Cuộc đua AI 2026: Khi Trung Quốc cho trăm hoa đua nở

Trung Quốc có hàng loạt mô hình AI giá rẻ

Chỉ mới hơn một năm trước, cái tên DeepSeek từ Trung Quốc đã tạo ra một cơn địa chấn thực sự trên thị trường công nghệ toàn cầu. Khi đó, sự xuất hiện của một chatbot AI có khả năng vận hành ngang ngửa, thậm chí vượt trội ChatGPT ở một số tác vụ nhưng với chi phí rẻ hơn đáng kể, đã khiến giới công nghệ phương Tây phải giật mình thon thót. Nó đặt ra một câu hỏi lớn về tính hiệu quả của các lệnh cấm vận công nghệ mà Mỹ đang áp đặt lên nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Và giờ đây, khi bước vào những ngày đầu tiên của năm 2026, câu trả lời từ phía Trung Quốc đang trở nên rõ ràng và quyết liệt hơn bao giờ hết. Không còn là những đốm lửa nhỏ lẻ, các gã khổng lồ công nghệ Trung Quốc đang đồng loạt "khai hỏa" một loạt các mô hình trí tuệ nhân tạo thế hệ mới với tốc độ chóng mặt. Từ Alibaba, Baidu cho đến những startup kỳ lân như Moonshot AI, tất cả đều đang lao vào một cuộc đua nước rút nhằm thu hẹp khoảng cách, thậm chí là soán ngôi các đối thủ sừng sỏ như OpenAI, Google hay Anthropic. Cuộc chiến này không chỉ dừng lại ở các chỉ số kỹ thuật khô khan, mà đã lan rộng sang cả chiến lược thâu tóm người dùng và định hình lại cách thế giới sử dụng công nghệ.

Cơn mưa sản phẩm và tham vọng vượt mặt thung lũng Silicon

Tuần vừa qua có thể coi là một trong những tuần lễ bận rộn và căng thẳng nhất của giới công nghệ Trung Quốc. Chỉ trong vòng vài ngày, hàng loạt thông báo ra mắt sản phẩm mới đã được tung ra, tạo nên một bầu không khí cạnh tranh nghẹt thở. Mở màn là Moonshot AI, một startup có trụ sở tại Bắc Kinh, đã chính thức trình làng mô hình Kimi K2.5 vào ngày thứ Ba.

Điều đáng nói là bản cập nhật này xuất hiện chỉ vỏn vẹn ba tháng sau khi phiên bản tiền nhiệm K2 ra mắt. Tốc độ cải tiến chóng mặt này cho thấy áp lực và quyết tâm của các kỹ sư Trung Quốc lớn đến mức nào. Moonshot AI tự tin tuyên bố rằng Kimi K2.5 sở hữu khả năng tạo video và các tính năng "AI tác nhân" (Agentic AI) vượt trội hơn cả ba mô hình AI hàng đầu của Mỹ hiện nay.

Khái niệm "Agentic AI" đang trở thành từ khóa nóng nhất năm 2026. Hiểu một cách đơn giản, nếu các chatbot trước đây chỉ biết trả lời câu hỏi, thì Agentic AI giống như một nhân viên mẫn cán có khả năng tự mình thực hiện các chuỗi tác vụ phức tạp thay cho con người mà không cần cầm tay chỉ việc. Mục tiêu cuối cùng là tạo ra những trợ lý ảo tinh vi, hoạt động độc lập và giảm thiểu tối đa sự can thiệp của người dùng. Việc một startup Trung Quốc tuyên bố đi trước Mỹ trong lĩnh vực này là một lời thách thức đầy sức nặng.

Không chịu kém cạnh, chỉ vài giờ sau đó, gã khổng lồ thương mại điện tử Alibaba cũng công bố mô hình AI tạo sinh mới nhất của mình mang tên Qwen3-Max-Thinking. Alibaba không ngần ngại khẳng định đứa con tinh thần của họ đã đánh bại các đối thủ lớn từ Mỹ trong một bài kiểm tra chuẩn mực rộng lớn có tên gọi đầy tính triết học là "Bài kiểm tra cuối cùng của nhân loại" (Humanity’s Last Exam). Điểm mạnh của Qwen3-Max-Thinking nằm ở khả năng tự động lựa chọn công cụ AI tốt nhất cho từng loại nhiệm vụ và tận dụng các cuộc hội thoại trong quá khứ làm bối cảnh để đưa ra phản hồi mới hiệu quả hơn, tất cả đều với chi phí phát sinh cực thấp.

Cùng chung nhịp đập hối hả đó, Baidu – công cụ tìm kiếm số một Trung Quốc – cũng chứng kiến cổ phiếu của mình tại Hong Kong leo lên mức cao nhất trong gần ba năm qua sau khi tung ra Ernie 5.0. Baidu tuyên bố bản cập nhật này đã vượt qua Gemini-2.5-Pro của Google, dù họ khéo léo không so sánh nó với phiên bản Gemini 3 Pro mới nhất của Google DeepMind. Tuy nhiên, ngay cả Demis Hassabis, CEO của Google DeepMind, trong một cuộc phỏng vấn với CNBC tháng này cũng phải thừa nhận một thực tế rằng: khoảng cách giữa các mô hình AI của Trung Quốc và Mỹ giờ đây có lẽ chỉ còn được tính bằng "tháng".

Chiến thuật "bình dân hóa" và con đường tơ lụa kỹ thuật số

Nếu như cuộc đua về hiệu suất là cuộc chiến trực diện, thì cách các công ty Trung Quốc đưa sản phẩm ra thế giới lại mang đậm màu sắc của một chiến thuật du kích khôn ngoan. Thay vì cố gắng bán những giải pháp đắt đỏ cho các thị trường phương Tây đã bão hòa, họ chọn cách đẩy mạnh việc áp dụng công nghệ nội địa bằng cách biến chúng thành những sản phẩm giá rẻ, dễ tiếp cận cho các nền kinh tế mới nổi.

Khác với nhiều mô hình AI hàng đầu của Mỹ thường được giữ kín như một bí mật kinh doanh (closed-source), các mô hình từ Trung Quốc lại có xu hướng đi theo con đường mã nguồn mở (open-source). Điều này cho phép người dùng truy cập miễn phí hoặc với chi phí rất thấp, đồng thời có khả năng tùy chỉnh mã nguồn cơ bản để phù hợp với nhu cầu riêng biệt.

Alex Lu, người sáng lập LSY Consulting, nhận định rằng chiến lược này mang một tầm nhìn dài hạn: Trung Quốc hy vọng các quốc gia khác sẽ sử dụng những mô hình này làm nền tảng để xây dựng hàng loạt ứng dụng, từ đó tạo ra sự phụ thuộc mềm vào hệ sinh thái công nghệ Trung Hoa. Đây chính là cách họ thâm nhập thị trường toàn cầu một cách sâu rộng và bền vững.

Thực tế đã chứng minh chiến lược này đang phát huy tác dụng. Microsoft hồi đầu tháng đã ghi nhận những ước tính cho thấy mức độ sử dụng DeepSeek tại Châu Phi cao gấp hai đến bốn lần so với các khu vực khác. Trong khi các công ty Mỹ mải mê với những cuộc đua về siêu máy tính và những mô hình khổng lồ tiêu tốn hàng tỉ USD,

Trung Quốc đang âm thầm chiếm lĩnh thị phần tại những nơi mà công nghệ AI giá rẻ được coi là chìa khóa để đổi đời. Z.ai, một cái tên khác trong làng công nghệ, cũng vừa tung ra phiên bản miễn phí của mô hình GLM 4.7, và nhu cầu lớn đến mức chỉ hai ngày sau họ đã phải hạn chế người đăng ký mới vì quá tải năng lực tính toán. Điều này cho thấy cơn khát AI giá rẻ trên toàn cầu là có thật và vô cùng lớn.

Đại chiến "lì xì" và cuộc đua tích hợp vào đời sống thực

Tuy nhiên, các chuyên gia phân tích cho rằng việc quá chú trọng vào các điểm số kỹ thuật (benchmark) đôi khi làm chúng ta xao nhãng khỏi giá trị thực sự của công nghệ: đó là khả năng tích hợp vào đời sống. Ivan Su, nhà phân tích cấp cao tại Morningstar, nhận định rằng cuộc chiến thực sự nằm ở việc ai có thể đưa AI vào các hệ sinh thái game, giải trí và thương mại điện tử sẵn có một cách mượt mà nhất. Và ở mặt trận này, các công ty Trung Quốc đang tỏ ra vượt trội nhờ sở hữu những "siêu ứng dụng" (super apps) với hàng tỉ người dùng.

Tencent, chủ sở hữu của ứng dụng nhắn tin quốc dân WeChat, vừa công bố một chiến dịch "đốt tiền" khổng lồ nhân dịp Tết Nguyên đán sắp tới. Họ sẽ phát 1 tỉ nhân dân tệ (tương đương 140 triệu USD) tiền mặt dưới dạng phần thưởng thông qua ứng dụng chatbot Yuanbao AI. Động thái này gợi nhớ lại chiến dịch "lì xì đỏ" huyền thoại cách đây hơn một thập kỷ, thứ đã giúp WeChat Pay đánh bại các đối thủ để trở thành một trong hai ví điện tử thống trị Trung Quốc. Giờ đây, lịch sử đang lặp lại, nhưng là với AI. ByteDance (mẹ đẻ của TikTok) và Baidu cũng không đứng ngoài cuộc khi tung ra các chương trình khuyến mãi rầm rộ dịp Tết nhằm giữ chân người dùng trên các ứng dụng AI của họ.

Mục tiêu của các ông lớn này không chỉ là lượng người dùng truy cập (traffic) mà là doanh thu thực tế. Đầu tháng này, Alibaba đã cập nhật ứng dụng Qwen AI, tích hợp sâu với nền tảng mua sắm Taobao. Người dùng giờ đây có thể chat với Qwen để tìm kiếm sản phẩm, đặt đồ ăn và thanh toán ngay trong ứng dụng mà không cần chuyển tab. Với hơn 100 triệu người dùng hoạt động hàng tháng, sự tích hợp này được kỳ vọng sẽ tạo ra một vòng lặp doanh thu khép kín: càng nhiều người dùng Qwen, họ càng mua sắm nhiều trên Taobao, và lợi nhuận từ đó sẽ bù đắp cho chi phí vận hành AI đắt đỏ.

Rõ ràng, trong khi các công ty Mỹ đang cố gắng tạo ra những bộ não nhân tạo thông minh nhất, thì các công ty Trung Quốc đang tập trung vào việc tạo ra những bộ não "kiếm ra tiền" nhất. Cuộc đua giờ đây không chỉ là ai thông minh hơn, mà là ai thực dụng hơn. Với tốc độ ra mắt sản phẩm chóng mặt, chiến lược mã nguồn mở khôn ngoan và khả năng tích hợp thương mại bậc thầy, Trung Quốc đang chứng minh rằng họ không còn chấp nhận vai trò người bám đuổi, mà đang tham vọng định hình lại luật chơi của kỷ nguyên AI.

Bùi Tú