Đại học Quốc gia TPHCM cần hướng tới làm chủ công nghệ lõi

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng (thứ hai từ trái sang) cùng đoàn công tác thăm phòng thí nghiệm Tế bào gốc, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia TPHCM). Ảnh: VNUHCM.

Dự buổi làm việc, về phía các bộ, ngành Trung ương có ông Trần Anh Tiến, Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ; ông Phạm Quang Hưng, Thứ trưởng Bộ GD&ĐT; ông Lê Xuân Định, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ; ông Lê Tấn Cận, Thứ trưởng Bộ Tài chính.

Về phía TPHCM có ông Nguyễn Văn Được, Chủ tịch UBND TPHCM.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cùng đoàn công tác tham quan phòng thí nghiệm Vi mạch, Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TPHCM). Ảnh: VNUHCM.

Phát triển hệ sinh thái hợp tác “ba nhà”

Tại buổi làm việc, GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai, Giám đốc Đại học Quốc gia TPHCM, báo cáo tình hình, kết quả triển khai một số nhiệm vụ khoa học, công nghệ chiến lược tại hệ thống.

Qua thực tiễn triển khai chính sách về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của Đảng và Chính phủ thời gian qua, Đại học Quốc gia TPHCM xác định điểm nghẽn lớn nhất là hoạt động đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo còn được tổ chức tương đối tách rời, chưa hình thành chuỗi giá trị thống nhất từ đào tạo, nghiên cứu đến chuyển giao và thương mại hóa.

Từ đó, Đại học Quốc gia TPHCM tập trung phát triển hệ sinh thái hợp tác ba nhà (Nhà nước - Nhà trường - Nhà doanh nghiệp), trong đó Đại học Quốc gia TPHCM giữ vai trò hạt nhân kết nối nhân tài, tri thức, công nghệ và nguồn lực xã hội.

Hệ thống này đã triển khai các nhiệm vụ về khoa học cơ bản, công nghệ chiến lược và thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo một cách đồng bộ, đạt được một số kết quả đáng ghi nhận.

Đại học Quốc gia TPHCM cũng triển khai đồng bộ các chương trình phát hiện, đào tạo và phát triển nhân tài từ trung học phổ thông đến sau đại học, đồng thời đổi mới toàn diện mô hình đào tạo theo chuẩn quốc tế, tập trung vào STEM và các lĩnh vực công nghệ chiến lược.

Một số đề án, chương trình lớn đã được ban hành như “Đề án đột phá đào tạo học sinh giỏi và phát triển tài năng tại giai đoạn 2026-2030”; “Chương trình học bổng ươm mầm tài năng Phổ thông Năng khiếu”; “Đề án Phát triển nhân tài thông qua mô hình đào tạo tích hợp và tăng tốc giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn năm 2045”; “Chương trình VNU Excellence Graduate Program (VNU-EGP)” đào tạo sau đại học theo mô hình tích hợp “Đào tạo - Nghiên cứu - Đổi mới sáng tạo” toàn thời gian...

GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai, Giám đốc Đại học Quốc gia TPHCM báo cáo tại buổi làm việc. Ảnh: VNUHCM.

Đại học Quốc gia TPHCM hiện có gần 1.700 nhân sự học thuật trình độ tiến sĩ trở lên, gồm 43 giáo sư, 381 phó giáo sư. Trong giai đoạn 2026-2030, đại học này đặt mục tiêu thu hút, đào tạo và phát triển thêm khoảng 1.500 tiến sĩ.

“Chương trình VNU350” (chương trình thu hút, giữ chân và phát triển các nhà khoa học trẻ xuất sắc, các nhà khoa học đầu ngành về công tác) và “Chương trình Giáo sư thỉnh giảng” đã bổ sung gần 180 nhà khoa học, chuyên gia có kinh nghiệm quốc tế.

Kiến nghị cơ chế tài chính, tự chủ và quy tụ nhân tài

GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai đề nghị Phó Thủ tướng và các bộ, ngành quan tâm, xem xét 7 nội dung nhằm tháo gỡ các vướng mắc, tạo các giải pháp phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Trong đó, ba nội dung đầu tiên, Đại học Quốc gia TPHCM đề nghị Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Tài chính bảo đảm nguồn lực tài chính ổn định cho nghiên cứu.

Đặc biệt là cơ chế tài chính ổn định cho hoạt động thường xuyên của các phòng thí nghiệm khoa học cơ bản, công nghệ chiến lược, trung tâm/viện nghiên cứu theo mô hình “viện ảo”, bao gồm kinh phí duy trì đội ngũ, vận hành cơ sở vật chất, thu hút giáo sư, chuyên gia quốc tế và tổ chức các hoạt động học thuật.

Qua đó, bảo đảm năng lực nghiên cứu liên tục, phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh và hình thành các trung tâm nghiên cứu có năng lực cạnh tranh quốc tế.

Tiếp đó, Đại học Quốc gia TPHCM đề xuất mở rộng quyền tự chủ và hoàn thiện hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong đại học.

Đại học này được chủ động triển khai các mô hình tổ chức, quản trị, phương thức và chương trình đào tạo tiên tiến, linh hoạt, kể cả các mô hình khác biệt so với quy định hiện hành nhưng phù hợp với các chuẩn mực, xu hướng quốc tế.

Toàn cảnh buổi làm việc.

Ngoài ra, Đại học Quốc gia TPHCM đề xuất hoàn thiện hành lang pháp lý cho công nghệ mới và cơ chế quy tụ nhân tài. Trong đó, cần có cơ chế đặc biệt để đại học này trở thành nơi quy tụ nhân tài toàn cầu và phát triển các trung tâm xuất sắc.

Đại học Quốc gia TPHCM kiến nghị tạo điều kiện để các giáo sư, chuyên gia quốc tế tham gia đồng nghiên cứu, đồng hướng dẫn và triển khai các dự án công nghệ chiến lược; đồng thời có cơ chế linh hoạt về tài chính, thị thực và hạ tầng nghiên cứu để thu hút họ đến làm việc tại Việt Nam.

Bên cạnh đó, cần có cơ chế để các địa phương cùng đầu tư, thu hút và sử dụng đội ngũ nhà khoa học thông qua các đại học nghiên cứu.

Phát triển nhóm nghiên cứu mạnh

Trao đổi tại buổi làm việc, ông Lê Xuân Định, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, đề xuất Đại học Quốc gia TPHCM tập trung phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh, đồng thời xây dựng những sản phẩm khoa học, công nghệ mang tính định danh, đặc trưng của hệ thống.

Theo Thứ trưởng Lê Xuân Định, Đại học Quốc gia TPHCM cần tiếp tục rà soát, tháo gỡ các vướng mắc và có giải pháp thúc đẩy thương mại hóa các sản phẩm khoa học, công nghệ do đội ngũ nhà khoa học nghiên cứu, phát triển.

Đây được xem là một trong những hướng quan trọng để đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, tạo ra giá trị và đóng góp thiết thực cho phát triển kinh tế - xã hội.

Ông Lê Xuân Định, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ phát biểu tại buổi làm việc.

Ông Lê Xuân Định cũng đề nghị Đại học Quốc gia TPHCM tiếp tục mở rộng, phát triển “Chương trình VNU350”. Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất phối hợp với Đại học Quốc gia TPHCM và TPHCM để cùng phát triển chương trình, qua đó tăng cường thu hút, giữ chân và phát huy đội ngũ các nhà khoa học trẻ xuất sắc, các nhà khoa học đầu ngành.

Về phía Bộ GD&ĐT, Thứ trưởng Phạm Quang Hưng cho biết cơ bản đồng tình với các kiến nghị của Đại học Quốc gia TPHCM, đồng thời làm rõ một số nội dung liên quan đến đào tạo và phát triển nguồn nhân lực.

Với kiến nghị trao quyền chủ động phát triển, mở và tổ chức các ngành, chương trình đào tạo mới, đặc biệt là các ngành liên ngành, xuyên ngành phục vụ công nghệ chiến lược và nhu cầu nhân lực mới, Thứ trưởng Phạm Quang Hưng cho biết đây hoàn toàn là quyền chủ động của các cơ sở giáo dục đại học theo Thông tư số 54/2026/TT-BGDĐT. Theo đó, hiện nay được quy định theo hướng mở chương trình đào tạo thay vì mở ngành.

Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Phạm Quang Hưng trao đổi về các kiến nghị của Đại học Quốc gia TPHCM.

Đối với đề xuất cho phép chuyên gia doanh nghiệp, chuyên gia quốc tế tham gia giảng dạy, đồng hướng dẫn và được tính vào nguồn lực xác định chỉ tiêu tuyển sinh theo nhu cầu nhân lực của Nhà nước, địa phương, doanh nghiệp, Thứ trưởng cho biết nội dung này cũng đã có cơ chế. Thứ trưởng đề nghị Đại học Quốc gia TPHCM thực hiện theo Thông tư 34/2026/TT-BGDĐT.

Nghiên cứu, đổi mới sáng tạo từ những bài toán thực tiễn

Kết luận buổi làm việc, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đánh giá cao những thành quả mà Đại học Quốc gia TPHCM đạt được trong phát triển khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Thời gian tới, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đề nghị Đại học Quốc gia TPHCM tập trung thực hiện một số nhiệm vụ trọng tâm, trước hết là đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Phát huy những thành tựu đạt được, Đại học Quốc gia TPHCM cần tập trung đổi mới mạnh mẽ mô hình đào tạo, xây dựng lộ trình đào tạo chất lượng cao, gắn với nhu cầu phát triển của đất nước, nhất là trong các ngành công nghệ chiến lược.

Trong đó, Đại học Quốc gia TPHCM cần xây dựng cơ cấu, quy mô và chuẩn đầu ra cho từng giai đoạn; gắn đào tạo với nghiên cứu, thực hành và phát triển khoa học, công nghệ.

Đặc biệt, Đại học Quốc gia TPHCM cần tập trung vào những lĩnh vực có thế mạnh như trí tuệ nhân tạo, công nghệ bán dẫn và công nghệ sinh học.

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng kết luận buổi làm việc.

Về nghiên cứu khoa học và công nghệ, Phó Thủ tướng đề nghị Đại học Quốc gia TPHCM tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực có thế mạnh; tiếp tục hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh, các trung tâm nghiên cứu xuất sắc có khả năng cạnh tranh quốc tế, tạo nền tảng cho phát triển khoa học và công nghệ.

Nghiên cứu công nghệ phải hướng tới mục tiêu làm chủ công nghệ lõi, hình thành các sản phẩm có khả năng chuyển giao và thương mại hóa, qua đó phát huy hiệu quả nguồn lực nghiên cứu, đóng góp thiết thực cho sự phát triển của đất nước.

Phó Thủ tướng cũng đề nghị Đại học Quốc gia TPHCM phát huy vai trò, đưa mối quan hệ hợp tác ba nhà đi vào thực chất. Trong đó, Đại học Quốc gia TPHCM cần đóng vai trò hạt nhân, kết nối giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp; lấy các bài toán phát triển đất nước và nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp làm đề bài cho hoạt động nghiên cứu, đổi mới sáng tạo.

Đồng thời, Phó Thủ tướng đề nghị TPHCM tích cực tham gia vào liên kết ba nhà, phối hợp cùng Đại học Quốc gia TPHCM và các nhà nghiên cứu để giải quyết những bài toán lớn, thiết thực, phục vụ yêu cầu phát triển của đất nước.

Đối với các kiến nghị của Đại học Quốc gia TPHCM, Phó Thủ tướng cho biết sẽ tổ chức làm việc với các bộ, ngành liên quan để xem xét, tháo gỡ những vướng mắc về cơ chế, chính sách.

Mạnh Tùng