Đại biểu chỉ rõ 3 điểm nghẽn lớn đang cản trở phát triển văn hóa

Sáng 22/4, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam.

Tham gia góp ý, ông Trần Văn Khải - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, chỉ rõ 3 điểm nghẽn lớn đang cản trở phát triển văn hóa Việt Nam hiện nay.

Thứ nhất, tỉ lệ chi ngân sách cho chuyển đổi số và hạ tầng công nghệ của ngành văn hóa vẫn còn khiêm tốn so với nhu cầu.

Theo ông Khải, thực tiễn ngành di sản, thư viện, bảo tàng, điện ảnh và ngay cả ở các địa phương cho thấy một bức tranh khá thống nhất: nơi nào đi đầu số hóa thì nơi đó cũng đang đối diện với bài toán hạ tầng thiếu đồng bộ, cơ sở dữ liệu phân tán, phần mềm chưa tương thích, thiếu kinh phí duy trì và nâng cấp hệ thống.

"Điều này cho thấy nếu Điều 10 dự thảo Nghị quyết chỉ dừng ở mức "ưu tiên đầu tư" mà không gắn chặt với cơ chế phân bổ nguồn lực tại Điều 3 thì rất khó tạo chuyển biến thực chất", ông nói.

Ông Trần Văn Khải - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội (Ảnh: Media Quốc hội).

Thứ hai, thiếu hụt nhân lực số đang là điểm nghẽn chiến lược của phát triển văn hóa số.

Đại biểu cho rằng, chúng ta đều nói nhiều về trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, an ninh mạng, sáng tạo nội dung số, nhưng phải thẳng thắn rằng nhân lực đủ năng lực để làm những việc đó trong khu vực công, ngành văn hóa hiện nay còn rất mỏng.

Không chỉ thiếu số lượng, chúng ta còn thiếu nhân lực có chiều sâu về AI, dữ liệu, điện toán đám mây và an ninh mạng. Trong khi đó, cơ chế tiền lương, đãi ngộ, tuyển dụng của khu vực công chưa đủ sức cạnh tranh với khu vực tư nhân.

Vì vậy, ông cho rằng, nếu Điều 7 dự thảo Nghị quyết của Quốc hội không được sửa theo hướng xác định rõ nhóm nhân lực trọng điểm và cơ chế thu hút, đặt hàng đào tạo, tuyển dụng theo dự án, hợp đồng chuyên gia, thì điều khoản này sẽ chưa giải quyết trúng căn nguyên của bài toán nhân lực.

Thứ ba, nguồn lực đầu tư từ ngân sách cho phát triển văn hóa nói chung vẫn còn có hạn.

Dự thảo Nghị quyết quy định "Nhà nước bảo đảm chi cho văn hóa hằng năm tối thiểu 2% tổng chi ngân sách Nhà nước" tại Điều 3 là rất đúng, nhưng vẫn chưa đủ.

"Vấn đề không chỉ là có 2%, mà là 2% đó được cơ cấu ra sao, bao nhiêu cho thiết chế cơ sở, bao nhiêu cho bảo tồn di sản, bao nhiêu cho chuyển đổi số, bao nhiêu cho an ninh văn hóa số, bao nhiêu cho đào tạo nhân lực số của ngành văn hóa", ông Khải nói và cho rằng, nếu không làm rõ, chúng ta có thể đạt chỉ tiêu về tổng lượng chi, nhưng không đạt được mục tiêu chiến lược về hiệu quả chi.

Từ 3 điểm nghẽn đã nêu, vị đại biểu đề nghị ngoài việc bảo đảm mức sàn 2% tổng chi ngân sách Nhà nước cho văn hóa, cần quy định rõ ưu tiên bố trí kế hoạch đầu tư công trung hạn và dự toán ngân sách hằng năm cho chuyển đổi số văn hóa, hạ tầng dữ liệu văn hóa quốc gia, số hóa di sản đã xếp hạng, bảo quản số lâu dài và an ninh văn hóa số.

Đại biểu Nguyễn Phương Thủy, đoàn Hà Nội (Ảnh: Media Quốc hội).

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Phương Thủy (Hà Nội) góp ý về cơ chế chấp nhận rủi ro tại Điều 8 và Điều 11 của dự thảo Nghị quyết. Đại biểu cho rằng định hướng chính sách đã đúng nhưng chưa đủ để vận hành.

Theo bà Thủy, dự thảo Nghị quyết đã đề cập cơ chế khoán chi, đặt hàng và quỹ văn hóa theo hướng chấp nhận rủi ro nhưng chưa làm rõ cách thức nghiệm thu và thanh quyết toán. Trong thực tế đây chính là nút thắt lớn nhất khi triển khai các chính sách liên quan đến thanh toán bởi đang áp dụng logic quản lý tài chính công truyền thống vào lĩnh vực văn hóa.

Do đó đại biểu Thủy đề nghị cần sửa trực tiếp vào Điều 8 theo hướng quy định rõ việc nghiệm thu sản phẩm sáng tạo sử dụng ngân sách phải thông qua hội đồng chuyên môn độc lập và kết luận của hội đồng về giá trị tư tưởng, nghệ thuật là căn cứ chủ yếu để thanh quyết toán.

Nguyễn Thu Huyền