Đất hiếm - tâm điểm trong tiến trình hàn gắn quan hệ Mỹ - Brazil

Máy móc hoạt động tại mỏ khai thác đất hiếm ở Mountain Pass, California, Mỹ. Ảnh: Reuters/TTXVN

Quốc gia Nam Mỹ này nắm giữ trữ lượng đất hiếm lớn thứ hai thế giới. Đây là các nguyên tố có vai trò then chốt đối với những công nghệ tiên tiến, từ xe điện, máy bay không người lái cho tới tên lửa dẫn đường bằng laser. Tuy nhiên, hoạt động khai thác và chế biến đất hiếm hiện vẫn chủ yếu do Trung Quốc chi phối.

Sau khi Trung Quốc hạn chế xuất khẩu để đáp trả các mức thuế thương mại của Tổng thống Mỹ Donald Trump, Mỹ đã đẩy mạnh tìm kiếm các nguồn cung thay thế và coi Brazil là một đối tác tiềm năng. Trong bối cảnh quan hệ giữa ông Trump và người đồng cấp Brazil, Tổng thống cánh tả Luiz Inácio Lula da Silva, có dấu hiệu “tan băng”, các nhà ngoại giao và giới vận động hành lang cho rằng cơ hội đạt được một thỏa thuận về đất hiếm đang dần hình thành.

Năm 2025, Mỹ đã tăng cường nỗ lực bảo đảm nguồn cung nhiều loại khoáng sản thiết yếu - trong đó có đất hiếm - từ bên ngoài Trung Quốc, thông qua các thỏa thuận với những quốc gia như Australia và CHDC Congo.

Tuy nhiên, Mỹ không phải là bên duy nhất quan tâm đến Brazil. Tại Rio de Janeiro tuần trước, Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen cho biết EU đang đàm phán với Brazil về một thỏa thuận liên quan đến nguyên liệu thô quan trọng, hướng tới các khoản đầu tư chung vào lithium, nickel và đất hiếm.

Đất hiếm là nhóm gồm 17 nguyên tố kim loại, có quy trình khai thác và tinh luyện phức tạp. Một số nguyên tố như neodymium và praseodymium được sử dụng để sản xuất nam châm vĩnh cửu trong nhiều sản phẩm, từ điện thoại thông minh, tua-bin gió cho tới máy chụp cộng hưởng từ (MRI). Trung Quốc đặc biệt thống lĩnh thị trường đất hiếm “nặng” - nhóm khó tìm nguồn thay thế ở nơi khác.

Tuy vậy, việc phát triển các nguồn tài nguyên này tại nền kinh tế lớn nhất Mỹ Latinh vẫn bị cản trở bởi thiếu vốn trong nước và các rào cản thủ tục hành chính.

Nhà ngoại giao cao cấp nhất của Mỹ tại Brazil, quyền Đại sứ Gabriel Escobar, đã trao đổi về vấn đề đất hiếm với Hiệp hội Công nghiệp Khai khoáng Brazil (Ibram) cũng như các doanh nghiệp đang thăm dò triển vọng khai thác trong những tháng gần đây. Bộ Thương mại Mỹ và Bộ Thương mại Brazil cũng đã thảo luận về các khoáng sản quan trọng.

Theo các nguồn tin, Mỹ sẵn sàng rót vốn cho các dự án đất hiếm tại Brazil thông qua các tổ chức cho vay công như Tập đoàn Tài chính Phát triển Quốc tế Mỹ (DFC) và Ngân hàng Xuất nhập khẩu Mỹ, đồng thời hỗ trợ qua các cơ quan chính phủ.

Thỏa thuận khung giữa Mỹ và Australia về khoáng sản chiến lược và đất hiếm được ký hồi tháng 10/2025, với tổng vốn đầu tư 3 tỷ USD trong sáu tháng, được xem là hình mẫu cho một thỏa thuận tiềm năng giữa Mỹ và Brazil.

Minh Trang/TTXVN (Theo Financial Times)