Đắk Lắk gỡ khó cho 2.000 container sầu riêng và bài toán rào cản kỹ thuật xuất khẩu

Sự kiện gần 2.000 container sầu riêng tại Đắk Lắk bị đình trệ trên đường xuất khẩu sang Trung Quốc do các trung tâm kiểm nghiệm đóng cửa bảo trì đã trở thành “báo động đỏ” về việc tuân thủ các quy định kỹ thuật. Để tìm giải pháp cho vấn đề này, ông Đỗ Tuấn Hưng, Chi cục trưởng Chi cục Quản lý Chất lượng Nông lâm sản và Thủy sản (Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk), đã có những phân tích sâu về lộ trình vượt qua thách thức cho nông sản địa phương.

Tiềm năng lớn nhưng kim ngạch xuất khẩu vẫn đối mặt thách thức

Đắk Lắk sở hữu điều kiện tự nhiên lý tưởng cho phát triển nông nghiệp hàng hóa với tổng diện tích gieo trồng ước đạt 800.000 ha. Trong đó, các loại cây công nghiệp lâu năm và cây ăn quả như cà phê, hồ tiêu, sầu riêng đang giữ vị thế hàng đầu cả nước. Ngành chăn nuôi cũng ghi nhận sự tăng trưởng mạnh với tổng đàn gia súc, gia cầm đạt gần 23,4 triệu con, sản lượng thịt đạt gần 314.000 tấn.

Mặc dù giá trị xuất khẩu nông sản liên tục tăng, song kim ngạch thực tế vẫn còn hạn chế do doanh nghiệp thường xuyên bị động trước các rào cản kỹ thuật. Ông Đỗ Tuấn Hưng nhận định, các quy định về tiêu chuẩn kỹ thuật và truy xuất nguồn gốc thực chất là công cụ để hướng tới một thị trường minh bạch, sản xuất xanh và sạch, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng toàn cầu.

Bài học từ thị trường sầu riêng: Khi trái cây "vua" bị cảnh báo

Sầu riêng hiện là ngành hàng có tốc độ tăng trưởng xuất khẩu mạnh nhất, nhưng phụ thuộc đến 90% vào thị trường Trung Quốc. Từ một thị trường được coi là “dễ tính”, Trung Quốc hiện yêu cầu tuân thủ tuyệt đối Nghị định thư về kiểm dịch thực vật. Các lô hàng buộc phải có mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kim loại nặng.

Nông dân xã Ea Knuếch (Đắk Lắk) thu hoạch sầu riêng

Đáng chú ý, yêu cầu mới về kiểm soát dư lượng kim loại nặng Cadimi (Cd) và chất vàng Ô (Auramine O) đang gây áp lực lớn. Do chưa đáp ứng kịp thời, giá trị xuất khẩu sầu riêng đầu vụ năm nay chỉ đạt khoảng 30% so với năm ngoái. Tại Đắk Lắk, dù nhiều lô hàng bị cảnh báo có nguồn gốc từ các tỉnh khác nhưng đăng ký kinh doanh tại địa phương, uy tín của nông sản tỉnh nhà vẫn bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Một kho đóng gói sầu riêng xuất khẩu tại xã Krông Pắk (Đắk Lắk)

Chủ động xây dựng hàng rào kỹ thuật nội bộ

Trước thực trạng trên, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk đã triển khai nhiều giải pháp cấp bách. Trong năm 2024, qua kiểm tra 42 mẫu sầu riêng, kết quả đều đạt tỷ lệ cho phép về an toàn thực phẩm theo tiêu chuẩn Trung Quốc. Đặc biệt, ngày 24/5/2025, UBND tỉnh đã phối hợp tổ chức Hội nghị Phát triển ngành hàng sầu riêng bền vững để tìm giải pháp tháo gỡ khó khăn cho dư lượng Cadimi và vàng Ô.

Về mặt khoa học, tỉnh đã phê duyệt đề tài nghiên cứu nguyên nhân tích lũy kim loại nặng trên trái sầu riêng từ năm 2025. Đồng thời, Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk đang phối hợp với Viện Khoa học Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên (WASI) lấy mẫu đánh giá các vùng sản xuất an toàn để chuẩn bị cho vụ mùa tới.

5 giải pháp căn cơ để vượt rào cản kỹ thuật

Để nông sản Việt Nam nói chung và Đắk Lắk nói riêng xuất khẩu bền vững, ông Đỗ Tuấn Hưng đề xuất các nhóm giải pháp chính:

Tuyên truyền quy trình sản xuất tốt: Khuyến khích nông dân và doanh nghiệp thực hiện quy trình nông nghiệp sạch, đảm bảo an toàn từ khâu canh tác.
Xây dựng chuỗi liên kết bền vững: Thống nhất giữa nhà vườn, cơ sở đóng gói và doanh nghiệp xuất khẩu để chấm dứt tình trạng tranh mua, tranh bán và bỏ cọc.
Tăng cường giám sát tại vườn: Thực hiện lấy mẫu kiểm tra ngay tại mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói trước khi thu hoạch để đảm bảo không vi phạm tiêu chuẩn quốc tế.
Nâng cao trách nhiệm truy xuất nguồn gốc: Áp dụng nghiêm ngặt các chỉ dẫn địa lý và thương hiệu nông sản Việt Nam để bảo vệ uy tín trên thị trường quốc tế.
Đầu tư hạ tầng kiểm nghiệm: Xây dựng các trung tâm kiểm nghiệm đạt chuẩn quốc tế ngay tại vùng nguyên liệu như Tây Nguyên và tiến tới thực hiện thủ tục hải quan tại chỗ để giảm thiểu rủi ro ách tắc.

Thành Vinh