Đại biểu dân cử cần 'tâm, tầm và năng lực hành động'

Mỗi lá phiếu của cử tri không chỉ thể hiện quyền làm chủ của nhân dân mà còn gửi gắm niềm tin vào những người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của mình. Điều đó cũng đồng nghĩa với việc tiêu chuẩn đối với đại biểu dân cử ngày càng được đặt ra cao hơn, đòi hỏi sự hội tụ cả về phẩm chất chính trị, năng lực chuyên môn và tinh thần trách nhiệm trước nhân dân.

Các khách mời tham dự Chương trình thời sự đặc biệt với chủ đề “Hướng tới ngày hội toàn dân: Người đại biểu dân cử trong kỷ nguyên mới”. Ảnh: Thanh Hải

Đây là các nội dung được chia sẻ tại Chương trình thời sự đặc biệt với chủ đề “Hướng tới ngày hội toàn dân: Người đại biểu dân cử trong kỷ nguyên mới” của Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội, diễn ra tối 7-3.

Yêu cầu ngày càng cao đối với đại biểu dân cử

Nghị trường không chỉ là nơi thảo luận mà còn là nơi hình thành và định hình các quyết sách quan trọng đối với sự phát triển của đất nước và từng địa phương. Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia và thúc đẩy chuyển đổi số, vai trò của các đại biểu dân cử càng trở nên quan trọng hơn.

Trao đổi về vấn đề này, PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, Trưởng khoa Luật, Học viện Hành chính và Quản trị công cho rằng, yêu cầu đối với đại biểu dân cử hiện nay cao và toàn diện hơn so với trước đây. Nếu trước kia tiêu chuẩn của đại biểu chủ yếu nhấn mạnh đến uy tín, phẩm chất và tinh thần trách nhiệm, thì trong bối cảnh hiện nay, người đại biểu dân cử cần có thêm tư duy chính sách, khả năng phân tích và đánh giá chính sách dựa trên dữ liệu và bằng chứng, đặc biệt là dữ liệu số.

Theo bà Oanh, trong điều kiện quản trị hiện đại, đại biểu dân cử không chỉ cần hiểu biết pháp luật mà còn phải bám sát thực tiễn đời sống xã hội, nắm bắt những vấn đề từ cơ sở để tham gia xây dựng và hoàn thiện chính sách một cách hiệu quả.

Yêu cầu này càng trở nên rõ nét khi mô hình chính quyền địa phương đang được đổi mới, với nhiều nhiệm vụ và thẩm quyền được phân cấp mạnh mẽ hơn cho địa phương, đặc biệt là cấp cơ sở. Phạm vi quản lý rộng hơn và khối lượng công việc lớn hơn đòi hỏi đại biểu dân cử phải có năng lực toàn diện để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Các ứng cử viên đại biểu HĐND thành phố Hà Nội nhiệm kỳ 2026-2031 tiếp xúc cử tri tại Đơn vị bầu cử số 30. Ảnh: PV

Tại Hà Nội, trong nhiệm kỳ 2026-2031, việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với hoạt động của HĐND. Theo số liệu của Ủy ban Bầu cử thành phố, có 205 người ứng cử đại biểu HĐND thành phố để bầu ra 125 đại biểu; và 5.271 người ứng cử đại biểu HĐND cấp xã để bầu 3.164 đại biểu.

Cơ cấu ứng cử viên khá đa dạng, đại diện cho nhiều lĩnh vực công tác như quản lý nhà nước, doanh nghiệp, giáo dục, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức đoàn thể... Sự đa dạng này được kỳ vọng sẽ giúp cơ quan dân cử phản ánh đầy đủ hơn tiếng nói của các tầng lớp nhân dân.

Trong các cuộc tiếp xúc cử tri tại địa phương, các cử tri bày tỏ sự quan tâm và kỳ vọng vào những đại biểu sẽ được lựa chọn trong nhiệm kỳ mới.

Tại đơn vị bầu cử số 30 của thành phố Hà Nội gồm các xã Mê Linh, Yên Lãng, Tiến Thắng và Quang Minh, cử tri đã gửi gắm nhiều mong muốn liên quan đến những vấn đề dân sinh đang tồn tại trong thời gian dài.

Sau nhiều năm chờ đợi, khoảng 500 hộ dân tại huyện Mê Linh cũ đã được giải quyết chính sách giao đất dịch vụ và bắt đầu bốc thăm nhận đất. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong việc tháo gỡ những tồn đọng kéo dài.

Tuy nhiên, trên địa bàn vẫn còn hàng nghìn hộ dân chưa được giải quyết quyền lợi liên quan đến đất dịch vụ. Vì vậy, nhiều cử tri kỳ vọng các đại biểu dân cử trong nhiệm kỳ mới sẽ tiếp tục lắng nghe và thúc đẩy các cơ quan chức năng sớm giải quyết dứt điểm những vướng mắc này.

Những kỳ vọng đó cho thấy vai trò của đại biểu dân cử không chỉ dừng lại ở việc tham gia thảo luận tại nghị trường mà còn phải gắn bó chặt chẽ với đời sống thực tiễn, phản ánh kịp thời những vấn đề mà người dân đang quan tâm.

Theo PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, trong bối cảnh hiện nay, người đại biểu dân cử cần có “tâm, có tầm và năng lực hành động”. Điều đó đồng nghĩa với việc đại biểu không chỉ nói đúng mà còn phải nói trúng và góp phần thúc đẩy những chuyển biến thực chất trong đời sống xã hội.

Hội tụ phẩm chất liêm chính và năng lực lắng nghe, phản biện

Bên cạnh yêu cầu về năng lực chuyên môn, phẩm chất đạo đức và bản lĩnh chính trị vẫn luôn là nền tảng quan trọng đối với mỗi đại biểu dân cử.

Theo PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, để thực hiện tốt vai trò đại diện cho nhân dân, đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND cần hội tụ đồng thời cả phẩm chất chính trị vững vàng và năng lực thực tiễn.

Trước hết, đại biểu dân cử cần có bản lĩnh chính trị, giữ được sự liêm chính và công tâm trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Đồng thời, mỗi đại biểu phải luôn đặt tinh thần phụng sự nhân dân lên hàng đầu, coi lợi ích của người dân và của đất nước là mục tiêu cao nhất. Đây là những giá trị cốt lõi giúp đại biểu thực hiện đúng vai trò là người đại diện cho ý chí và nguyện vọng của cử tri.

Cùng với đó, năng lực lắng nghe cũng là một trong những kỹ năng quan trọng đối với đại biểu dân cử. Thông qua các hoạt động tiếp xúc cử tri, khảo sát thực tế hay tiếp nhận phản ánh từ người dân, đại biểu có thể nắm bắt đầy đủ hơn những vấn đề của đời sống xã hội.Khi hiểu rõ thực tiễn và tâm tư của người dân, đại biểu mới có thể phản ánh đúng và trúng những vấn đề mà cử tri quan tâm.

Ngoài ra, đại biểu dân cử cần có năng lực phân tích và tư duy chính sách. Điều này giúp các đại biểu đánh giá chính xác các vấn đề đặt ra trong thực tiễn, đồng thời tham gia hiệu quả vào quá trình xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật.

Việc nắm vững các quy định của pháp luật cũng giúp đại biểu có thể đưa ra những kiến nghị có cơ sở, góp phần nâng cao chất lượng các quyết sách của cơ quan dân cử.

Các ứng cử viên đại biểu HĐND phường Hoàng Mai - Đơn vị bầu cử số 4 tại hội nghị tiếp xúc cử tri. Ảnh: Hiền Chi

Một năng lực quan trọng khác là kỹ năng giám sát và phản biện xã hội. Thông qua hoạt động giám sát, chất vấn và kiến nghị, đại biểu dân cử có thể truyền tải ý kiến của cử tri tới các cơ quan có thẩm quyền, đồng thời bảo đảm các chính sách và pháp luật được thực thi nghiêm túc và hiệu quả.

Theo PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, trong bối cảnh hiện nay, đại biểu dân cử không chỉ cần “nói đúng” mà còn phải “nói trúng”, tức là phản ánh chính xác những vấn đề mà cử tri quan tâm và đề xuất được những giải pháp phù hợp.

Quan trọng hơn, mỗi ý kiến tại nghị trường cần hướng tới mục tiêu tạo ra những chuyển biến thực chất trong đời sống xã hội, góp phần giải quyết các vấn đề mà người dân đang quan tâm.

Khi mỗi đại biểu thực sự bản lĩnh, trách nhiệm và vì lợi ích chung, hoạt động của Quốc hội và HĐND các cấp sẽ ngày càng hiệu quả hơn. Qua đó, các cơ quan dân cử sẽ phát huy tốt hơn vai trò ban hành cơ chế, chính sách và giám sát việc thực hiện, góp phần xây dựng bộ máy chính quyền ngày càng gần dân, sát dân và phục vụ nhân dân tốt hơn.

Hiền Chi