọng khác là nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu trong chỉ đạo, điều hành; kịp thời tháo gỡ những điểm nghẽn về giải phóng mặt bằng, nguồn vật liệu xây dựng, thủ tục đầu tư cũng như nâng cao năng lực của chủ đầu tư, ban quản lý dự án và nhà thầu. Theo ông Lê Thành Quân, cùng với việc đẩy nhanh tiến độ, cần tăng cường kiểm tra, giám sát quá trình thực hiện, hạn chế tình trạng điều chỉnh tổng mức đầu tư hoặc kéo dài thời gian thi công làm giảm hiệu quả sử dụng vốn.

Đối với việc huy động nguồn lực từ bên ngoài, Bộ Tài chính cũng đang tập trung tháo gỡ các vướng mắc để nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn ODA. Thứ trưởng Tài chính Trần Quốc Phương cho biết, ngay sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 27/CT-TTg, Bộ Tài chính đã phối hợp với các bộ, ngành và địa phương rà soát toàn diện các dự án ODA, xác định từng khó khăn, vướng mắc để có giải pháp xử lý; đồng thời chủ động làm việc với các nhà tài trợ nhằm đơn giản hóa quy trình, thủ tục và tăng tính tương thích giữa quy định của Việt Nam với phía đối tác.

Ông cũng cho rằng chuyển đổi số cần được đẩy mạnh trong toàn bộ quy trình quản lý đầu tư công. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ, kết nối thông tin giữa các cơ quan quản lý sẽ góp phần nâng cao chất lượng lập kế hoạch, theo dõi tiến độ, giám sát giải ngân và đánh giá hiệu quả đầu tư trên nền tảng dữ liệu số, qua đó nâng cao tính công khai, minh bạch và hiệu quả trong quản lý vốn đầu tư công.

Theo Thứ trưởng, Bộ Tài chính cũng duy trì cơ chế trao đổi thường xuyên với các nhà tài trợ lớn như Ngân hàng Thế giới (WB), Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) và Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) để kịp thời tháo gỡ các vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai dự án, qua đó đẩy nhanh tiến độ thực hiện và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn ODA.

MINH PHƯƠNG