'Đại sứ' với 4 kỹ năng làm báo

Nhà báo Lâm Quang Huy (thứ hai từ phải sang) cùng đồng nghiệp Báo Nhân Dân nhận Giải A Giải Báo chí toàn quốc về xây dựng Đảng (Giải Búa liềm vàng) năm 2024.

Báo Nhân Dân kỷ niệm 75 năm ngày ra số báo đầu tiên, đến nay, tôi may mắn có hơn 8 năm đồng hành trong gần 30 năm làm báo của mình. Ngần ấy thời gian trong nghề, làm phóng viên qua nhiều tòa soạn, tôi chứng kiến sự thay đổi rất nhanh của báo chí và vai trò của phóng viên thường trú giữ nhiệm vụ “đại sứ” của tờ báo.

Khoảng ba mươi năm trước, thông thường mỗi phóng viên chỉ cần hoàn thành tốt các bản tin hay, có những bài điều tra, phóng sự, ghi chép nổi bật là xem như có tiếng nói rất quan trọng ở tòa báo. Khi ấy, phóng viên chỉ cần viết báo, còn làm kinh tế báo đã có bộ phận khác lo liệu.

Những ngày mạng xã hội đang còn khan hiếm ấy, quảng cáo, tuyên truyền trên báo in, truyền hình là sự lựa chọn duy nhất của khách hàng. Phóng viên rất ít quan tâm đến mảng này và cũng ít bị tòa soạn giao nhiệm vụ “gồng gánh” thêm việc bán báo, làm kinh tế báo. Khi đó, tôi từng hỏi anh Phan Hồng Chiến, Tổng Biên tập Báo Người lao động, sao không giao trách nhiệm cho phóng viên làm thêm kinh tế báo?

Anh Chiến nói, Người lao động là tờ báo tự hạch toán thu, chi hoàn toàn. Lãnh đạo không giao, song phóng viên tự hiểu trách nhiệm của mình với tòa soạn. “Có người con nào để bố mẹ nuôi suốt đời không?”. Câu nói của anh làm tôi trăn trở mãi. Ngay từ những ngày đó, ngoài thực hiện những bài viết tốt, tôi không để cơ quan nuôi mình theo kiểu thụ động, mà tìm cách để gom góp thêm nguồn lực về cho tòa soạn. Thời ấy, tin, bài thời sự hay vẫn là ưu tiên hàng đầu của tòa soạn, vì in báo ra là để bán kiếm tiền trả lương, thưởng cho phóng viên. Không chỉ cơ quan của tôi, mà các tòa soạn báo khác cũng có cách làm tương tự vậy.

Khi tôi chuyển công tác đến Báo Nông nghiệp Việt Nam, nay là Nông nghiệp và Môi trường, anh Nguyễn Mạnh Thường, Tổng Biên tập bảo rằng, làm báo phải “tiến công” bằng ba mũi. Đầu tiên là làm kinh tế báo, bán báo, cuối cùng mới viết tin, bài. Chẳng tòa soạn nào có đủ tiền nuôi không phóng viên. Tôi nhớ hồi đó có cậu phóng viên trẻ, viết khá đều tay, tháng nào riêng nhuận bút cũng hơn 20 triệu đồng. Phần bán báo, làm kinh tế báo thì cậu bỏ ngỏ, một phần do cậu chưa chịu khó làm.

Hôm đó, họp cơ quan, anh Nguyễn Mạnh Thường nói thẳng, ở cơ quan này phóng viên phải đi làm bằng ba mũi tiến công thì cơ quan mới đủ tiền trả nhuận bút, trả lương cho anh em. Chứ chỉ riêng viết bài sẽ không tồn tại được ở báo. Đúng thật, sau đó một thời gian thì cậu phóng viên ấy xin chuyển công tác. Ngay những ngày đó, phóng viên của báo đã không xem việc làm kinh tế báo là áp lực, mà đó là niềm tự hào, thể hiện khả năng bao quát, đa năng.

Việc tập trung vào chất lượng nội dung tin, bài tốt để phụng sự bạn đọc, làm kinh tế báo xuất sắc, vận động an sinh xã hội lan tỏa không phải là áp lực chỉ tiêu, mà trở thành đạo đức nghề nghiệp.

Năm 2018, tôi chuyển công tác đến Báo Nhân Dân. Nhiệm vụ ở Báo Nhân Dân có khác hơn các cơ quan báo chí khác. Tôn chỉ, mục đích là tờ báo Đảng hàng đầu. Không phải là tờ báo bao cấp 100%, đây là cơ quan sự nghiệp có thu mà rất đông người nên Ban Biên tập phải lo liệu đủ lương kịp thời hằng tháng, thưởng vào các ngày lễ, Tết cho cán bộ, phóng viên là trách nhiệm rất nặng nề. Vì vậy, các trưởng văn phòng đại diện, phóng viên thường trú được xem là “đại sứ” của báo ở các tỉnh, thành phố hay phóng viên ở tòa soạn đều phải phấn đấu làm việc đủ 4 kỹ năng mới mong góp được chút sức nhỏ bé với tòa soạn.

Các “đại sứ” có năng lực, được đào tạo bài bản, đúng định hướng nên phải cùng lúc: đối ngoại giỏi-làm nội dung tốt-làm kinh tế báo xuất sắc và công tác an sinh xã hội đa dạng góp phần lan tỏa hình ảnh của tờ báo. Một tờ báo Đảng như Báo Nhân Dân khi làm tốt các hoạt động an sinh xã hội sẽ khẳng định được uy tín, sự gần dân và sức mạnh của thương hiệu “đại sứ”.

Thời buổi mạng xã hội tràn ngập, mỗi sự kiện xảy ra ai cũng có thể làm báo theo nhiều phương thức khác nhau. Báo chí, nhất là báo in không còn chiếm địa vị độc tôn của thông tin nhanh nhạy, phù hợp thị hiếu của nhiều người nữa. Vì vậy, làm báo hiện đại không chỉ biết mỗi lý thuyết các loại hình, các thể loại báo chí; mà đòi hỏi phải có nhiều kỹ năng nghề nghiệp được tích lũy, trau dồi từ nhiều môi trường khác nhau; có ý thức tốt về nghề nghiệp để “bố mẹ không nuôi hoài những đứa con trưởng thành chưa trọn vẹn”.

Dù đối ngoại giỏi hay làm kinh tế báo tốt, cái tâm của người cầm bút và sự khách quan của nội dung vẫn là “giới hạn đỏ” không bao giờ được bước qua. Điều này luôn bảo vệ uy tín cho các “đại sứ”. Đó là một phần tất yếu của sự chuyên nghiệp và gắn bó với “mái nhà chung” tòa soạn trong kỷ nguyên mới. Bởi thế, làm báo hiện đại đòi hỏi nhiều hơn một ngòi bút sắc.

Báo Nhân Dân bước sang tuổi 76 và xa hơn nữa, những “đại sứ” của báo sẽ tiếp tục viết tiếp hành trình tự hào bằng những mũi tiến công mới, vì một tờ báo Đảng vững mạnh và gần dân.

LÂM QUANG HUY