Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga: Cần làm rõ cơ chế xử lý vi phạm giám sát điện tử sau cai nghiện ma túy

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Phó Trưởng đoàn ĐBQH TP Hải Phòng, phát biểu

Phân biệt rạch ròi giữa hành vi cố ý vi phạm với sự cố kỹ thuật

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị cơ quan soạn thảo đánh giá toàn diện hiệu quả của cơ chế xử lý hiện có và khả năng bảo đảm tiếp tục thi hành quyết định giám sát điện tử. Theo đại biểu, cần phân biệt rõ hai yêu cầu:

Thứ nhất, cần đánh giá lại hiệu quả của các cơ chế xử lý hiện hành để bảo đảm quyết định giám sát điện tử được thi hành nghiêm túc. Theo đại biểu, khi một người cố tình không chấp hành giám sát điện tử, cơ quan quản lý cần rạch ròi giữa hai việc: Một là xử phạt hành vi vi phạm đã xảy ra, hai là buộc họ phải tiếp tục thực hiện nghĩa vụ. Việc ra quyết định xử phạt tiền thôi thì chưa đủ để đảm bảo họ sẽ quay lại tuân thủ nghĩa vụ. Nếu đã xử phạt mà hành vi chống đối vẫn tiếp diễn, luật phải quy định rõ các bước xử lý tiếp theo, trách nhiệm của cơ quan chức năng và giới hạn các biện pháp được phép áp dụng.

Mặt khác, đại biểu nhấn mạnh phải xác định chính xác hành vi cố ý không chấp hành, phân biệt rõ với các sự cố kỹ thuật hay trở ngại khách quan. Dữ liệu cảnh báo từ hệ thống chỉ là căn cứ ban đầu để kiểm tra, xác minh, tuyệt đối không được coi là kết luận tự động về lỗi của người bị giám sát. Cơ quan chức năng phải làm rõ người bị giám sát đã được thông báo, hướng dẫn nghĩa vụ chưa, có khả năng thực hiện không, sự cố phát sinh do hành vi chủ quan hay do lỗi thiết bị, đường truyền. 

Đặc biệt, đại biểu lưu ý không thể chỉ từ hành vi không chấp hành giám sát điện tử mà suy diễn người đó đã tái sử dụng trái phép chất ma túy hoặc tái nghiện; từng vấn đề phải được xác định bằng căn cứ và trình tự thủ tục tương ứng.

Cân nhắc thận trọng việc áp dụng biện pháp hạn chế tự do

Đối với định hướng nghiên cứu bổ sung biện pháp xử lý nghiêm khắc hơn khi đối tượng cố ý tái phạm, đại biểu đề nghị đánh giá đặc biệt thận trọng phương án bổ sung vào diện đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc. Đây là biện pháp làm thay đổi sâu sắc điều kiện sống và hạn chế trực tiếp quyền tự do của công dân, nên không thể chỉ dựa vào lập luận tăng sức răn đe hay tạo thuận lợi cho công tác quản lý. 

Cơ quan soạn thảo phải chứng minh các biện pháp ít hạn chế quyền hơn chưa đáp ứng được yêu cầu và việc áp dụng là tương xứng với tính chất, mức độ vi phạm; việc khó khăn trong thu tiền phạt tuyệt đối không được dùng làm lý do thay thế.

Nếu có đủ cơ sở bổ sung, luật phải quy định hết sức chi tiết và minh bạch ngay trong văn bản luật về hành vi vi phạm, độ tuổi, số lần vi phạm, khoảng thời gian xác định vi phạm, điều kiện ghi nhận đã bị xử lý, các trường hợp loại trừ và thời hạn áp dụng để tránh tình trạng áp dụng tùy tiện, thiếu thống nhất giữa các địa phương. 

Đồng thời, tuyệt đối không coi việc lập biên bản là căn cứ tự động để áp dụng biện pháp, mà phải xem xét dựa trên hồ sơ, chứng cứ và kết quả đánh giá đầy đủ điều kiện luật định đối với từng trường hợp.

Bên cạnh đó, đại biểu còn cho rằng khi dự thảo luật đặt ra việc thay đổi thẩm quyền quyết định áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc kết hợp với mở rộng đối tượng, cần phải đánh giá tác động tổng thể của cả hai thay đổi này một cách kỹ lưỡng. Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nhấn mạnh quy trình hoàn thiện cơ chế phải làm rõ cơ quan nào chịu trách nhiệm kiểm tra tính đầy đủ, hợp pháp của hồ sơ, người có thẩm quyền phải xem xét những nội dung gì. 

Đồng thời, phải bảo đảm tính khách quan tuyệt đối giữa khâu xác minh, lập hồ sơ và khâu xem xét, ra quyết định; thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát và sửa chữa sai sót kịp thời. Đặc biệt, luật phải quy định rõ ràng cơ chế để người bị đề nghị được tiếp cận hồ sơ, trình bày ý kiến giải trình, cũng như thực hiện hiệu quả quyền khiếu nại, khởi kiện để tự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình theo đúng quy định pháp luật.

PV