Dấu ấn lập pháp của Việt Nam: Đặt trẻ em vào trung tâm phát triển

Khi Tháng hành động vì trẻ em được phát động trên cả nước từ 1-6 đến 30-6 với chủ đề “Trẻ em hạnh phúc, an toàn, vững bước vào kỷ nguyên số”, Phó Trưởng Đại diện UNICEF tại Việt Nam, bà Michaela Bauer, chia sẻ với Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội về vai trò lập pháp quan trọng của Quốc hội trong việc bảo đảm các cam kết quốc tế về quyền trẻ em được triển khai hiệu quả.

Bà Michaela Bauer, Phó Trưởng Đại diện Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) tại Việt Nam. Ảnh: Kiều Thoan Thu

Bà đánh giá như thế nào về vai trò của Quốc hội trong việc định hình khuôn khổ pháp lý và an sinh xã hội của Việt Nam?

Theo tôi, Quốc hội Việt Nam giữ vai trò then chốt trong việc xây dựng hệ thống pháp luật và chính sách an sinh, đặc biệt là bảo đảm mọi trẻ em được phát triển toàn diện, được bảo vệ và được tham gia. Nhiều năm qua, UNICEF hợp tác chặt chẽ với Quốc hội và các Ủy ban, nhất là Ủy ban Văn hóa - Xã hội, nhằm thúc đẩy việc hoàn thiện chính sách và pháp luật lấy trẻ em làm trung tâm.

Có thể thấy rằng, các đạo luật như Luật Trẻ em, Luật Giáo dục, Bộ luật Lao động và Luật Tư pháp người chưa thành niên đã tạo nền tảng vững chắc cho việc bảo vệ và thúc đẩy quyền trẻ em.

Những văn bản này không chỉ là công cụ pháp lý mà còn thể hiện cam kết thực hiện các nghĩa vụ của Việt Nam theo Công ước Quyền Trẻ em, được phê chuẩn cách đây 35 năm, hướng tới một xã hội nơi trẻ em được an toàn, được hỗ trợ và được trao quyền.

Một điểm rất đáng ghi nhận là công tác giám sát của Quốc hội đối với lĩnh vực này. Năm 2019, Quốc hội giám sát tối cao việc thực hiện chính sách, pháp luật về phòng, chống xâm hại trẻ em và ban hành Nghị quyết 121. Sau đó, Quyết định 1472/QĐ-TTg đã cụ thể hóa nghị quyết bằng kế hoạch hành động quốc gia. Chuỗi hành động này cho thấy không chỉ dừng lại ở việc ban hành chính sách, Quốc hội còn theo sát quá trình triển khai để những cam kết đó đi vào thực tiễn.

Bên cạnh đó, Quốc hội cũng chủ động ứng phó với các thách thức mới như chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và biến đổi khí hậu thông qua việc lồng ghép quyền trẻ em vào các luật và nghị quyết mới, nhằm bảo vệ trẻ em trước những nguy cơ mới và thúc đẩy hòa nhập kỹ thuật số.

Tôi cho rằng, thông qua hoạt động giám sát, chất vấn và thảo luận công khai, Quốc hội không chỉ góp phần nâng cao nhận thức xã hội và tăng cường trách nhiệm giải trình mà còn giúp bảo đảm rằng hệ thống pháp luật luôn được hoàn thiện theo hướng phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế và đáp ứng những nhu cầu đang thay đổi của trẻ em.

Những quyết định nào của Quốc hội có tác động tích cực nhất đến quyền và phúc lợi của trẻ em ở Việt Nam?

Quốc hội giữ vai trò then chốt trong xây dựng và giám sát chính sách, đặt quyền của trẻ em làm trung tâm. Ảnh: Kiều Thoan Thu

Theo đánh giá của UNICEF, trong những năm gần đây, Quốc hội đã có những bước đi mang tính chuyển đổi sâu sắc để thúc đẩy quyền trẻ em. Đây không chỉ là dấu mốc pháp lý mà còn tạo ra thay đổi rõ rệt trong đời sống của hàng triệu trẻ em.

Trước hết, Luật Trẻ em (2016) đã đặt nền tảng cho hệ thống bảo vệ, tham gia và phúc lợi, phù hợp với Công ước Quyền Trẻ em, khẳng định trẻ em là chủ thể của quyền chứ không chỉ là người thụ hưởng.

Một bước tiến quan trọng khác là Luật Giáo dục (2019) và Nghị quyết số 217/2025/QH15 về miễn học phí cho học sinh công lập từ mầm non đến trung học phổ thông . Theo chúng tôi, đây là quyết định mang tính lịch sử. Hơn 23 triệu học sinh có cơ hội tiếp cận giáo dục bình đẳng, bất kể hoàn cảnh gia đình.

Bên cạnh đó, Luật Tư pháp người chưa thành niên (2024) đã thay đổi cách tiếp cận của hệ thống tư pháp đối với người dưới 18 tuổi, dù là người vi phạm hay nạn nhân, bảo đảm sự tôn trọng và chăm sóc phù hợp với độ tuổi và nhu cầu của các em.

Ngoài ra, Nghị quyết 121/2020/QH14 cùng Quyết định 1472/QĐ-TTg đưa ra các biện pháp bảo vệ tập trung và hiệu quả hơn trong phòng, chống xâm hại trẻ em.

Nhìn chung, những quyết định này cho thấy cam kết ngày càng mạnh mẽ của Việt Nam trong việc đặt trẻ em ở vị trí trung tâm của quá trình phát triển, nhằm bảo đảm mọi trẻ em đều có thể lớn lên trong môi trường an toàn, khỏe mạnh và có cơ hội phát huy hết tiềm năng của mình.

Theo bà, cần ưu tiên chính sách an sinh xã hội nào để bảo đảm mọi trẻ em đều được tiếp cận dịch vụ thiết yếu?

UNICEF đánh giá cao chính sách của Việt Nam đặt trẻ em ở trung tâm của phát triển quốc gia. Ảnh: Kiều Thoan Thu

Yêu cầu không để trẻ em nào bị bỏ lại phía sau ngày càng cấp thiết khi thế giới biến động nhanh với chuyển đổi số, rủi ro khí hậu và bất bình đẳng gia tăng. Từ kinh nghiệm tại Việt Nam, UNICEF đề xuất một số ưu tiên:

Sửa đổi định nghĩa “trẻ em” theo chuẩn mực quốc tế: Cần sửa đổi Luật Trẻ em để quy định trẻ em là người dưới 18 tuổi, phù hợp với Công ước Quyền Trẻ em, nhằm bảo đảm mọi trẻ em đều được tiếp cận quyền và được bảo vệ một cách bình đẳng.

Bảo trợ xã hội thân thiện với trẻ em: Mở rộng hỗ trợ bao trùm và hướng tới trợ giúp tiền mặt phổ quát, giúp gia đình thoát nghèo và tăng khả năng ứng phó trước các cú sốc.

Tăng cường hệ thống công tác xã hội: Xây dựng khung pháp lý rõ ràng và bổ sung nhân lực ở cấp tỉnh, cấp xã, bởi đội ngũ này là “xương sống” của mạng lưới hỗ trợ cộng đồng và bảo vệ trẻ em dễ bị tổn thương.

Đây không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là nền tảng cho một xã hội công bằng và nhân văn, nơi mọi trẻ em được lớn lên an toàn, khỏe mạnh và tràn đầy hy vọng.

Việt Nam có thể chia sẻ những bài học gì với thế giới?

Việt Nam lấy phát triển trẻ em làm trọng tâm cho tầm nhìn dài hạn. Ảnh: Kiều Thoan Thu

Kinh nghiệm của Việt Nam mang lại nhiều bài học cho các quốc gia trong việc xây dựng hệ thống an sinh bền vững, đặc biệt khi trẻ em được đặt ở vị trí trung tâm.

Việt Nam kết hợp tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội, coi phát triển trẻ em là định hướng dài hạn.

Đầu tư xuyên suốt vòng đời: Đầu tư sớm và liên tục vào sức khỏe, giáo dục, dinh dưỡng và bảo vệ trẻ em mang lại hiệu quả cao cho phát triển nguồn nhân lực và thịnh vượng quốc gia.

Tiếp cận tích hợp dựa trên quyền: Lồng ghép công bằng, hòa nhập và sự tham gia của trẻ em trong chính sách, bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau và củng cố gắn kết xã hội.

Pháp luật hướng tới tương lai: Các đạo luật về an toàn kỹ thuật số, sức khỏe tâm thần và thích ứng với biến đổi khí hậu cho thấy cách tiếp cận chủ động và phòng ngừa rủi ro.

Lập kế hoạch và ngân sách thân thiện với trẻ em: Tích hợp quyền trẻ em vào Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030, bảo đảm tiến bộ được đo lường và duy trì.

Quan hệ đối tác và trách nhiệm giải trình: Sự phối hợp giữa Quốc hội, các bộ, ngành và đối tác phát triển góp phần tăng minh bạch và nâng cao hiệu quả chính sách.

Tổng hòa của những yếu tố đó cho thấy khi trẻ em được đặt ở trung tâm của phát triển quốc gia, xã hội sẽ trở nên kiên cường, công bằng và sẵn sàng hơn cho tương lai. Hành trình của Việt Nam chính là minh chứng sinh động cho điều đó và là câu chuyện truyền cảm hứng đáng được chia sẻ với thế giới.

Kiều Thoan Thu