Đánh thức tiềm năng 'kinh tế bạc'

Song điều đáng chú ý hiện nay là cùng với sự gia tăng tuổi thọ, chất lượng sống, trình độ học vấn và khả năng tiếp cận công nghệ của người cao tuổi cũng đang thay đổi mạnh mẽ. Hàng triệu người cao tuổi vẫn tham gia sản xuất, kinh doanh, nghiên cứu khoa học, truyền nghề và đóng góp tích cực cho cộng đồng. Họ không chỉ là người thụ hưởng chính sách mà còn là chủ thể tạo ra giá trị cho cuộc sống.

Nhận thức đó đang tạo nên bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển. Thay vì coi người cao tuổi đơn thuần là đối tượng cần chăm lo, Đảng và Nhà nước ngày càng xác định đây là một nguồn lực quan trọng của đất nước và đó chính là bước chuyển trong tư duy phát triển quốc gia.

Từ cách nhìn họ là nhóm cần hỗ trợ, chuyển sang coi họ là nguồn lực phát triển. Đó chính là nền tảng của “kinh tế bạc” - xu hướng đang được nhiều quốc gia phát triển xem là động lực tăng trưởng mới của hiện tại và tương lai.

Thực tế cũng cho thấy, “kinh tế bạc” không chỉ đơn thuần là thị trường hàng hóa và dịch vụ dành cho người cao tuổi mà còn là quá trình khai thác hiệu quả vốn tri thức, kinh nghiệm, kỹ năng nghề nghiệp và uy tín xã hội của một thế hệ đã tích lũy giá trị trong suốt nhiều thập niên. Như vậy, một quốc gia già hóa dân số chưa chắc đã trở nên già cỗi. Điều quyết định là quốc gia đó có biết biến tuổi thọ của con người thành nguồn lực phát triển hay không. Nhìn ra thế giới, nhiều quốc gia đã coi “kinh tế bạc” là một trụ cột trong chiến lược phát triển dài hạn. Đối với Việt Nam, cơ hội đang mở ra nhưng thời gian chuẩn bị không còn nhiều.

Điều cần thiết trước hết là hoàn thiện thể chế theo hướng vượt ra khỏi tư duy an sinh truyền thống. Người cao tuổi cần được nhìn nhận trong các chiến lược phát triển nguồn nhân lực. Nhà nước cần xây dựng hệ thống chính sách đồng bộ nhằm khuyến khích người cao tuổi tiếp tục cống hiến, tạo giá trị cho xã hội theo khả năng của từng người.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là phát triển thị trường “kinh tế bạc”. Đây không chỉ là câu chuyện của ngành Y tế hay bảo trợ xã hội mà liên quan đến quy hoạch đô thị, giao thông, du lịch, văn hóa, tài chính, bảo hiểm, giáo dục và công nghệ số. Hiện nay, phần lớn sản phẩm, dịch vụ trên thị trường vẫn hướng tới nhóm khách hàng trung niên và trẻ tuổi. Trong khi đó, người cao tuổi đang trở thành một nhóm dân số lớn, có nhu cầu ngày càng đa dạng và có khả năng chi trả ngày càng cao. Nếu nhận diện đúng xu hướng này, “kinh tế bạc” sẽ trở thành một không gian tăng trưởng đầy tiềm năng cho doanh nghiệp và nền kinh tế.

Song song với đó là việc chuẩn bị nguồn lực xã hội để thích ứng với kỷ nguyên tuổi thọ đang dần tăng cao. Hệ thống y tế, các thiết chế văn hóa, hoạt động học tập suốt đời, chương trình chuyển đổi số, môi trường sống thân thiện với người cao tuổi cần được đầu tư từ sớm và đồng bộ.

Đặc biệt, xã hội cần xóa bỏ những định kiến vô hình về tuổi tác. Không ít nơi vẫn tồn tại quan niệm tuổi cao đồng nghĩa với giảm khả năng đóng góp. Trong khi trên thực tế đang chứng minh, tuổi tác không phải là rào cản của sáng tạo, cống hiến và tạo ra giá trị.

Già hóa dân số là xu thế không thể đảo ngược, nhưng “kinh tế bạc” lại là cơ hội hoàn toàn có thể nắm bắt. Nếu coi già hóa dân số chỉ là gánh nặng, chúng ta sẽ chỉ nhìn thấy áp lực, song nếu nhìn nhận người cao tuổi là “nguồn vốn” xã hội đặc biệt, là “thế hệ vàng” của trí tuệ và kinh nghiệm, Việt Nam hoàn toàn có thể biến thách thức thành động lực phát triển mới.

Minh Thúy