Đào tạo và nâng cao năng lực đội ngũ trợ giúp viên pháp lý 'Chìa khóa' thực hiện công bằng và tiếp cận công lý

"Trái ngọt" từ sự nỗ lực

Trong những năm qua, công tác đào tạo và phát triển đội ngũ trợ giúp viên pháp lý đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, góp phần thay đổi diện mạo của ngành TGPL. Theo thống kê của Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý (Bộ Tư pháp), tính đến ngày 30/9/2025, cả nước đã có 712 trợ giúp viên pháp lý, tăng đáng kể so với con số 630 người của năm 2017. Hầu hết các trợ giúp viên đều có trình độ chuyên môn vững vàng, được tuyển chọn và đào tạo bài bản, sở hữu kinh nghiệm và kỹ năng hành nghề như tư vấn pháp luật, tranh tụng, và am hiểu tâm lý người được TGPL.

Theo các chuyên gia, việc bồi dưỡng nâng cao kiến thức là yêu cầu bắt buộc, với thời gian tối thiểu 8 giờ/năm theo quy định tại Thông tư số 12/2018/TT-BTP hướng dẫn một số hoạt động nghiệp vụ trợ giúp pháp lý và quản lý chất lượng vụ việc trợ giúp pháp lý. Nội dung đào tạo tập trung vào 3 trụ cột: Kiến thức pháp luật chuyên sâu; kỹ năng thực hiện TGPL (tư vấn, tranh tụng, làm việc với nhóm yếu thế) và quy tắc đạo đức nghề nghiệp. Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý đã đẩy mạnh đổi mới, kết hợp linh hoạt giữa hình thức trực tiếp và trực tuyến, giúp giảm chi phí và tăng phạm vi tiếp cận.

Tính đến ngày 30/9/2025, cả nước đã có 712 trợ giúp viên pháp lý. Ảnh: Minh Trang

Những nỗ lực đào tạo đã mang lại "trái ngọt" cụ thể. Từ năm 2018 đến tháng 5/2025, toàn quốc đã kết thúc 248.598 vụ việc, trong đó án tố tụng chiếm tới 60,8%. Đáng chú ý, trợ giúp viên pháp lý đã thực hiện thành công 37.996 vụ việc tố tụng, chiếm 86% tổng số vụ việc thành công trên cả nước. Nhiều trường hợp người được TGPL đã được tuyên mức án nhẹ hơn hoặc thay đổi khung hình phạt nhờ sự tranh tụng sắc sảo của các trợ giúp viên. Tại các tỉnh miền núi, nơi khan hiếm luật sư, đội ngũ này đóng vai trò chủ chốt trong các vụ án bắt buộc phải có người bào chữa, góp phần giúp cơ quan tiến hành tố tụng xét xử khách quan, đúng người, đúng tội.

Dù đạt được nhiều kết quả khả quan, công tác đào tạo và nâng cao năng lực vẫn đang đối mặt với không ít thách thức. Tại một số tỉnh như Sơn La, Lai Châu, Quảng Ninh, Cao Bằng, dù địa bàn rộng và khối lượng công việc lớn nhưng mỗi Trung tâm chỉ có từ 5 - 10 trợ giúp viên pháp lý. Bên cạnh đó, số lượng trợ giúp viên biết tiếng dân tộc thiểu số còn ít, gây rào cản trong việc truyền đạt thông tin pháp luật tại vùng sâu, vùng xa.

Cùng với đó, một số lớp bồi dưỡng vẫn duy trì phương pháp truyền thống, nội dung chưa phong phú, thiếu các tình huống mẫu, khiến học viên tiếp thu thụ động. Đặc biệt, quy định hiện hành không chi trả phí đi lại, ăn nghỉ cho viên chức khi tham gia tập huấn từ ngân sách nhà nước, trong khi ngân sách địa phương hạn chế, dẫn đến việc nhiều trợ giúp viên mất cơ hội tham gia các khóa học chuyên sâu do Bộ Tư pháp tổ chức. Sự bùng nổ của công nghệ thông tin yêu cầu trợ giúp viên phải thành thạo các phần mềm quản lý, phiên tòa trực tuyến và thậm chí là ứng dụng AI. Tuy nhiên, nhiều người vẫn còn lúng túng trong việc sử dụng các nền tảng số.

Hướng tới chuyên nghiệp và hiện đại

Để nâng cao chất lượng đội ngũ trợ giúp viên pháp lý trong giai đoạn mới, cần thực hiện đồng bộ các nhóm giải pháp, như cần đánh giá thực trạng năng lực của từng nhóm (trợ giúp viên mới, hạng III, hạng II) để xây dựng kế hoạch bồi dưỡng phù hợp. Việc đào tạo không nên dàn trải mà cần đi sâu vào các lĩnh vực đặc thù như bảo vệ phụ nữ, trẻ em bị bạo lực, người khuyết tật, nạn nhân buôn bán người, hoặc các lĩnh vực pháp luật phức tạp như đất đai, hình sự. Đồng thời, cần ưu tiên bồi dưỡng ngôn ngữ dân tộc thiểu số cho trợ giúp viên tại các địa bàn trọng điểm.

Mặt khác, chuyển mạnh sang mô hình tự học, tự nghiên cứu kết hợp với tập huấn lại; khuyến khích sự tham gia của các chuyên gia giàu kinh nghiệm thực tiễn và các trợ giúp viên giỏi tham gia giảng dạy, chia sẻ kỹ năng. Đặc biệt, cần hoàn thiện hệ thống tài liệu bồi dưỡng theo hướng trực tuyến, giúp trợ giúp viên có thể chủ động cập nhật kiến thức mọi lúc, mọi nơi.

Tính đến ngày 30/9/2025, cả nước đã có 712 trợ giúp viên pháp lý. Ảnh: Minh Trang

Việc bồi dưỡng kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin, sử dụng phần mềm quản lý vụ việc và các nền tảng trực tuyến phải trở thành yêu cầu bắt buộc. Điều này không chỉ giúp tăng hiệu suất làm việc mà còn đáp ứng xu hướng phiên tòa trực tuyến và quản trị dữ liệu hiện đại.

Theo Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, cần có lộ trình phát triển đội ngũ chuyên viên pháp lý tại các Trung tâm để tạo nguồn trợ giúp viên kế cận, ưu tiên tuyển dụng những người đã được đào tạo nghề luật sư. Về mặt chính sách, cần kiến nghị cấp có thẩm quyền xem xét cơ chế hỗ trợ kinh phí tham gia đào tạo và cải thiện chế độ phụ cấp để khích lệ tinh thần làm việc của các trợ giúp viên.

Song song với đó, cần sự phối hợp chặt chẽ với các cơ quan tiến hành tố tụng để đánh giá thực chất chất lượng vụ việc TGPL, từ đó có kế hoạch đào tạo bổ sung kịp thời những thiếu hụt về kỹ năng tranh tụng hoặc kiến thức chuyên môn. Việc nâng cao năng lực đội ngũ trợ giúp viên pháp lý là một quá trình liên tục và cần sự đầu tư xứng đáng. Khi mỗi trợ giúp viên không chỉ giỏi về pháp luật mà còn sắc bén về kỹ năng và tâm huyết với nghề, quyền tiếp cận công lý của người dân sẽ được bảo đảm vững chắc nhất.

Thảo Mộc