Đánh thức giá trị văn hóa, mở hướng xây dựng nông thôn mới bền vững

Du lịch cộng đồng giúp nhiều chị em phụ nữ xã Mỹ Đức có công việc ổn định. Ảnh: Hoàng Anh

Thêm cơ hội việc làm trên chính quê hương

Buổi sáng ở thôn Phú Cốc, xã Mỹ Đức, nhịp sống bản Mường vẫn hiện lên qua những nếp nhà, ruộng đồng và phong tục được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Nhưng bên cạnh công việc đồng áng quen thuộc, một số người dân nơi đây đang bắt đầu làm quen với những công việc mới: đón khách, giới thiệu món ăn truyền thống, hướng dẫn trải nghiệm đời sống bản địa và kể câu chuyện văn hóa của quê hương.

Với nhiều người, làm du lịch cộng đồng từng là khái niệm xa lạ. Từ cách giao tiếp, đón tiếp khách đến việc xây dựng hoạt động trải nghiệm, tổ chức dịch vụ hay quảng bá điểm đến, tất cả đều cần được học hỏi và thực hành. Thế nhưng, với người dân thôn Phú Cốc, đây đã trở thành việc làm quen thuộc để mưu sinh trên chính mảnh đất quê hương mình.

Trước đây, mỗi khi nông nhàn, chị Nguyễn Thị Tâm, người dân thôn Phú Cốc, xã Mỹ Đức, lại tìm việc làm thêm ở khu vực nội thành Hà Nội. Từ bán hàng đến giúp việc, dọn dẹp, chị làm nhiều công việc để có thêm thu nhập trang trải cuộc sống gia đình. Dù có thêm nguồn thu, việc đi làm xa nhà cũng khiến chị phải đánh đổi thời gian, sức khỏe và sự yên tâm trong cuộc sống.

Từ khi địa phương triển khai mô hình du lịch cộng đồng Mường Cốc, chị Tâm có thêm cơ hội làm việc ngay tại quê hương. Công việc mới giúp chị từng bước làm quen với việc đón tiếp du khách, giới thiệu những nét đặc sắc của văn hóa địa phương và tham gia các hoạt động phục vụ du lịch.

“Hiện nay, thu nhập từ công việc du lịch cộng đồng chưa nhiều nhưng cũng đủ giúp tôi trang trải thêm cuộc sống. Điều được lớn nhất là sức khỏe và sự yên tâm vì không phải đi làm xa nhà”, chị Tâm chia sẻ.

Mô hình nhà lưu trú cộng đồng tại Mường Cốc, Mỹ Đức. Ảnh: Hoàng Anh

Câu chuyện của chị Tâm phần nào cho thấy ý nghĩa của hướng phát triển kinh tế mới tại Phú Cốc. Với những địa phương có lợi thế về cảnh quan và văn hóa, du lịch cộng đồng không đơn thuần là tạo thêm một điểm đến, mà còn mở ra cơ hội để người dân tận dụng nguồn lực sẵn có, đa dạng hóa sinh kế và cải thiện đời sống.

Tháng 7/2026, điểm du lịch cộng đồng Mường Cốc chính thức ra mắt với sự phối hợp của Sở Du lịch và các chuyên gia. Đây là dấu mốc trong nỗ lực của xã Mỹ Đức nhằm đưa tiềm năng thiên nhiên, văn hóa và đời sống bản địa trở thành sản phẩm có khả năng tạo giá trị kinh tế.

Chủ tịch UBND xã Mỹ Đức Nguyễn Quang Đường cho biết, địa phương xác định phát triển du lịch cần có lộ trình, sự tham gia chủ động của cộng đồng và sự phối hợp giữa chính quyền, người dân, doanh nghiệp cùng các đơn vị chuyên môn. Trên cơ sở đó, xã đã thành lập Ban Điều phối du lịch cộng đồng, xây dựng kế hoạch triển khai theo từng giai đoạn, tổ chức 8 lớp tập huấn kỹ năng làm du lịch, kết hợp hướng dẫn thực hành tại các hộ gia đình; đồng thời triển khai các hoạt động đầu tư hạ tầng, cải tạo cảnh quan và vận động người dân tham gia.

Theo ông Nguyễn Quang Đường, một trong những khó khăn ban đầu là người dân chưa quen với cách làm du lịch, từ kỹ năng giao tiếp, đón tiếp khách đến tổ chức hoạt động trải nghiệm và quảng bá văn hóa bản địa. Vì vậy, bên cạnh đầu tư hạ tầng, địa phương chú trọng thay đổi nhận thức, trang bị kỹ năng và khuyến khích người dân trực tiếp tham gia vào quá trình xây dựng sản phẩm.

 Xây dựng nông thôn mới từ nội lực cộng đồng

Sức hấp dẫn của Mường Cốc đến từ sự kết hợp giữa cảnh quan thiên nhiên và những nét văn hóa đặc trưng của đồng bào Mường. Núi đá vôi, hồ nước, đồng lúa cùng phong tục, tập quán, ẩm thực và sinh hoạt cộng đồng tạo điều kiện để địa phương xây dựng các sản phẩm trải nghiệm mang dấu ấn riêng.

Điểm du lịch cộng đồng Mường Cốc đã đón trên 1.300 lượt khách sau 2 tháng triển khai. Ảnh: Hoàng Anh

Trong số 18 cung, tour, tuyến và hành trình trải nghiệm đã hình thành, Chương trình “Một ngày làm người Mường” được thiết kế để du khách trực tiếp hòa mình vào đời sống bản địa. Từ mặc trang phục truyền thống, trải nghiệm mô hình vườn - ao - chuồng (VAC), đạp xe khám phá bản Mường đến thưởng thức ẩm thực, tham gia trò chơi dân gian, tìm hiểu đêm Mo Mường và ngâm chân bằng lá thuốc, mỗi hoạt động đều góp phần giới thiệu những giá trị gần gũi của địa phương.

Theo ông Nguyễn Quang Đường, sau hơn hai tháng vận hành, điểm du lịch cộng đồng Mường Cốc đã đón trên 1.300 lượt khách, trong đó có gần 100 lượt khách quốc tế. Kết quả bước đầu cho thấy sức hút của điểm đến, đồng thời mở thêm cơ hội để người dân tham gia cung cấp dịch vụ, tiêu thụ nông sản và phát triển các hoạt động kinh tế phụ trợ.

Với chị Bạch Thị Liên, người dân thôn Phú Cốc, sự phát triển của du lịch cộng đồng có ý nghĩa thiết thực bởi tạo thêm việc làm ngay tại địa phương. Khi lượng khách tăng, nhu cầu về ăn uống, trải nghiệm, sản vật và các dịch vụ đi kèm cũng mở ra cơ hội để nhiều hộ dân tham gia.

Minh chứng từ thực tế cho thấy, điểm đáng chú ý trong cách làm của Mỹ Đức là phát triển du lịch cộng đồng không tách rời nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới. Cùng với việc tạo sinh kế, địa phương chú trọng tuyên truyền, nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường, chấp hành pháp luật, gìn giữ bản sắc văn hóa và phát huy tinh thần đoàn kết trong cộng đồng.

Bà Nguyễn Thị Mịch - thành viên Ban quản trị Hợp tác xã Mường Cốc - cho biết, thông qua các hoạt động tập huấn, tuyên truyền, người dân có thêm kiến thức về cách làm du lịch, tiếp cận chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và bảo tồn văn hóa dân tộc. Những nội dung này giúp người dân hiểu rõ hơn vai trò của mình trong phát triển địa phương, từ đó chủ động tham gia các hoạt động chung.

Theo ông Nguyễn Hoàng Hân, Bí thư Chi bộ thôn Phú Cốc, sự đồng thuận của người dân là yếu tố quan trọng để mô hình phát triển hiệu quả. Bảo tồn văn hóa và giữ gìn cảnh quan phải đi cùng phát triển dịch vụ, bởi đây chính là những giá trị tạo nên sức hấp dẫn của Mường Cốc.

Thực tế cho thấy, một điểm du lịch cộng đồng khó có thể phát triển lâu dài nếu cảnh quan bị xuống cấp, môi trường không được bảo đảm hoặc những nét văn hóa đặc trưng bị thương mại hóa, biến dạng. Vì vậy, người dân vừa là chủ thể tạo ra sản phẩm du lịch, vừa là lực lượng trực tiếp gìn giữ cảnh quan, bảo vệ môi trường và bảo tồn các giá trị văn hóa bản địa. Khi người dân nhận thức rõ lợi ích và trách nhiệm của mình, du lịch cộng đồng mới có thể phát triển theo hướng bền vững, hài hòa giữa bảo tồn và khai thác.

Trao đổi về định hướng thời gian tới, ông Phạm Đức Ngọc - Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội UBND xã Mỹ Đức - cho biết phát triển du lịch cộng đồng cần gắn chặt với bảo tồn văn hóa, phát huy giá trị bản địa và tạo điều kiện để người dân tham gia các hoạt động kinh tế. Đây là cơ sở để Mường Cốc từng bước hoàn thiện sản phẩm, nâng cao sức cạnh tranh và góp phần đa dạng hóa sinh kế cho người dân.

Tạm biệt Mỹ Đức, chúng tôi trở về, mang theo câu chuyện về một vùng quê đang tìm hướng phát triển từ chính những giá trị của mình. Từ mô hình Mường Cốc, hướng xây dựng nông thôn mới tại Mỹ Đức đang được mở rộng theo cách tiếp cận chú trọng khai thác lợi thế riêng của địa phương. Hạ tầng giao thông, môi trường và các công trình phục vụ dân sinh vẫn là nền tảng cần thiết, nhưng cùng với đó là yêu cầu tạo việc làm, nâng cao thu nhập, bảo tồn di sản và phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng.

Khi người dân có thể sống tốt hơn từ chính những giá trị quê hương, việc gìn giữ văn hóa không còn chỉ là trách nhiệm mà còn trở thành động lực phát triển. Đó cũng là ý nghĩa sâu xa của xây dựng nông thôn mới từ du lịch cộng đồng: không chỉ làm thay đổi diện mạo làng quê, mà còn tạo sinh kế, củng cố niềm tự hào bản sắc và xây dựng nền tảng phát triển bền vững từ nội lực của chính người dân./.

HOÀNG ANH