Đánh thức lòng tự hào người trẻ

Di sản không phải là quá khứ đóng khung

Hiện nay, tỉnh Tuyên Quang sau sáp nhập có 794 di tích lịch sử, văn hóa, và danh lam thắng cảnh, trong đó có 215 di tích được xếp hạng quốc gia, có 3 di tích Quốc gia đặc biệt, 4 bảo vật quốc gia, 308 di tích được xếp hạng cấp tỉnh, 271 di tích trong danh mục kiểm kê. Toàn tỉnh có 871 di sản văn hóa phi vật thể được kiểm kê, trong đó có 53 di sản văn hóa phi vật thể được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh vào Danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể. Tuyên Quang cũng vì thế được mệnh danh “bảo tàng cách mạng của cả nước”, nơi đây mỗi tên đất, tên làng đều gắn liền với một thời hào hùng của dân tộc, mốc son chói lọi trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc. Cái tên “Thủ đô Khu Giải phóng - Thủ đô Kháng chiến”, “Nơi Cực Bắc của Tổ quốc” với trên 22 dân tộc anh em cùng sinh sống, bản sắc văn hóa vô cùng phong phú luôn được nhắc đến gắn với địa danh Tuyên Quang vùng đất nổi tiếng chiến khu ATK xưa.

Học sinh trên địa bàn tỉnh được giáo dục văn hóa di sản thông qua các buổi đi ngoại khóa tại Bảo tàng tỉnh.

Căn cứ rõ tiềm năng, thế mạnh của tỉnh, các nhiệm kỳ Đại hội Đảng bộ gần đây của tỉnh Tuyên Quang luôn xác định, bảo tồn, phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa để phát triển kinh tế, xã hội, trong đó chú trọng du lịch. Xây dựng du lịch thành lĩnh vực đột phá, ngành kinh tế quan trọng của tỉnh, tiếp tục quy hoạch các khu du lịch quốc gia như: Khu du lịch Tân Trào; Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang - Lâm Bình; Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn. Giải pháp căn cơ muốn giữ được tốt truyền thống cách mạng, phát triển được du lịch bền vững, thì tỉnh không có con đường nào khác ngoài bảo tồn, phát huy được giá trị của văn hóa di sản truyền thống của mình.

Để quan điểm Nghị quyết của tỉnh thấm nhuần vào các tầng lớp nhân dân, nhất là thế hệ trẻ, Tỉnh ủy Tuyên Quang đã ban hành Đề án số 06-ĐA/TU về đổi mới, nâng cao chất lượng tuyên truyền, giáo dục truyền thống cách mạng trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang, giai đoạn 2022 - 2025 với đối tượng, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp cụ thể.

Tại cuộc họp về công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang, đồng chí Vương Ngọc Hà, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh đề nghị Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các sở, ngành, địa phương và các đơn vị liên quan đẩy mạnh công tác phối hợp trong triển khai, thực hiện nhiệm vụ bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa; bảo đảm thống nhất trong quản lý, đầu tư, khai thác di sản văn hóa. Tiến hành rà soát, tăng cường công tác quản lý các di tích văn hóa, lịch sử trên địa bàn; xây dựng các nội dung giới thiệu về di tích đảm bảo về nội dung và mang ý nghĩa giáo dục truyền thống sâu sắc. Đồng thời, quan tâm đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao chất lượng đội ngũ làm công tác quản lý nhà nước về di sản văn hóa và phát triển du lịch. Cùng với đó, tăng cường công tác truyền thông về di sản; tuyên truyền, vận động nhân dân tham gia giữ gìn, bảo tồn và phát huy giá trị di sản; tổ chức các sự kiện văn hóa, thành lập các câu lạc bộ, đội, nhóm về văn hóa dân gian để bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa gắn với phát triển kinh tế, phát triển du lịch bền vững...

Những chuyển động tích cực

Quan điểm của tỉnh phải chuyển từ "tĩnh" sang "động", di sản không chỉ còn nằm yên trong bảo tàng hay các trang sách giáo khoa khô khan mà phải khai thác thành kinh tế di sản. Sở Giáo dục và Đào tạo đã chỉ đạo các trường học trong tỉnh đưa giáo dục văn hóa di sản vào các buổi học ngoại khóa của trường học. Việc gắn kết nhà trường - di sản - cộng đồng đã tạo ra một hệ sinh thái giáo dục khép kín, nơi học sinh là chủ thể sáng tạo và tiếp nối. Đến nay trên địa bàn tỉnh 100% các trường phổ thông có hoạt động ngoại khóa về di sản địa phương, hằng năm có hơn 200 lượt nghệ nhân dân gian, ưu tú tham gia truyền dạy văn hóa phi vật thể, đồng thời ghi nhận lượng khách trẻ tuổi là học sinh, sinh viên đến các khu du lịch di sản tăng 30%. Các câu lạc bộ hát Then, đàn Tính, hát Páo dung, Sình ca, Soọng cô phát triển mạnh trong các trường học, nhất là các trường phổ thông dân tộc nội trú. Ngoài ra các em còn được đi trải nghiệm ở Bảo tàng số và thực tế ảo, số hóa di tích, hướng dẫn trở thành những đại sứ du lịch trực tiếp cả trên nền tảng mạng xã hội.

Hiện nay, tỉnh Tuyên Quang đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp sáng tạo, biến việc học lịch sử và văn hóa của học sinh, sinh viên thành một trải nghiệm đầy hứng khởi, đưa kinh tế di sản lên một tầm cao mới. Tỉnh chỉ đạo việc xây dựng Bảo tàng ATK Tân Trào theo hướng hiện đại, 3D và số ảo hướng tới tạo ra một "bảo tàng sống", kết hợp bản sắc dân tộc với công nghệ tiên tiến. Dự án tập trung số hóa các di tích, sử dụng trình chiếu 3D/VR, và trưng bày chuyên đề lịch sử sinh động để hấp dẫn khách tham quan, biến nơi đây thành "Công viên văn hóa lịch sử" đặc sắc. Như vậy, thay vì chỉ nghe thuyết minh truyền thống, học sinh, du khách có thể sử dụng mã QR để tra cứu thông tin hoặc trải nghiệm công nghệ 360 độ. Điều này giúp các em "chạm" vào lịch sử một cách trực quan nhất.

Bên cạnh đó, Tỉnh đoàn Tuyên Quang đang tiếp tục thực hiện Đề án 06 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy, các cấp bộ Đoàn toàn tỉnh đã có nhiều cách làm sáng tạo, đổi mới, tích cực ứng dụng công nghệ số để tuyên truyền, giúp truyền thống văn hóa, lịch sử cách mạng của dân tộc trở nên gần gũi hơn với học sinh, sinh viên, đoàn viên, hội viên, đội viên, nhi đồng. Như Tỉnh đoàn đã tổ chức Cuộc thi sáng tạo video “Check - in Tuyên Quang”, với chủ đề “Tìm hiểu về văn hóa lịch sử tỉnh Tuyên Quang”, thu hút 60 tác giả/nhóm tác giả dự thi, với 65 tác phẩm; thực hiện số hóa 52 điểm di tích lịch sử, văn hóa phục vụ công tác tuyên truyền, giới thiệu, cung cấp thông tin về các điểm du lịch lịch sử, văn hóa của tỉnh với du khách; xây dựng được một số video clip tuyên truyền các tư liệu, bài học lịch sử.

Giáo dục văn hóa di sản giúp thế hệ trẻ, người dân hiểu rằng bảo tồn di sản không phải là gánh nặng, mà là nguồn lực kinh tế. Thực tế phát triển du lịch cộng đồng (homestay) dựa trên bản sắc văn hóa dân tộc Tày, Dao, Mông, Cao Lan, Lô Lô... đang đi đúng hướng. Và khi mọi người thấy được giá trị kinh tế từ chính văn hóa của dân tộc mình, họ sẽ tự giác trở thành những người bảo tồn tâm huyết, thành công nhất.

Bài, ảnh: Quang Hòa