Đại biểu Quốc hội: Đến lúc ngành giáo dục trở về với dạy thật, học thật

Quay trở về với giá trị cốt lõi của giáo dục

Ngày 21/4, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội thảo luận tại hội trường về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm giai đoạn 2026 - 2030; trong đó có lĩnh vực giáo dục.

Quan tâm đến lĩnh vực giáo dục và đào tạo, đại biểu Đặng Ngọc Huy, đoàn Quảng Ngãi cho biết, giáo dục luôn được Đảng, Nhà nước ta xác định là quốc sách hàng đầu, là nền tảng, động lực then chốt cho sự phát triển bền vững của đất nước. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đáng ghi nhận trong thời gian qua, nền giáo dục của nước ta vẫn đang đối mặt với một căn bệnh trầm kha, đó là bệnh chạy theo thành tích.

“Vấn đề này đã nhiều lần được đề cập trên diễn đàn Quốc hội, đã được Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo có nhiều chỉ đạo, giải pháp nhưng thực tế cho thấy, ở nhiều địa phương các con số vì tỷ lệ lên lớp, tỷ lệ tốt nghiệp, số học sinh giỏi vẫn được báo cáo rất đẹp, trong khi chất lượng thực sự lại chưa tương xứng”, đại biểu Đặng Ngọc Huy phát biểu.

Đại biểu Đặng Ngọc Huy, đoàn Quảng Ngãi đề xuất, đã đến lúc ngành giáo dục quay trở về với giá trị cốt lỗi: dạy thật, học thật và thi thật.

Dẫn chứng thêm, đại biểu Quốc hội này cho biết, tỷ lệ tốt nghiệp THPT nhiều năm đạt trên 98% nhưng kết quả khảo sát năng lực độc lập lại cho thấy một bức tranh khác. “Không ít học sinh ra trường thiếu kỹ năng tư duy phản biện, thiếu khả năng làm việc theo nhóm, thiếu nền tảng để học tiếp hoặc làm việc trong môi trường thực tế.

Không ít giáo viên, nhà trường bị cuốn vào vòng xoáy thi đua phải làm đẹp điểm số, tô hồng báo cáo không phải vì họ thiếu lương tâm mà vì hệ thống buộc họ phải như vậy”, đại biểu nêu qua điểm.

Từ thực tế đó, đại biểu này cho rằng, thi đua gắn với chỉ tiêu, chỉ tiêu gắn với tỷ lệ, tỷ lệ gắn với thành tích và thành tích thay vì phản ánh sự thật lại trở thành áp lực đè lên từng vai giáo viên, từng hiệu trưởng, từng sở giáo dục. Trong khi đó, học sinh phải chịu áp lực học để đạt điểm cao, không phải học để hiểu biết, học để sáng tạo và phát triển bản thân.

“Các em học vì điểm số, học để vào trường chuyên, học để có bằng khen mà không được học cách đặt câu hỏi, cách thất bại và đứng dậy, cách trở thành chính mình”, đại biểu Đặng Ngọc Huy nói.

Nêu hậu quả của thực trạng này, đại biểu Huy cho rằng: “Rất nghiêm trọng và lâu dài, học sinh mất đi niềm vui học thật, động lực khám phá; giáo viên kiệt sức vì hình thức, vì báo cáo, vì những tiêu chí mà chính họ biết là vô nghĩa và xã hội dần dần mất niềm tin vào chất lượng của nền giáo dục”.

“Chúng ta không thể xây dựng một nền kinh tế tri thức, không thể cạnh tranh trong thế kỷ 21 nếu cứ tiếp tục dựa trên những con số ảo, đã đến lúc chúng ta phải quay về với giá trị cốt lõi của giáo dục: dạy thật, học thật và thi thật”, đại biểu Đặng Ngọc Huy trăn trở.

Thay đổi tư duy, trân trọng giá trị thực chất của giáo dục

Để thực hiện hóa mục tiêu này, đại biểu đề xuất:

Thứ nhất, cải cách toàn diện cơ chế thi đua và khen thưởng trong ngành giáo dục, loại bỏ các tiêu chí hình thức như tỷ lệ đỗ, tỷ lệ học sinh giỏi như là thước đo chủ đạo. Thay vào đó, đánh giá nhà trường và giáo viên dựa trên sự tiến bộ thực chất của học sinh theo thời gian thực.

Thứ hai, đổi mới phương pháp đánh giá học sinh, coi trọng năng lực tư duy, khả năng thực hành, kỹ năng sống và phẩm chất nhân cách.

Thứ ba, giảm áp lực hành chính và bệnh báo cáo cho giáo viên.

Thứ tư, tăng cường giám sát độc lập và minh bạch hóa dữ liệu giáo dục. Cần có cơ chế kiểm soát chéo, đánh giá độc lập để dữ liệu giáo dục phản ánh thực chất và không phục vụ cho thành tích.

Thứ năm, đẩy mạnh tuyên truyền để phụ huynh và toàn xã hội thay đổi tư duy khi cha mẹ đo giá trị con cái bằng điểm số và danh hiệu, áp lực sẽ không bao giờ biến mất dù chính sách có thay đổi. Cần một cuộc chuyển đổi văn hóa từ chạy đua thành tích sang trân trọng giá trị thực chất.

Cũng theo đại biểu Đặng Ngọc Huy, thế hệ trẻ Việt Nam hoàn toàn có đủ trí tuệ, sáng tạo và ý chí để vươn ra thế giới. Điều các em cần không phải là những tấm bằng khen cho trên tường mà một nền giáo dục trung thực, nhân văn, đủ tin để giúp các em trở thành chính mình. Một nền giáo dục thật, dạy thật, học thật, thi thật sẽ tạo ra những con người có đủ năng lực thật, phẩm chất thật và đó mới chính là thành tích cao nhất mà đất nước cần hướng tới.

Hoàng Hòa