Đặt sinh thái môi trường làm thước đo trong mỗi chính sách phát triển

Bổ sung "bảo vệ môi trường" cùng với phát triển kinh tế, xã hội là nhiệm vụ "trung tâm"

Quan điểm chỉ đạo thứ hai trong dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV của Đảng nêu rõ: “Phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường là trung tâm”. Như vậy, Trung ương thống nhất bổ sung "bảo vệ môi trường" cùng với "phát triển kinh tế, xã hội" là nhiệm vụ "trung tâm".

Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú cùng lãnh đạo các ban, bộ, ngành đã tham quan Triển lãm ảnh “Dưới cờ Đảng, đất nước tiến vào kỷ nguyên mới” và Triển lãm “Việt Nam - Một dải non sông”. Ảnh Phạm Thắng

Trong Báo cáo Một số vấn đề mới, quan trọng trong Dự thảo các Văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng, Tiểu ban Văn kiện Đại hội XIV nêu rõ, trong Cương lĩnh 1991 và các Nghị quyết Đại hội VII, VIII..., XIII, bảo vệ môi trường, phát triển bền vững được đề cập mới chỉ ở nguyên tắc, còn ưu tiên nguồn lực vẫn tập trung vào thúc đẩy phát triển kinh tế. Môi trường thường chỉ được xem là hệ quả cần khắc phục sau khi thúc đẩy kinh tế, chưa được xác định là nhiệm vụ trung tâm trong mỗi bước đi, trong từng chính sách phát triển.

Điểm mới căn bản trong dự thảo Báo cáo chính trị lần này đã xác định bảo vệ môi trường là trụ cột để xác lập mô hình tăng trưởng mới. Điều này đồng nghĩa với việc không đánh đổi lợi ích ngắn hạn để bảo đảm lợi ích dài hạn cho quốc gia và các thế hệ tương lai.

Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú và lãnh đạo các ban, bộ, ngành cắt băng chính thức khai trương Trung tâm Báo chí Đại hội XIV của Đảng, chiều 14/1/2026. Ảnh: Phạm Thắng

Thực tế, công tác bảo vệ môi trường thời gian qua dù có nhiều tiến bộ, như chuyển từ bị động sang chủ động phòng ngừa, kiểm soát, phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, năng lượng tái tạo đang trở thành xu hướng chủ đạo trong chiến lược phát triển quốc gia. Tuy nhiên, bảo vệ môi trường vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức, đặc biệt là những mâu thuẫn, đan xen giữa phát triển kinh tế, quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường.

Liên quan đến công tác bảo vệ môi trường, trong bài phát biểu tại Lễ kỷ niệm 80 năm ngành nông nghiệp và môi trường, Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ rõ, tài nguyên thiên nhiên đang suy giảm nhanh chóng, sức chịu tải của môi trường ở nhiều nơi đã tới hạn. Đất đai - tư liệu sản xuất đặc biệt của quốc gia, vẫn còn bị sử dụng lãng phí, manh mún, thiếu quy hoạch tổng thể; khoáng sản vẫn bị thất thoát, khai thác chưa bền vững, tài nguyên nước suy giảm cả về trữ lượng và chất lượng.

Cùng với đó, "nhiều dòng sông, nguồn nước ngầm đang bị ô nhiễm và cạn kiệt; đa dạng sinh học tiếp tục suy giảm; ô nhiễm môi trường, đặc biệt là ô nhiễm không khí, nguồn nước, chất thải rắn ở các đô thị, khu công nghiệp, làng nghề vẫn diễn biến phức tạp, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, đời sống Nhân dân và sự phát triển bền vững của đất nước”.

Đáng lưu ý, Tổng Bí thư Tô Lâm cho rằng, thể chế và năng lực quản lý còn nhiều bất cập. Hệ thống pháp luật về đất đai, tài nguyên, môi trường còn chồng chéo, thiếu đồng bộ; việc tổ chức thi hành pháp luật ở nhiều nơi chưa nghiêm, vẫn để xảy ra lãng phí, tiêu cực, lợi ích nhóm trong quy hoạch, quản lý và khai thác tài nguyên.

“Những hạn chế về thể chế, về tài nguyên, môi trường, biến đổi khí hậu, cùng với những bất cập nội tại của nông nghiệp, nông thôn, đang trở thành những "điểm nghẽn" lớn cản trở mục tiêu phát triển nhanh và bền vững. Đây không chỉ là vấn đề kinh tế, kỹ thuật, mà còn là vấn đề chính trị, xã hội, an ninh và đạo lý phát triển, đòi hỏi chúng ta phải có tầm nhìn chiến lược, hành động mạnh mẽ, quyết liệt hơn trong giai đoạn mới”, Tổng Bí thư Tô Lâm chỉ rõ.

Chìa khóa mở hướng phát triển đột phá trong phát triển nhanh và bền vững đất nước

Từ thực tiễn, Tổng Bí thư Tô Lâm đề nghị, cần quy hoạch, quản lý và sử dụng hiệu quả các nguồn tài nguyên. Bảo vệ môi trường sống, xem tài nguyên là tài sản quốc gia phải được quản lý chặt chẽ, phân bổ hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả và bền vững. Tài nguyên nước là yếu tố sống còn đối với an ninh lương thực, an ninh sinh thái và an ninh quốc gia, cần được quản lý chặt chẽ, điều tiết công bằng. Phải phục hồi các hệ sinh thái sông, hồ, nguồn nước ngầm, kiểm soát ô nhiễm, chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu, đặc biệt tại vùng đồng bằng sông Cửu Long, Bắc Trung Bộ, Tây Nguyên và ven biển.

Các ấn phẩm sách, báo đặc biệt được trưng bày tại khu trưng bày do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thực hiện chào mừng Đại hội XIV của Đảng. Ảnh: Phạm Thắng

Về lâu dài, Tổng Bí thư yêu cầu, cần nâng cấp hệ thống thủy lợi, đê điều, hồ chứa; ứng dụng công nghệ để dự báo, phòng, chống sạt lở, hạn mặn; phục hồi rừng phòng hộ, rừng đầu nguồn, bảo tồn đa dạng sinh học và các hệ sinh thái tự nhiên, gắn bảo tồn với phát triển bền vững, biến thiên nhiên cùng đồng hành và phát triển. Đặc biệt, “phải xử lý dứt điểm các điểm nóng ô nhiễm môi trường tại các đô thị lớn, khu công nghiệp, làng nghề, các dòng sông; ngăn chặn các nguồn gây ô nhiễm mới, cải thiện chất lượng môi trường sống của người dân”, Tổng Bí thư nhấn mạnh.

Cùng với đó, cần khơi thông các nguồn lực; cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính; phát huy sức mạnh của Nhân dân, doanh nghiệp; xử lý dứt điểm các điểm nghẽn, thủ tục phức tạp, chồng chéo trong quản lý đất đai, tài nguyên, môi trường; tháo gỡ khó khăn về vốn, đất đai, công nghệ cho nông dân và doanh nghiệp.

Về thể chế, chính sách, Tổng Bí thư nêu rõ, tiếp tục hoàn thiện đồng bộ, khả thi các luật về đất đai, tài nguyên nước, khoáng sản và bảo vệ môi trường, bảo đảm đồng bộ, hài hòa lợi ích của Nhà nước, người dân và doanh nghiệp. Đất đai phải tiếp tục được xác định là tài sản đặc biệt của quốc gia, thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước thống nhất quản lý; việc sử dụng phải đúng mục đích, hiệu quả, công khai, minh bạch.

Cần thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ, minh bạch trong quy hoạch, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, khai thác tài nguyên không để thất thoát, tham nhũng, lợi ích nhóm.

"Quản lý, khai thác và sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường sinh thái; gìn giữ từng dòng sông, tấc đất, từng cánh rừng, từng ngọn núi, vùng biển thiêng liêng của Tổ quốc", Tổng Bí thư yêu cầu.

Trên bình diện quốc tế, Việt Nam đã cam kết phát triển kinh tế xanh và cam kết trung hòa carbon vào năm 2050. Điều này đang tạo ra áp lực đồng thời cũng là cơ hội mới cho phát triển nhanh, bền vững đất nước. Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã thể hiện rõ, Việt Nam không chỉ thực thi các hiệp định, mà còn thu hút vốn xanh, tín chỉ carbon và công nghệ sạch; thông qua chuyển đổi năng lượng, phát triển kinh tế tuần hoàn và đẩy mạnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Việc áp dụng cơ chế định giá chi phí môi trường, "thuế sinh thái", tín chỉ carbon và khung pháp lý chặt chẽ sẽ tạo đòn bẩy mạnh mẽ cho doanh nghiệp đầu tư xanh, đồng thời bảo đảm cạnh tranh công bằng giữa các thành phần kinh tế; khẳng định vai trò tiên phong, trách nhiệm của Việt Nam trước cộng đồng thế giới.

Về thể chế, Nhà nước đã và đang hoàn thiện pháp luật về môi trường, tăng cường kiểm tra và xử lý nghiêm vi phạm. Cơ chế phân cấp mạnh mẽ giúp chính quyền địa phương chủ động khai thác tài nguyên bền vững, kết hợp huy động tài chính xanh qua trái phiếu, quỹ bảo vệ môi trường và hợp tác công - tư. Doanh nghiệp xanh được hỗ trợ thuế, tín dụng ưu đãi và chuyển giao công nghệ để giảm chi phí. Hệ thống giám sát thông minh, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo sẽ hỗ trợ dự báo rủi ro, tối ưu hóa sử dụng tài nguyên. Kinh tế tuần hoàn thúc đẩy tái chế, giảm phát thải và gia tăng giá trị sản xuất...

Thách thức lớn nhất cần vượt qua chính là việc loại bỏ tư duy phát triển ngắn hạn, phá vỡ rào cản tâm lý, tạo tiền đề cho hành động lâu dài. Cùng với đó, nhấn mạnh vai trò của chuyển đổi số và kinh tế tuần hoàn trong bảo vệ môi trường, đào tạo nhân lực xanh, thúc đẩy hợp tác giữa viện nghiên cứu và doanh nghiệp, cùng chiến lược truyền thông chính sách mạnh mẽ để nâng cao nhận thức cộng đồng.

Sự đồng thuận xã hội và cam kết chính trị quyết liệt sẽ là chìa khóa mở ra hướng phát triển đột phá cho Việt Nam trong phát triển nhanh và bền vững đất nước.

Trung tâm Hội nghị Quốc gia (Hà Nội) - nơi sẽ diễn ra Đại hội XIV của Đảng, được trang hoàng cờ hoa, biểu ngữ rực rỡ chào mừng Đại hội XIV. Công tác chuẩn bị, bảo đảm an ninh, an toàn đang hoàn tất những khâu cuối cùng, sẵn sàng cho ngày khai mạc Đại hội XIV vào 19/1/2026. Ảnh: Phạm Thắng

Cán bộ, đảng viên và Nhân dân tin tưởng và kỳ vọng, tất cả các mục tiêu, nhiệm vụ liên quan đến nội hàm "bảo vệ môi trường" sẽ được thảo luận kỹ lưỡng tại Đại hội XIV của Đảng, từ đó đưa ra phương hướng, nhiệm vụ, giải pháp để "bảo vệ môi trường" cùng với "phát triển kinh tế, xã hội" sẽ thực sự là nhiệm vụ "trung tâm", góp phần đưa đất nước vững bước tiến vào kỷ nguyên giàu mạnh, thịnh vượng.

Anh Thảo