Cuộc chiến tiêu hao: Khi 1 tên lửa Mỹ đắt ngang 200 UAV của Iran

Hai bên Mỹ và Iran đang lao vào cuộc chiến tranh tiêu hao

Những làn sóng tấn công bằng máy bay không người lái (drone) dồn dập từ Cộng hòa Hồi giáo đang đặt hệ thống phòng thủ của Hoa Kỳ và các đối tác từ Bahrain đến Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) dưới một áp lực khủng khiếp, làm vơi đi nhanh chóng các kho dự trữ vũ khí chiến lược. Trọng tâm của cuộc xung đột giờ đây không chỉ nằm ở sức mạnh hỏa lực, mà còn là một bài toán kinh tế quân sự nghiệt ngã: kết cục của cuộc đối đầu lịch sử này có thể được định đoạt bởi việc bên nào sẽ cạn kiệt đạn dược trước tiên.

Thế lưỡng nan của các nhà thiết kế phòng thủ: Tên lửa triệu đô và drone giá rẻ

Kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch không kích quy mô lớn vào Iran vào hôm thứ Bảy với các cuộc dội bom dữ dội bằng tên lửa hành trình, drone và bom dẫn đường chính xác, Tehran đã đáp trả bằng những cơn mưa drone tấn công một chiều Shahed-136. Những chiếc drone nhỏ bé, được ví như những quả tên lửa hành trình thô sơ này, đã liên tục bắn phá các mục tiêu trên khắp Trung Đông vào thứ Hai, nhắm thẳng vào các căn cứ quân sự của Mỹ, cơ sở hạ tầng dầu mỏ trọng yếu và cả các tòa nhà dân sự.

Hệ thống tên lửa phòng không Patriot do Mỹ chế tạo đã chứng minh được hiệu quả vượt trội trong việc đánh chặn các bầy đàn Shahed và tên lửa đạn đạo của Iran. Theo báo cáo từ UAE, tỷ lệ đánh chặn thành công lên tới hơn 90%. Tuy nhiên, đằng sau những con số ấn tượng đó là một cơn ác mộng về mặt chi phí và logistics quân sự.

Việc phải sử dụng những quả tên lửa đánh chặn Patriot đắt đỏ với giá lên tới 4 triệu USD mỗi quả chỉ để tiêu diệt những chiếc drone Shahed trị giá vỏn vẹn 20.000 USD đang phơi bày một vấn đề nhức nhối đã từng ám ảnh các nhà hoạch định quân sự phương Tây kể từ những ngày đầu của cuộc chiến tại Ukraine. Những vũ khí giá rẻ, sản xuất hàng loạt của đối phương đang "nhai nuốt" tàn bạo những nguồn tài nguyên quý giá vốn được thiết kế để đối phó với những mối đe dọa phức tạp và nguy hiểm hơn rất nhiều.

Hậu quả tất yếu của sự chênh lệch phi lý này là cả Iran và Mỹ đều đang đối mặt với nguy cơ cạn kiệt vũ khí chỉ trong vòng vài ngày hoặc vài tuần tới. Bất cứ phe nào có khả năng duy trì hỏa lực lâu hơn sẽ giành được một lợi thế chiến lược mang tính quyết định. Đối với Iran, mạng lưới các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực đã bị suy yếu nghiêm trọng sau cuộc chiến ở Gaza và năng lực tên lửa của họ cũng đã chịu tổn thất nặng nề sau các cuộc tấn công trước đó của liên minh Israel - Mỹ trong cuộc chiến 12 ngày hồi tháng 6.

Kể từ đó, chiến lược trọng tâm của Tehran là leo thang các lời cảnh báo về hậu quả thảm khốc và cái giá phải trả nếu Tổng thống Trump quyết định tấn công, bởi họ nắm rõ điểm yếu của Washington: những người ủng hộ ông Trump đa phần đều phản đối việc sa lầy vào những cuộc chiến tranh dai dẳng và tốn kém.

Lãnh tụ Tối cao của Iran, Ali Khamenei – người vừa qua đời trong các cuộc không kích hôm thứ Bảy – từng đưa ra lời cảnh báo đanh thép rằng một cuộc tấn công của Mỹ sẽ châm ngòi cho một đám cháy lớn bao trùm toàn bộ khu vực. Kelly Grieco, một nghiên cứu viên cấp cao tại tổ chức tư vấn Stimson Centre, phân tích: "Dưới góc độ của Iran, chiến lược tiêu hao là hoàn toàn hợp lý về mặt tác chiến. Họ đang tính toán rằng lực lượng phòng thủ cuối cùng sẽ sử dụng cạn kiệt số tên lửa đánh chặn, và khi đó, ý chí chính trị của các quốc gia vùng Vịnh sẽ sụp đổ. Điều này sẽ tạo ra áp lực khổng lồ buộc Mỹ và Israel phải ngừng các chiến dịch quân sự trước khi kho tên lửa và drone của chính Iran cạn kiệt".

Cuộc đua cạn kiệt đạn dược: Tính toán sai lầm và áp lực thời gian

Sự hoảng loạn đang bắt đầu len lỏi vào tâm trí các nhà lãnh đạo khu vực. Theo một phân tích nội bộ mà Bloomberg News tiếp cận được, với tốc độ đánh chặn hiện tại, kho tên lửa Patriot của Qatar sẽ chỉ trụ được thêm vỏn vẹn 4 ngày. Đứng trước bờ vực cạn kiệt vũ khí phòng thủ, Doha đang ráo riết vận động hành lang trong các cuộc họp kín nhằm thúc đẩy một lệnh ngừng bắn nhanh chóng.

Trong khi đó, kho vũ khí của Iran vẫn là một ẩn số đáng gờm. Giới tình báo ước tính Tehran sở hữu khoảng 2.000 tên lửa đạn đạo sau cuộc xung đột với Israel năm ngoái. Đáng lo ngại hơn, số lượng drone Shahed của họ có thể lớn hơn gấp nhiều lần.

Theo phân tích của Becca Wasser, chuyên gia quốc phòng tại Bloomberg Economics, Nga – một nhà sản xuất Shahed lớn khác – đã chứng minh khả năng sản xuất loại vũ khí này với tốc độ vài trăm chiếc mỗi ngày. Kể từ khi cuộc xung đột năm nay nổ ra, Tehran đã phóng hơn 1.200 quả đạn các loại, trong đó phần lớn là Shahed. Wasser nhận định chiến thuật này cho thấy Iran rất có thể đang kìm hãm và dự trữ những quả tên lửa đạn đạo có sức tàn phá lớn hơn cho các cuộc tấn công dữ dội và kéo dài trong tương lai.

Một diễn biến đáng chú ý khác là sự đứt gãy trong hệ thống chỉ huy của Iran. Ngoại trưởng Abbas Araghchi, một cựu thành viên của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo, thừa nhận trong một cuộc phỏng vấn với Al Jazeera vào Chủ nhật rằng quân đội Iran dường như đang hành động mà không có sự phối hợp chặt chẽ hoặc thường xuyên với giới lãnh đạo dân sự. "Các đơn vị quân đội của chúng tôi hiện tại trên thực tế đang hoạt động độc lập, có phần bị cô lập, và họ đang thi hành nhiệm vụ dựa trên các chỉ thị chung đã được ban hành từ trước", ông Araghchi tiết lộ.

Về phía Mỹ, các nhà hoạch định chiến dịch không kích dường như đã tính toán sai lầm về khối lượng đạn dược cần thiết. Wasser chỉ ra rằng Mỹ khó có khả năng đã vận chuyển đủ số lượng vũ khí đến khu vực để duy trì cường độ không kích trong suốt bốn tuần như ước tính lạc quan của Tổng thống Donald Trump. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth cũng đã phải lên tiếng trấn an dư luận trong một cuộc họp báo vào thứ Hai: "Đây không phải là một chiến dịch giống như ở Iraq, đây không phải là một cuộc chiến bất tận".

Ở phía bên kia chiến tuyến, năng lực phòng thủ chủ động của Iran gần như đã bị tê liệt. Các cuộc không kích dữ dội trong những giờ đầu tiên của cuộc chiến đã phá hủy phần lớn các tổ hợp tên lửa đất đối không của nước này, bao gồm cả những hệ thống S-300 hiện đại nhất do Nga sản xuất. Kể từ đó, các máy bay chiến đấu của Mỹ và Israel đã tự do hoạt động trên không phận Iran mà không vấp phải bất kỳ sự kháng cự đáng kể nào.

Đi tìm giải pháp giá rẻ và nguy cơ bế tắc toàn diện

Hệ thống phòng không chủ lực của Mỹ và các đồng minh trong khu vực dựa chủ yếu vào tổ hợp Patriot của tập đoàn Lockheed Martin Corp. sử dụng đạn tên lửa PAC-3. Bất chấp những nỗ lực thúc ép tăng cường sản xuất từ Lầu Năm Góc, năng lực công nghiệp quốc phòng vẫn có giới hạn. Theo dữ liệu từ Lockheed, chỉ có khoảng 600 quả tên lửa PAC-3 được xuất xưởng trong năm 2025. Dựa trên số lượng tên lửa và drone được báo cáo đã bị bắn hạ, hàng ngàn quả tên lửa đánh chặn nhiều khả năng đã bị tiêu thụ trên bầu trời Trung Đông chỉ tính từ thứ Bảy.

Bên cạnh Patriot, Ả Rập Xê Út và UAE còn vận hành THAAD, một hệ thống tối tân khác của Lockheed được thiết kế chuyên biệt để tiêu diệt các loại tên lửa đạn đạo tiên tiến, di chuyển với tốc độ cực cao ở rìa bầu khí quyển. Những hệ thống này quá đắt đỏ, lên tới khoảng 12 triệu USD cho mỗi quả tên lửa, nên việc sử dụng chúng để bắn hạ drone là điều không tưởng.

Để giảm bớt gánh nặng tài chính, quân đội Mỹ đã phải triển khai các phi đội tiêm kích sử dụng Hệ thống Vũ khí Tiêu diệt Chính xác Tiên tiến (APKWS). Những tên lửa này có giá thành "mềm" hơn, dao động từ 20.000 đến 30.000 USD mỗi quả, nhưng lại phải cộng thêm chi phí vận hành khổng lồ của các máy bay chiến đấu.

Khu vực này đang thiếu hụt trầm trọng các hệ thống phòng thủ được thiết kế chuyên biệt để chống lại drone. Việc sử dụng tia laser, pháo tự động hoặc thậm chí là triển khai các drone đánh chặn khác đang được xem là những giải pháp bảo vệ đô thị và cơ sở hạ tầng có tính kinh tế cao hơn nhiều, giúp bảo tồn các hệ thống tên lửa đắt tiền cho những mối đe dọa thực sự lớn.

Hệ thống vũ khí laser Iron Beam, một niềm tự hào do công ty quốc phòng Rafael Advanced Defense Systems của Israel phát triển, được kỳ vọng sẽ giải quyết triệt để bài toán này. Tuy nhiên, Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) xác nhận vào thứ Hai rằng vũ khí tối tân này vẫn chưa được đưa vào thực chiến trong cuộc xung đột hiện tại.

Nếu cường độ các cuộc tấn công của Iran tiếp tục duy trì ở mức hiện tại, một kịch bản tồi tệ đang hiển hiện trước mắt: các kho dự trữ PAC-3 trong khu vực có thể rơi xuống mức báo động đỏ chỉ trong vài ngày tới. Theo một nguồn tin giấu tên nắm rõ các chi tiết nhạy cảm, nếu kho vũ khí tấn công của cả hai bên cũng đồng thời cạn kiệt, cuộc chiến sẽ nhanh chóng rơi vào trạng thái bế tắc toàn diện.

Bùi Tú