Đại biểu Quốc hội đề nghị tháo gỡ điểm nghẽn trong đầu tư thiết chế văn hóa cơ sở

Sáng 18.10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận tại Tổ về tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026; dự kiến kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027.

Nêu ý kiến thảo luận, đại biểu Leo Thị Lịch (Đoàn ĐBQH TP. Bắc Ninh) bày tỏ đồng tình với những kết quả đạt được như trong Báo cáo kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026; dự kiến kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027 đã nêu. Đồng thời đánh giá cao việc Chính phủ thẳng thắn chỉ ra những hạn chế, xác định các nhiệm vụ cần tiếp tục tập trung chỉ đạo, điều hành và đề ra các nhóm giải pháp cho năm 2027.

Trong bối cảnh tình hình thế giới diễn biến phức tạp, Việt Nam vẫn đạt được kết quả tăng trưởng tích cực. Từ thực tiễn khảo sát tại nhiều địa phương, đại biểu Leo Thị Lịch phân tích một số nhóm vấn đề liên quan đến phát triển văn hóa, giáo dục và thực hiện chính sách dân tộc.

Cần đầu tư đồng bộ hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở

Về phát triển văn hóa, đại biểu Leo Thị Lịch cho rằng, đầu tư hạ tầng văn hóa hiện còn hạn chế, dàn trải; hiệu quả đầu tư các thiết chế văn hóa tại địa phương, cơ sở chưa cao.

Theo đại biểu, trong bối cảnh vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, việc sắp xếp, sáp nhập thôn, bản càng đặt ra yêu cầu quan tâm đến hệ thống thiết chế văn hóa cộng đồng, đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa, nâng cao đời sống tinh thần và thể chất của người dân.

Phiên thảo luận tại Tổ 7 (gồm Đoàn ĐBQH TP. Bắc Ninh và Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng) về tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026; dự kiến kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027 sáng 18.10. Ảnh: Quốc hội

Đại biểu cho rằng, có ba điểm nghẽn cần được Chính phủ quan tâm chỉ đạo tháo gỡ, gồm quy hoạch, bố trí quỹ đất sạch để xây dựng nhà văn hóa; thủ tục hành chính liên quan đến đề xuất đầu tư hạ tầng; và chất lượng hoạt động của các nhà văn hóa.

Qua khảo sát tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, đại biểu nhận thấy nhiều nhà văn hóa cộng đồng mới chỉ được xây dựng phần khung, thiếu trang thiết bị phục vụ sinh hoạt, nghiên cứu, sáng tạo nghệ thuật và phát huy bản sắc văn hóa của từng dân tộc.

Vì vậy, hoạt động của các thiết chế này chủ yếu dừng ở việc tổ chức hội họp định kỳ, chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu sinh hoạt văn hóa của cộng đồng.

Bên cạnh đó, một số công trình đầu tư còn chậm tiến độ, dang dở; khi phát sinh vướng mắc trong quá trình thanh tra, kiểm tra, việc triển khai tiếp tục bị đình trệ, gây lãng phí nguồn lực.

Từ thực tế trên, đại biểu đề nghị đưa hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở vào nhóm hạ tầng xã hội cần được đánh giá và đầu tư có trọng tâm, tránh dàn trải. Đại biểu đề nghị Chính phủ chỉ đạo đồng bộ, xác định rõ định hướng đầu tư và tổ chức hoạt động của các thiết chế văn hóa tại địa phương, gắn với mục tiêu phát triển văn hóa.

Làm rõ khó khăn về giáo dục tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số

Đối với lĩnh vực giáo dục, đại biểu Leo Thị Lịch cho rằng, báo cáo của Chính phủ chủ yếu phản ánh kết quả chung của cả nước, chưa làm rõ mức độ cải thiện cũng như những khó khăn, hạn chế trong giáo dục tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Báo cáo còn thiếu số liệu cụ thể về tỷ lệ phòng học kiên cố, tình trạng thiếu giáo viên, cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học và kết quả thực hiện chính sách đối với học sinh dân tộc nội trú, bán trú, học sinh ở vùng đặc biệt khó khăn. Đại biểu đề nghị bổ sung đánh giá về tiến độ triển khai chính sách, phân bổ nguồn lực và phương án chuyển tiếp các dự án từ năm trước sang năm sau.

Qua khảo sát của các cơ quan liên quan, trong đó có Ủy ban Văn hóa và Xã hội và Hội đồng Dân tộc của Quốc hội, đại biểu cho biết cơ sở vật chất trường học tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số vẫn còn thiếu thốn; tỷ lệ phòng học kiên cố chưa đáp ứng yêu cầu, phương tiện và thiết bị dạy học chưa được trang bị đầy đủ.

Đối với việc xây dựng trường liên cấp nhằm giải quyết tình trạng các điểm trường lẻ sau sắp xếp thôn, bản, đại biểu cho rằng bên cạnh đầu tư hạ tầng kiên cố, cần đặc biệt quan tâm đến điều kiện sinh hoạt của học sinh nội trú, bán trú và chế độ dành cho giáo viên làm nhiệm vụ quản lý học sinh tại các trường này.

Thực tế, một số trường có quy mô lên đến hàng nghìn học sinh ở lại bán trú, đặt ra nhiều yêu cầu về tổ chức sinh hoạt, quản lý học sinh và bảo đảm điều kiện học tập. Vì vậy, Chính phủ cần cân nhắc, hoàn thiện chính sách đối với đội ngũ giáo viên, nhất là tại các trường nội trú, bán trú và trường liên cấp ở địa bàn khó khăn.

Đại biểu Leo Thị Lịch (Đoàn ĐBQH TP. Bắc Ninh) phát biểu. Ảnh: Quốc hội

Đại biểu cũng đề nghị đánh giá riêng tình hình giáo dục tại vùng dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo; làm rõ điều kiện trường lớp, đội ngũ giáo viên, chất lượng giáo dục và khả năng tiếp cận giáo dục của học sinh dân tộc thiểu số. Đồng thời, cần bảo đảm nguồn lực đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị, chính sách thu hút giáo viên và phương án kế thừa các nhiệm vụ, dự án đang triển khai.

Liên quan đến việc tích hợp các chương trình mục tiêu quốc gia theo Nghị quyết số 46 năm 2026 của Quốc hội, đại biểu cho biết Chính phủ đang xây dựng nghị định chung để tổ chức đầu tư tập trung. Tuy nhiên, quá trình chuyển tiếp cần làm rõ phương án kế thừa nguồn lực, bảo đảm tính liên tục của chính sách và thu hẹp khoảng cách tiếp cận giáo dục, dịch vụ cơ bản giữa vùng miền núi, vùng đặc biệt khó khăn với các khu vực khác.

Đánh giá cụ thể nguồn lực đối ứng của địa phương

Về chính sách dân tộc và việc thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia, đại biểu Leo Thị Lịch đề nghị Chính phủ bổ sung số liệu, đánh giá cụ thể nguồn lực ngân sách địa phương, tình hình giải ngân và hiệu quả thực hiện Nghị quyết số 257 năm 2025 của Quốc hội khóa XV, đặc biệt đối với chương trình tích hợp các nội dung xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo và phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Theo đại biểu, ngân sách địa phương và nguồn tín dụng chính sách là những cấu phần quan trọng để thực hiện các mục tiêu của chương trình. Nghị quyết số 257 dự kiến nguồn ngân sách đối ứng của địa phương khoảng 300 tỷ đồng, gấp ba lần ngân sách Trung ương; tỷ lệ đối ứng này chiếm 70,9% tổng nguồn lực ngân sách thực hiện chương trình trong giai đoạn 2026-2030.

Tuy nhiên, theo thông tin đại biểu nêu, đến ngày 24.9.2026, Chính phủ chưa tổng hợp đầy đủ ngân sách địa phương bố trí cho giai đoạn 2026-2030. Qua khảo sát tại một số địa phương, việc xây dựng kế hoạch thực hiện tỷ lệ đối ứng theo Quyết định số 16 ngày 15.4.2026 của Thủ tướng Chính phủ còn hạn chế. Theo đánh giá được đề cập, mới có 16/34 tỉnh, thành phố thực hiện nội dung này.

Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị Chính phủ thống kê, đánh giá cụ thể nguồn ngân sách đối ứng đã bố trí tại các địa phương, tình hình giải ngân và khả năng cân đối nguồn lực trong quá trình thực hiện Nghị quyết số 257. Đồng thời, cần làm rõ hiệu quả triển khai chương trình đối với phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi.

Đại biểu nhấn mạnh, việc đánh giá đầy đủ nguồn lực và kết quả thực hiện là cơ sở quan trọng để xây dựng định hướng, kế hoạch năm 2027, đồng thời bảo đảm các nhiệm vụ của Nghị quyết số 257 được chuyển tiếp phù hợp sang Nghị quyết số 46. Quá trình chuyển tiếp cần được chuẩn bị đồng bộ, bảo đảm các chương trình, dự án tiếp tục triển khai hiệu quả khi nghị định hướng dẫn thực hiện Nghị quyết số 46 được ban hành.

XUÂN TRƯỜNG