Đằng sau vụ kiện của Apple nhằm vào OpenAI

Trong hơn hai thập kỷ, mỗi khi xuất hiện một đối thủ có khả năng đe dọa vị thế của iPhone, Apple thường đáp trả bằng cả hai thứ vũ khí mạnh nhất của mình, đó là công nghệ và pháp lý.

Vụ kiện giữa Apple và OpenAI phản ánh sự thay đổi trong quan hệ giữa các tập đoàn công nghệ. Ảnh: OpenAI/Apple/Benj Edwards

Năm 2010, Steve Jobs từng tuyên bố sẽ phát động một "cuộc chiến hạt nhân" với Android vì cho rằng Google đã đánh cắp những ý tưởng cốt lõi của iPhone. Mười sáu năm sau, Apple lại đưa một đối thủ mới ra tòa và lần này là OpenAI.

Thoạt nhìn, đây là vụ kiện về bí mật thương mại, nhưng trong bối cảnh cuộc đua trí tuệ nhân tạo đang bước sang giai đoạn mới, ý nghĩa của nó lớn hơn nhiều.

Apple không chỉ bảo vệ các bản thiết kế hay quy trình sản xuất. Điều hãng muốn bảo vệ là vị trí trung tâm của iPhone và năng lực sáng tạo đã giúp mình thống trị ngành điện tử tiêu dùng suốt hai thập kỷ.

Theo đơn kiện, Apple cáo buộc OpenAI thu thập thông tin về các dự án chưa công bố thông qua tuyển dụng nhân sự, tiếp cận tài liệu kỹ thuật và nguyên mẫu sản phẩm. OpenAI phủ nhận toàn bộ cáo buộc và khẳng định không quan tâm tới bí mật thương mại của doanh nghiệp khác.

Tất nhiên, đúng sai cuối cùng sẽ do tòa án phân xử, nhưng điều đáng chú ý hơn là thời điểm của vụ kiện.

Sau khi mua lại công ty thiết kế io Products do Jony Ive - cựu Giám đốc thiết kế huyền thoại của Apple - sáng lập, OpenAI không còn chỉ là một công ty AI. Hãng đang xây dựng một bộ phận phần cứng với tham vọng phát triển thế hệ thiết bị mới lấy AI làm trung tâm, thay vì chiếc smartphone.

Đó mới là điều khiến Apple phải lo ngại. Suốt nhiều năm qua, Microsoft, Amazon hay Meta đều từng tìm cách vượt qua iPhone nhưng chưa thành công. OpenAI lại khác. Công ty không bắt đầu bằng việc chế tạo một chiếc điện thoại tốt hơn iPhone, mà bắt đầu bằng việc xây dựng một hệ thống AI đủ mạnh để thay đổi cách con người tương tác với công nghệ. Nếu AI trở thành giao diện chính, thiết bị cũng có thể thay đổi theo.

Đó có lẽ là lý do mà Apple coi OpenAI là mối đe dọa đặc biệt.

Theo đơn kiện, hơn 400 cựu nhân viên Apple hiện làm việc tại OpenAI, trong đó có nhiều người từng phụ trách các dự án phần cứng quan trọng. Điều Apple lo ngại vì thế không chỉ là một sản phẩm mới, mà là khả năng đối thủ đang tái tạo ngay bên trong mình năng lực thiết kế và phát triển sản phẩm từng làm nên thành công của iPhone.

Tuy nhiên, việc các kỹ sư Apple chuyển sang OpenAI tự nó không vi phạm pháp luật. Trong môi trường công nghệ California, người lao động có quyền chuyển việc và mang theo kinh nghiệm nghề nghiệp của mình. Điều Apple phải chứng minh không phải là sự dịch chuyển nhân sự, mà là việc bí mật thương mại đã bị mang sang đối thủ thông qua các hành vi cụ thể như truy cập trái phép, sao chép tài liệu hay sử dụng nguyên mẫu sản phẩm.

Đơn kiện cũng cho thấy cuộc cạnh tranh đã mở rộng sang một mặt trận khác: chuỗi cung ứng. Apple cáo buộc OpenAI tiếp cận một đối tác sản xuất chung để tìm hiểu quy trình hoàn thiện bề mặt kim loại được cho là độc quyền của Apple. Nếu cáo buộc này được chứng minh, nó cho thấy lợi thế cạnh tranh trong ngành công nghệ không chỉ nằm ở thuật toán hay đội ngũ kỹ sư, mà còn ở tri thức sản xuất và mạng lưới nhà cung cấp được tích lũy qua nhiều năm.

Vụ kiện cũng phản ánh sự thay đổi rất nhanh trong quan hệ giữa các tập đoàn công nghệ.

Chỉ vài năm trước, Apple còn hợp tác với OpenAI để đưa ChatGPT lên iPhone nhằm khỏa lấp khoảng trống trong chiến lược AI của mình. Nhưng khi OpenAI bước vào phần cứng, quan hệ bổ trợ nhanh chóng biến thành cạnh tranh trực diện. Đây cũng là nghịch lý ngày càng phổ biến của ngành công nghệ: đối tác hôm nay có thể trở thành đối thủ nguy hiểm nhất vào ngày mai.

Đối với OpenAI, vụ kiện xuất hiện đúng lúc công ty đang đầu tư mạnh cho phần cứng và được cho là chuẩn bị những bước đi lớn trên thị trường vốn. Một tranh chấp về bí mật thương mại có thể khiến OpenAI phải rà soát lại quy trình tuyển dụng, quản trị tài sản trí tuệ và quan hệ với các đối tác. Dù chưa thể khẳng định đó là mục tiêu của Apple, vụ kiện chắc chắn có thể làm chậm bước tiến của đối thủ trong giai đoạn quan trọng.

Nhưng Apple cũng không ở vị thế hoàn toàn thuận lợi. Trong nhiều năm, Apple dẫn đầu nhờ khả năng biến những công nghệ phức tạp thành các sản phẩm đại chúng như iPod, iPhone hay Apple Watch. Thế nhưng, ở làn sóng AI tạo sinh, hãng lại chậm hơn nhiều đối thủ. Siri vẫn chưa tạo được bước đột phá tương xứng, trong khi OpenAI, Google và Meta đều đang tìm cách biến AI thành trung tâm của trải nghiệm người dùng.

Dẫu vậy, Apple vẫn nắm trong tay những lợi thế mà ít đối thủ có được: hàng tỷ thiết bị đang hoạt động, hệ sinh thái phần cứng - phần mềm khép kín, chuỗi cung ứng toàn cầu và các bộ xử lý do chính mình thiết kế. Chừng nào người dùng còn gắn bó với iPhone, các công ty AI vẫn khó có thể bỏ qua Apple nếu muốn tiếp cận thị trường đại chúng.

Nhưng lợi thế ấy không còn bất khả xâm phạm. Nếu AI thực sự tạo ra một loại thiết bị mới thay thế smartphone, cuộc cạnh tranh sẽ không còn là giữa iPhone với một chiếc điện thoại khác. Đó sẽ là cuộc đua giành quyền định nghĩa giao diện điện toán của thập kỷ tới và xác lập ai sẽ trở thành cánh cửa kết nối người dùng với trí tuệ nhân tạo.

Vì thế, vụ kiện giữa Apple và OpenAI có thể chỉ là phát súng mở màn.

Tòa án có thể quyết định OpenAI có vi phạm bí mật thương mại hay không. Nhưng người chiến thắng sẽ không được xác định trong phòng xử án, mà trên thị trường.

Giống như cách iPhone từng định nghĩa kỷ nguyên điện thoại thông minh gần hai thập kỷ trước, cuộc cạnh tranh hôm nay thực chất là cuộc đua xem ai sẽ định nghĩa chương tiếp theo của ngành công nghệ.

Ngọc Lâm