Đánh thức tiềm năng du lịch ven đô từ Kim Lan – Văn Đức

Làng gốm Kim Lan - trung tâm gốm cổ lâu đời của Hà Nội. Ảnh: HNM

Nằm trong không gian văn hóa ven sông Hồng, khu vực này hội tụ hài hòa giữa giá trị làng nghề truyền thống và nông nghiệp hiện đại. Làng gốm Kim Lan - trung tâm gốm cổ lâu đời cùng vùng rau an toàn Văn Đức - khu sản xuất nông nghiệp tiêu biểu của Thủ đô có thể tạo nên cấu trúc tài nguyên du lịch mang tính bổ trợ, vừa có chiều sâu văn hóa, vừa giàu trải nghiệm thực tiễn.

Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội Trần Trung Hiếu cho biết, thực hiện kế hoạch phát triển du lịch nông nghiệp, nông thôn gắn với xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2022–2025, Sở đã xây dựng sản phẩm du lịch trải nghiệm kết nối hai địa điểm này. Định hướng phát triển dựa trên nguyên tắc bền vững, trong đó cộng đồng địa phương giữ vai trò chủ thể; hoạt động du lịch gắn với sinh kế thực, hạn chế tối đa việc thương mại hóa làm biến dạng không gian văn hóa và đời sống sản xuất.

Phó Giám đốc Sở Du lịch Trần Trung Hiếu phát biểu tại hội nghị. Ảnh: H.L

Qua quá trình khảo sát với sự tham gia của các chuyên gia, sản phẩm bước đầu hình thành với các hoạt động đặc thù như: tham quan, tìm hiểu lịch sử và quy trình sản xuất gốm tại Kim Lan; trải nghiệm làm gốm cùng nghệ nhân; tham gia canh tác, thu hoạch rau tại Văn Đức; thưởng thức ẩm thực “từ nông trại đến bàn ăn”; kết nối không gian sinh thái ven sông Hồng và các giá trị văn hóa – tín ngưỡng địa phương. Đồng thời, mô hình tổ chức, vận hành được đề xuất theo hướng linh hoạt, có sự phối hợp giữa chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng.

Theo ông Phùng Quang Thắng, Chủ tịch Liên Chi hội Du lịch xanh Việt Nam, với vị trí gần trung tâm Hà Nội, Kim Lan và Văn Đức có lợi thế lớn để phát triển các tour trong ngày, phục vụ khách nội đô và khách quốc tế yêu thích trải nghiệm văn hóa – nông nghiệp.

Ông Phùng Quang Thắng phân tích lợi thế, tiềm năng của tour du lịch nông nghiệp mới tại Gia Lâm. Ảnh: H.L

Kim Lan từ lâu được biết đến là trung tâm sản xuất gốm gia dụng truyền thống, gắn bó mật thiết với đời sống cư dân đồng bằng Bắc Bộ. Không chỉ lưu giữ tri thức thủ công lâu đời, nơi đây còn là “di sản sống” với quy trình sản xuất, kỹ thuật nghề và đội ngũ nghệ nhân giàu kinh nghiệm. Điểm đặc sắc không chỉ nằm ở sản phẩm, mà ở chính quá trình tạo ra sản phẩm – nơi du khách có thể quan sát, lắng nghe và tương tác trực tiếp với người thợ. Đây là lợi thế lớn để phát triển du lịch trải nghiệm.

Bên cạnh đó, không gian làng nghề với cấu trúc “làng - xưởng - gia đình”, cùng hệ thống công trình văn hóa như đình, chùa, bảo tàng gốm… tạo nên một hệ giá trị văn hóa liên tục, chân thực và giàu chiều sâu.

Làng rau Văn Đức đại diện cho mô hình nông nghiệp sạch ven đô. Ảnh: HNM

Trong khi đó, làng rau Văn Đức đại diện cho mô hình nông nghiệp sạch ven đô. Đây là một trong những vùng sản xuất rau an toàn quy mô lớn của Hà Nội, với quy trình canh tác rõ ràng, tổ chức chặt chẽ và gắn với tiêu chuẩn an toàn thực phẩm. Không chỉ mang lại giá trị kinh tế, Văn Đức còn góp phần duy trì mảng xanh đô thị, đồng thời tạo ra trải nghiệm giáo dục về nông nghiệp và môi trường cho du khách. Cộng đồng nông dân có tính kỷ luật cao, quen với mô hình hợp tác xã, là nền tảng thuận lợi để phát triển du lịch bền vững.

Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định, việc phát triển du lịch tại Kim Lan và Văn Đức vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Tại Kim Lan, nguy cơ phát triển tự phát, manh mún còn hiện hữu khi mỗi hộ khai thác theo cách riêng, thiếu liên kết và thương hiệu chung. Trải nghiệm du lịch chưa được chuẩn hóa, thiếu kịch bản, khiến du khách chủ yếu dừng ở mức “xem” mà chưa “hiểu” sâu giá trị nghề. Bên cạnh đó, các yếu tố an toàn trong xưởng, áp lực môi trường như bụi, nước thải và nguy cơ thương mại hóa thô cũng cần được kiểm soát chặt chẽ.

Làng rau Văn Đức có lợi thế xây dựng hoạt động trải nghiệm giáo dục về nông nghiệp và môi trường cho du khách. Ảnh: HNM

Ở Văn Đức, thách thức nằm ở việc cân bằng giữa sản xuất nông nghiệp và hoạt động du lịch. Nếu không tổ chức hợp lý, việc đón khách có thể ảnh hưởng đến an toàn thực phẩm và nhịp sản xuất theo mùa vụ. Ngoài ra, nguy cơ phát triển du lịch “check-in” thiếu chiều sâu cũng có thể làm giảm giá trị trải nghiệm và giáo dục của điểm đến.

Một điểm chung của cả hai địa phương là hạ tầng du lịch còn hạn chế, thiếu trung tâm đón khách, hệ thống biển chỉ dẫn, khu trải nghiệm đạt chuẩn và nguồn nhân lực có kỹ năng du lịch chuyên nghiệp.

Để phát triển hiệu quả, ông Phùng Quang Thắng đề xuất, Kim Lan nên tập trung vào mô hình du lịch trải nghiệm di sản nghề thủ công sống, lấy câu chuyện nghề và con người làm trung tâm thay vì chỉ bán sản phẩm. Các tuyến tham quan cần được tổ chức theo không gian làng, kết nối bảo tàng, đình, chùa và xưởng sản xuất. Trong khi đó, Văn Đức hướng tới mô hình du lịch nông nghiệp sạch kết hợp giáo dục – sinh thái, với các hoạt động thiết kế theo mùa vụ, đảm bảo an toàn và không ảnh hưởng đến sản xuất. Nội dung trải nghiệm cần đi sâu vào câu chuyện chuyển đổi nông nghiệp và đời sống người nông dân.

Hội nghị xây dựng sản phẩm du lịch mới tại xã Gia Lâm. Ảnh: H.L

Để hiện thực hóa các định hướng này, địa phương cần đầu tư hạ tầng thiết yếu như trung tâm đón khách, không gian trưng bày - diễn giải, hệ thống biển chỉ dẫn; đồng thời đào tạo nguồn nhân lực du lịch tại chỗ. Việc xây dựng cơ chế điều phối chung, gắn kết cộng đồng và đảm bảo phân chia lợi ích minh bạch cũng là yếu tố quan trọng.

Sau buổi khảo sát, Sở Du lịch Hà Nội sẽ tiếp tục phối hợp với địa phương và các đơn vị liên quan để hoàn thiện sản phẩm, tổ chức thử nghiệm, đánh giá và từng bước đưa vào khai thác theo lộ trình phù hợp. Việc triển khai sẽ đảm bảo nguyên tắc phát triển bền vững, tôn trọng giá trị văn hóa và không làm ảnh hưởng đến đời sống, sinh kế của người dân.

Hoàng Quyên