Đãi ngộ trí thức và tự do sáng tạo, hai yêu cầu trọng tâm của Liên hiệp Hội Việt Nam trong nhiệm kỳ mới

Tại Đại hội đại biểu toàn quốc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp Hội Việt Nam) lần thứ IX, khai mạc tại Hà Nội ngày 28/8/2026, cơ chế đãi ngộ trí thức xứng đáng cùng môi trường tự do sáng tạo trong nghiên cứu khoa học đã trở thành yêu cầu trọng tâm đặt ra cho nhiệm kỳ mới.

Các đại biểu thực hiện nghi thức chào cờ tại Đại hội đại biểu toàn quốc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam lần thứ IX, nhiệm kỳ 2026-2031.

Phát biểu chỉ đạo phiên trọng thể sáng 28/8/2026, đồng chí Bùi Thị Minh Hoài, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương, Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam yêu cầu Liên hiệp Hội Việt Nam phải là địa chỉ tin cậy để trí thức gửi gắm tâm tư, nguyện vọng, chủ động tham mưu và đề xuất với Đảng, Nhà nước hoàn thiện thể chế, chính sách, pháp luật nhằm giải phóng năng lực sáng tạo, tôn trọng tính độc lập khách quan và tự do sáng tạo trong nghiên cứu khoa học, có cơ chế vinh danh và đãi ngộ xứng đáng đối với các cống hiến xuất sắc của trí thức.

Đãi ngộ trí thức gắn với môi trường tự do sáng tạo

Trí thức nói chung và trí thức trong lĩnh vực khoa học, công nghệ nói riêng là vốn quý của dân tộc. Từ nhận định ấy, đồng chí Bùi Thị Minh Hoài đặt ra cho Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam một yêu cầu xuyên suốt nhiệm kỳ mới, đó là trở thành địa chỉ tin cậy để trí thức gửi gắm tâm tư, nguyện vọng, chủ động tham mưu với Đảng và Nhà nước hoàn thiện thể chế, chính sách, pháp luật nhằm giải phóng năng lực sáng tạo, tôn trọng tính độc lập khách quan và tự do sáng tạo trong nghiên cứu khoa học, đồng thời hình thành cơ chế vinh danh và đãi ngộ xứng đáng đối với các cống hiến xuất sắc của trí thức.

Yêu cầu về cơ chế đãi ngộ trí thức nằm ở nhóm nhiệm vụ thứ nhất trong năm nhóm mà đồng chí Bùi Thị Minh Hoài đề nghị Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam tập trung thực hiện, với nội dung làm tốt hơn nữa vai trò cầu nối chính trị, kiến tạo môi trường tự do sáng tạo cho đội ngũ trí thức. Cùng nhóm nhiệm vụ đó, Đảng bộ Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam được giao phát huy vai trò hạt nhân chính trị, quán triệt sâu sắc các nghị quyết của Đảng và Nghị quyết Đại hội tới 100% đảng viên, hội viên, trí thức.

Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Bùi Thị Minh Hoài phát biểu tại Đại hội

Chiến lược quốc gia về phát triển đội ngũ trí thức trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác định phát triển đội ngũ trí thức là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài của Đảng, Nhà nước, của người đứng đầu và của chính đội ngũ trí thức, là đầu tư cho các chiến lược, cần đặt trong tầm nhìn dài hạn và gắn với các chiến lược phát triển quốc gia. Cùng hướng ấy, Nghị quyết số 45-NQ/TW ngày 24/11/2023 tiếp tục xây dựng và phát huy vai trò của đội ngũ trí thức, còn Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 mở đường cho đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Đặt trong bối cảnh đất nước hướng tới hai mục tiêu 100 năm, yêu cầu về đãi ngộ trí thức càng mang tính cấp bách. Đồng chí Bùi Thị Minh Hoài nhấn mạnh khát vọng vươn mình chỉ có thể hiện thực hóa bằng con đường khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, bởi đó là động lực quyết định, là lực lượng sản xuất tiên tiến nhất, chứ không thể đi theo lối mòn dựa vào tài nguyên thiên nhiên hay lao động giá rẻ. Trách nhiệm của hệ thống Liên hiệp Hội, tổ chức đại diện cho tiếng nói khoa học nước nhà, vì thế được xác định là rất nặng nề.

Bốn nhóm nhiệm vụ trọng tâm của nhiệm kỳ mới

Sau nhóm nhiệm vụ về vai trò cầu nối chính trị và môi trường tự do sáng tạo, bốn nhóm tiếp theo đi vào phương thức hoạt động cụ thể của hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam trong 5 năm tới.

Đồng chí Bùi Thị Minh Hoài bày tỏ đồng tình và đánh giá cao chỉ tiêu xây dựng hệ sinh thái số mà Đại hội đề ra, đồng thời đặt yêu cầu nền tảng ấy phải vượt lên vai trò một công cụ quản trị hiện đại để trở thành hạ tầng kết nối toàn bộ 126 hội thành viên cùng các tổ chức khoa học và công nghệ trực thuộc. Cùng với đó, Liên hiệp Hội Việt Nam cần khẩn trương nghiên cứu, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về chuyên gia, trí thức khoa học và công nghệ, công cụ được xác định là đắc lực để quy tụ và thu hút nguồn lực chất xám của trí thức trẻ, trí thức đang làm việc trong các viện nghiên cứu, trường đại học, các tập đoàn kinh tế tư nhân lớn và đặc biệt là hàng vạn trí thức Việt Nam ở nước ngoài hướng về đóng góp cho quê hương, đất nước.

Toàn cảnh Đại hội đại biểu toàn quốc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam lần thứ IX

Khi đã có dữ liệu và mạng lưới chuyên gia, chất lượng tư vấn, phản biện trở thành thước đo tiếp theo. Đại hội đề ra chỉ tiêu tăng 15% số lượng nhiệm vụ tư vấn, phản biện và giám định xã hội đối với các chương trình, dự án của Đảng và Nhà nước. Để đạt được điều đó, đồng chí Bùi Thị Minh Hoài yêu cầu Liên hiệp các Hội Việt Nam đổi mới căn bản phương thức phản biện, theo đó mỗi ý kiến phải dựa trên luận chứng khoa học, giữ tính độc lập, khách quan, có tính thực tiễn cao và mang tính dự báo, đủ sức tham mưu cho các cơ quan hoạch định chính sách, nhất là ở những lĩnh vực kinh tế mới như kinh tế ban đêm, kinh tế bạc, kinh tế tuần hoàn và kinh tế xanh, qua đó góp phần vào phát triển kinh tế xã hội bền vững.

Ban Chấp hành khóa IX và GS.VS.TKHS Đặng Vũ Minh, Chủ tịch Danh dự Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam khóa IX ra mắt Đại hội.

Bài toán lớn của khoa học và công nghệ Việt Nam nhiều năm qua là đưa kết quả nghiên cứu từ phòng thí nghiệm vào nhà máy và thị trường. Đồng chí Bùi Thị Minh Hoài yêu cầu thu hẹp khoảng cách này bằng các giải pháp hỗ trợ mạnh mẽ việc thương mại hóa những công trình đạt giải Vifotec. Liên hiệp Hội Việt Nam cần chủ động phối hợp với các bộ, ngành và chính quyền địa phương để tham gia đấu thầu, đảm nhận các dịch vụ công, nhất là trong đào tạo nghề, phổ biến kiến thức kỹ thuật, chuyển giao công nghệ sinh học, phát triển nông nghiệp công nghệ cao và bảo vệ môi trường. Đây cũng là hướng để các cấp hội nâng cao năng lực tự chủ tài chính theo hướng bền vững.

Nhóm nhiệm vụ cuối cùng tập trung vào xây dựng lực lượng kế cận và mở rộng hợp tác quốc tế. Công tác cán bộ của hội cần đổi mới mạnh mẽ, tạo điều kiện để các nhà khoa học trẻ, có năng lực tham gia bộ máy lãnh đạo Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam. Cùng với đó, hệ thống hội cần chủ động tổ chức các sự kiện khoa học quốc tế và đăng cai các diễn đàn về những lĩnh vực công nghệ mũi nhọn như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ lượng tử và công nghệ sinh học. Qua đó, Liên hiệp Hội Việt Nam vừa phát huy vai trò cầu nối trong nước, vừa kết nối đội ngũ khoa học Việt Nam với các trung tâm khoa học hàng đầu thế giới.

Ban Chấp hành khóa IX tiếp thu và cam kết trước Đại hội

Thay mặt Đoàn Chủ tịch và toàn thể Đại hội, GS.VS Châu Văn Minh, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam nhiệm kỳ 2026-2031 khẳng định những ý kiến chỉ đạo, định hướng của đồng chí Bùi Thị Minh Hoài mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng, trở thành cơ sở chính trị, khoa học và thực tiễn để Ban Chấp hành khóa IX tiếp thu, cụ thể hóa vào Nghị quyết Đại hội, Chương trình hành động, kế hoạch công tác và các giải pháp triển khai đồng bộ trong suốt nhiệm kỳ 2026-2031 cũng như từng năm của nhiệm kỳ mới.

GS.VS Châu Văn Minh, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam khóa IX, nhiệm kỳ 2026 - 2031 phát biểu tại Đại hội.

Cũng tại phiên trọng thể, tập thể Ban Chấp hành đưa ra bốn cam kết trước Đại hội, bao gồm nỗ lực vượt qua mọi khó khăn, thách thức với tinh thần Đoàn kết, Sáng tạo, Đột phá, Phát triển, kế thừa thành quả và kinh nghiệm của các thế hệ lãnh đạo qua các thời kỳ. Xây dựng Ban Chấp hành thành tập thể đoàn kết, thống nhất ý chí và hành động, chủ động và trách nhiệm trong thực hiện các nhiệm vụ mà Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam giao phó, xứng đáng với niềm tin yêu và kỳ vọng của Nhân dân cùng đội ngũ trí thức khoa học công nghệ cả nước.

Đại hội đã bầu Ban Chấp hành khóa IX gồm 143 đồng chí, Đoàn Chủ tịch gồm 24 đồng chí, Ban Kiểm tra gồm 09 đồng chí. Đồng chí Châu Văn Minh giữ chức Chủ tịch, hai Phó Chủ tịch chuyên trách gồm đồng chí Phạm Ngọc Linh và đồng chí Trương Xuân Lam, Phó Chủ tịch không chuyên trách là đồng chí Ngô Đông Hải, Trưởng Ban Kiểm tra là đồng chí Phạm Ngọc Linh.

Gửi tới đội ngũ trí thức cả nước, đồng chí Bùi Thị Minh Hoài đề nghị mỗi nhà khoa học, mỗi trí thức khoa học và công nghệ Việt Nam tiếp tục thắp sáng ngọn lửa đam mê, sáng tạo, không ngừng học tập, nghiên cứu, dấn thân và cống hiến vì một Việt Nam hùng cường, thịnh vượng, đồng thời khẳng định Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam luôn đồng hành, lắng nghe và tạo mọi điều kiện tốt nhất để trí thức cống hiến trí tuệ cho đất nước. Sau hơn 43 năm xây dựng và phát triển, hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam bước vào nhiệm kỳ mới với yêu cầu rõ ràng rằng cơ chế đãi ngộ trí thức phải chuyển hóa thành chính sách cụ thể, còn tự do sáng tạo phải trở thành môi trường làm việc thực chất.

Đào Công