Dấu chân kháng chiến giữa lòng núi Minh Đạm

Đón chúng tôi là anh Nguyễn Tiến Trung, thuyết minh viên khu di tích. Anh kể, trước đây dãy núi có nhiều tên gọi. Những người đi chùa thường gọi là núi Châu Long-Châu Viên, theo tên hai ngôi chùa cổ trên núi; còn người dân đi biển quen gọi là núi Kỳ Vân. Năm 1948, dãy núi được mang tên Minh Đạm để tưởng nhớ hai cán bộ lãnh đạo huyện Long Điền là Bí thư Bùi Công Minh và Phó bí thư Mạc Thanh Đạm. Hai đồng chí đã anh dũng hy sinh ngày 17-11-1948 dưới chân núi trong một trận phục kích của thực dân Pháp.

“Dãy Minh Đạm dài khoảng 8km, điểm cao nhất là 355m, gồm nhiều ngọn núi đâm ngang ra biển. Địa hình phức tạp, hiểm trở, với hơn 300 hang đá, hốc đá lớn-nhỏ ăn sâu vào lòng núi. Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, Thường vụ Huyện ủy Long Điền đã chọn dãy núi Minh Đạm làm căn cứ để lãnh đạo phong trào kháng chiến”, anh Trung chia sẻ với chúng tôi.

Đoàn tham quan của Viện Y dược học dân tộc TP Hồ Chí Minh bên hang Huyện ủy.

Sau lễ viếng tại đền thờ 2.642 anh hùng liệt sĩ và nữ Anh hùng Võ Thị Sáu, chúng tôi bắt đầu hành trình vào căn cứ. Những bậc thang đá nối nhau len giữa rừng già. Sau những tháng mùa khô, khu rừng Minh Đạm như trút bỏ lớp bụi mờ để khoác lên mình tấm áo xanh rì, tràn đầy nhựa sống của mùa mưa. Càng bước lên cao, sắc xanh càng dày hơn. Những vòm cây cổ thụ đan cài vào nhau, lọc qua đó những vệt nắng sớm mỏng tang, nhảy nhót trên nền đất ẩm. Dưới chân, những bậc đá xám đã lốm đốm rêu phong xanh thẫm. Hai bên đường, những bụi cây dại nép mình bên vách đá, lá cây rung nhẹ trong gió, những giọt sương mai còn đọng lấp lánh.

Không gian dần trở nên tĩnh mịch. Tiếng gió từ những khe núi hun hút luồn qua rừng cây, hòa cùng tiếng chim ríu rít trên vòm lá, tiếng khỉ chuyền cành và tiếng suối róc rách đâu đó giữa núi rừng. Mùi đất ẩm, hương cây cỏ quyện với hơi gió biển. Cảnh vật thanh bình đến mức khó hình dung nơi đây từng là một căn cứ chiến đấu giữa những năm tháng chiến tranh khốc liệt. Chỉ khi những dấu tích cũ lần lượt hiện ra giữa rừng, quá khứ mới như được đánh thức.

Theo lời anh Trung, bàn ghế, bếp, cầu gỗ và một số vật dụng sinh hoạt trong căn cứ được bảo tồn gần như nguyên trạng. Từ việc tạo lửa bằng đá, nấu cơm lam trong ống nứa đến lấy nước, tổ chức nơi ăn nghỉ, tất cả đều phải thích nghi với điều kiện thiếu thốn và yêu cầu giữ bí mật. Những cái tên như hang Huyện ủy, hang Huyện đội, hang Thị xã Cấp, hang Quân y, hang Quân giới, hang Binh vận... gắn với từng nhiệm vụ, tạo thành một hệ thống căn cứ liên hoàn giữa núi rừng. Qua lời kể của anh Trung, mỗi hang đá ở Minh Đạm hiện lên như một mảnh ký ức, lưu giữ đời sống và hoạt động của cán bộ, chiến sĩ nơi đây.

Một trong những điểm dừng chân khiến chúng tôi chú ý là hang Quân y. Tại đây, chúng tôi gặp một đoàn khách tham quan của Viện Y dược học dân tộc TP Hồ Chí Minh do chị Tạ Thị Phượng dẫn đầu. Có lẽ sự cộng cảm từ công việc khiến các thành viên trong đoàn đặc biệt chăm chú khi nghe hướng dẫn viên kể về nơi từng cứu chữa thương binh, chăm sóc cán bộ, chiến sĩ trong những năm tháng chiến tranh. Chị Phượng và các thành viên liên tục đặt câu hỏi. Mỗi câu trả lời lại kéo theo những ánh mắt tò mò, xúc động. Giữa lòng núi Minh Đạm, những người làm nghề y hôm nay như được trở về với câu chuyện của những người từng âm thầm cứu chữa thương binh, chăm sóc đồng đội giữa chiến trường năm xưa.

Từ hang Quân y, chúng tôi tiếp tục đi sâu vào căn cứ, theo những lối núi khúc khuỷu, quanh co giữa vách đá và tán rừng để tìm đến hang Huyện ủy. Có đoạn phải leo lên những bậc đá dốc, đi thêm một quãng lại men xuống theo sườn núi. Càng đi sâu, chúng tôi càng cảm nhận rõ sự hiểm trở của địa hình mà cán bộ, chiến sĩ năm xưa từng dựa vào để tồn tại, chiến đấu và giữ liên lạc giữa những ngày địch thường xuyên càn quét, truy lùng.

Trước cửa hang Huyện ủy, chúng tôi dừng lại khá lâu. Nơi đây từng là một trong những địa điểm quan trọng của căn cứ, nơi cán bộ lãnh đạo hội họp, nắm tình hình và tổ chức phong trào kháng chiến. Những gì còn lại hôm nay không nhiều, nhưng đủ để hình dung phần nào cuộc sống trong lòng núi năm xưa. Giữa vách đá, rừng già và những khoảng hang sâu hun hút, sự thiếu thốn, gian khổ của một thời dường như hiện hữu rõ hơn. Ở đây, ai cũng muốn chụp một tấm hình làm kỷ niệm. Có người đứng bên cửa hang, có người nép dưới tán cây, những nụ cười hiện lên giữa không gian từng in dấu những năm tháng chiến tranh.

Rời những hang đá, chúng tôi men theo con đường giữa rừng. Từ trên cao nhìn xuống, biển Long Hải mở ra xanh ngắt phía xa, núi rừng trải dài đến tận chân trời, ôm lấy mặt biển trong một không gian khoáng đạt. Màu xanh của rừng nối với màu xanh của biển tạo nên vẻ thanh bình đến nao lòng. Từ địa hình hiểm trở của núi rừng, một căn cứ cách mạng đã được hình thành, trở thành nơi che chở, nuôi dưỡng và bảo đảm cho hoạt động của cán bộ, chiến sĩ giữa những năm tháng chiến tranh khốc liệt. Hôm nay, rừng vẫn xanh, biển vẫn rộng, con người có thể bình yên ngắm nhìn vùng đất này, nhưng phía sau vẻ thanh bình ấy, biết bao người đã gửi lại Minh Đạm tuổi trẻ và những năm tháng đẹp nhất đời mình.

HÀ MY