Cuộc chiến Iran đặt các kho dự trữ dầu toàn cầu trước phép thử lớn

Hiện nay, việc tuyến vận tải qua Vịnh Ba Tư bị phong tỏa đang đặt các kho dự trữ này trước phép thử nghiêm trọng nhất từ trước tới nay.

Phản ứng khẩn cấp trước nguy cơ đứt gãy nguồn cung ở Vịnh Ba Tư

Các bộ trưởng tài chính của nhóm G7 đã họp vào ngày 10/3 để thảo luận khả năng giải phóng dầu thô từ kho dự trữ nhằm bù đắp sự thiếu hụt nguồn cung từ Trung Đông.

“Chúng tôi sẵn sàng thực hiện mọi biện pháp cần thiết, bao gồm sử dụng các kho dự trữ chiến lược, để ổn định thị trường", Bộ trưởng Tài chính Pháp Roland Lescure nói với báo giới sau cuộc họp của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) - tổ chức gồm các nền kinh tế phương Tây và đồng minh, có vai trò điều phối hệ thống dự trữ dầu của 32 quốc gia thành viên.

Ảnh minh họa: Reuters

Cuộc họp phản ánh mối lo ngại ngày càng gia tăng trong chính quyền Tổng thống Donald Trump và các chính phủ đồng minh về tác động lan rộng nhanh chóng của cuộc chiến tại Iran đối với thị trường năng lượng. Eo biển Hormuz - tuyến đường ra vào của tàu thuyền tại Vịnh Ba Tư, hiện gần như bị đóng cửa, khiến hơn 1.000 tàu bị mắc kẹt và buộc các nhà sản xuất dầu lớn trong khu vực phải cắt giảm sản lượng.

Giá dầu Brent sau khi tăng vọt vào cuối ngày 8/3 đã thu hẹp mức tăng khi xuất hiện thông tin về khả năng giải phóng dầu từ kho dự trữ. Giá dầu cũng tiếp tục giảm sau khi Tổng thống Trump phát biểu rằng: “Tôi nghĩ cuộc chiến đã gần như chấm dứt".

Dù vậy, giá dầu hiện vẫn cao hơn gần 40% so với thời điểm ngay trước khi chiến sự nổ ra và đã vượt ngưỡng 100 USD/thùng lần đầu tiên kể từ năm 2022.

Các nhà giao dịch lo ngại rằng ngay cả khi tuyến đường biển được mở lại, xuất khẩu dầu thô, dầu diesel và xăng khó có thể nhanh chóng trở lại mức trước chiến tranh, một phần do các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng. Việc khởi động lại các giếng dầu đã ngừng hoạt động cũng có thể mất nhiều tuần hoặc thậm chí nhiều tháng và một số giếng có thể không bao giờ phục hồi mức sản lượng ban đầu.

Trước khi chiến sự nổ ra, khu vực Vịnh xuất khẩu khoảng 20 triệu thùng dầu thô và nhiên liệu tinh chế mỗi ngày, tương đương khoảng 1/5 nhu cầu tiêu thụ toàn cầu. Trong số này, khoảng 5,5 triệu thùng mỗi ngày vẫn có thể được vận chuyển thông qua các tuyến đường ống để tránh đi qua eo biển Hormuz, theo dữ liệu của IEA. Điều này đồng nghĩa với việc có khoảng 14,5 triệu thùng xuất khẩu mỗi ngày cần được bù đắp.

Tiềm lực và giới hạn của các kho dự trữ chiến lược toàn cầu

Theo Giám đốc điều hành IEA Fatih Birol, các quốc gia thành viên của cơ quan này hiện nắm giữ khoảng 1,2 tỷ thùng dầu trong các kho dự trữ công, cùng 600 triệu thùng trong kho dự trữ thương mại bắt buộc. Theo tính toán sơ bộ, lượng dự trữ này có thể bù đắp khoảng 124 ngày nguồn cung bị gián đoạn từ Vùng Vịnh.

Phần lớn lượng dầu bị gián đoạn này trong điều kiện bình thường sẽ được xuất sang Trung Quốc - quốc gia cũng duy trì kho dự trữ dầu riêng, dù quy mô chính xác không được công bố chính thức. Các nhà phân tích ước tính lượng dự trữ của Trung Quốc vào khoảng 1,5 tỷ thùng.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) được thành lập sau khi các lệnh cấm vận dầu mỏ của các nước Arab gây chấn động kinh tế toàn cầu, nhằm tạo ra đối trọng với Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC). Thành viên của cơ quan này gồm Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc và các quốc gia châu Âu nhập khẩu dầu. Các nước thành viên phải duy trì lượng dự trữ dầu đủ để đáp ứng nhu cầu nhập khẩu ròng trong 90 ngày.

Tuy nhiên, các đợt xả dầu từ kho dự trữ chiến lược trước đây cho thấy kết quả không phải lúc nào cũng như kỳ vọng.

“Biện pháp này giúp giảm bớt phần nào vấn đề, nhưng nếu tình trạng gián đoạn kéo dài thì việc giải phóng dầu từ kho dự trữ cũng không thể bù đắp hoàn toàn những hệ lụy của việc nguồn cung sụt giảm mạnh", ông Paul Horsnell, nhà phân tích năng lượng độc lập tại London, nhận định.

Nhờ cuộc cách mạng dầu đá phiến, Mỹ đã chuyển từ vị thế nước nhập khẩu ròng sang xuất khẩu ròng dầu mỏ. Tuy vậy, nước này vẫn dự trữ khoảng 415 triệu thùng dầu trong các hang muối tại Louisiana và Texas.

Một vấn đề đặt ra là lượng dầu được bán ra từ kho dự trữ cuối cùng cũng cần được bổ sung trở lại, qua đó làm gia tăng nhu cầu trong tương lai. Đồng thời, khi kho dự trữ giảm xuống, thị trường cũng bắt đầu lo ngại liệu nguồn cung có đủ để bù đắp lượng đã sử dụng hay không.

Một thách thức khác là loại dầu trong kho dự trữ không hoàn toàn giống với lượng dầu đang bị mắc kẹt tại khu vực Vùng Vịnh, vốn bao gồm các chủng loại dầu thô đặc thù cũng như khối lượng lớn sản phẩm dầu tinh chế như xăng và nhiên liệu hàng không.

“Việc xả dầu từ kho dự trữ chiến lược hiệu quả nhất khi loại dầu được tung ra thị trường tương đối giống với loại dầu bị mất đi", ông Andrew Harbourne, chuyên gia phân tích của Wood Mackenzie, cho biết.

Bài học lịch sử và những thách thức chính trị hiện tại

Trong lịch sử, chiến tranh là nguyên nhân dẫn tới 4 trong số 5 lần phối hợp xả dầu từ kho dự trữ giữa các nước.

Hai lần gần đây nhất diễn ra ngay sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine vào đầu năm 2022. Các nước thành viên IEA sau đó đã phối hợp khai thác nguồn dự trữ của mình.

Ban đầu, động thái này lại gây tác động ngược với kỳ vọng. Các nhà giao dịch coi việc xả kho dự trữ là dấu hiệu cho thấy khủng hoảng dầu mỏ nghiêm trọng hơn dự đoán, khiến giá dầu tăng khoảng 20% trong tuần sau khi thông báo được đưa ra. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng về lâu dài các đợt xả dự trữ đã góp phần kéo giá dầu xuống.

Một trong những đợt xả dự trữ thành công nhất diễn ra năm 1991. Khi đó, Tổng thống George H. W. Bush đã chuẩn bị cho chiến dịch Bão táp Sa mạc bằng cách ra lệnh giải phóng dầu từ Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược của Mỹ ngay trong đêm Washington mở cuộc tấn công vào Iraq. Các thành viên IEA cũng tham gia, kích hoạt kế hoạch phối hợp đã được chuẩn bị trước đó.

Việc chuẩn bị trước đã phát huy tác dụng: giá dầu giảm hơn 20% ngay trong ngày đầu tiên của chiến dịch tấn công do Mỹ dẫn đầu. Đến khi lực lượng liên minh tiến vào Iraq và Kuwait vào tháng 2, dầu từ Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược của Mỹ đã được đưa ra thị trường.

Phần lớn các đợt xả kho dự trữ trước đây của IEA chủ yếu nhằm trấn an thị trường hơn là để ứng phó với tình trạng thiếu hụt thực tế, ông Chris Wheaton, chuyên gia phân tích dầu khí tại Stifel cho hay.

“Các động thái đó chủ yếu nhằm dập tắt nhận thức về rủi ro nguồn cung, hơn là phản ứng trước tình trạng thiếu hụt thực sự hoặc nguy cơ thiếu hụt cấp bách. Thực tế vẫn còn nhiều dầu. Vấn đề then chốt là phải mở lại eo biển Hormuz", ông Wheaton nói.

Kho dự trữ của Mỹ hiện vẫn thấp hơn so với thời điểm trước khi bùng phát cuộc xung đột tại Ukraine. Trong bài phát biểu nhậm chức, Tổng thống Donald Trump đã cam kết sẽ bổ sung trở lại kho dự trữ này. Tuy nhiên, đến cuối tháng 2, Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược của Mỹ chỉ còn khoảng 415 triệu thùng, thấp hơn khoảng 30% so với mức đầu năm 2022.

Kho dự trữ của Mỹ do chính phủ trực tiếp quản lý. Trong khi đó, tại một số quốc gia châu Âu, chính phủ yêu cầu các công ty năng lượng phải duy trì một lượng dự trữ dầu nhất định; khi cần “xả kho”, chính phủ sẽ giảm mức dự trữ bắt buộc này.

Nhật Bản - quốc gia phụ thuộc lớn vào dầu mỏ từ Trung Đông hiện dự trữ lượng dầu tương đương hơn 200 ngày nhập khẩu ròng, bao gồm cả kho dự trữ nhà nước và dự trữ thương mại. Hàn Quốc cũng duy trì mức dự trữ tương tự.

Một yếu tố khiến tình hình thêm phức tạp là mối quan hệ đôi khi căng thẳng giữa chính quyền Mỹ và IEA. Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright từng đe dọa rút khỏi cơ quan này hồi đầu năm do không đồng tình với việc IEA thúc đẩy mạnh mẽ các chính sách năng lượng tái tạo.

Kiều Anh/VOV.VN Tổng hợp