Củng cố y tế dự phòng, nâng cao năng lực ứng phó dịch bệnh từ cơ sở

Ngày 13/8, tại TP Đà Nẵng, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) phối hợp với các Viện Vệ sinh Dịch tễ, Pasteur tổ chức Hội nghị Dịch tễ học thực địa lần thứ 8 (FETP).

Đầu tư cho y tế dự phòng là yêu cầu cấp thiết

Phát biểu tại hội nghị, GS.TS Phan Trọng Lân, Viện trưởng Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương cho biết, ngành y tế đang triển khai nhiều chủ trương đổi mới tổ chức, hướng tới nâng cao hiệu lực hệ thống y tế, trong đó chú trọng củng cố y tế dự phòng và y tế cơ sở.

Theo GS.TS Phan Trọng Lân, thế giới đang đối mặt với nhiều thách thức y tế công cộng ngày càng phức tạp như bệnh truyền nhiễm mới nổi, bệnh lây truyền từ động vật sang người, kháng kháng sinh. Biến đổi khí hậu, thiên tai và tốc độ đô thị hóa cũng làm gia tăng nguy cơ xuất hiện, lan rộng các dịch bệnh.

GS.TS Phan Trọng Lân, Viện trưởng Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương phát biểu tại hội nghị. Ảnh: Bích Vân.

"Bài học từ đại dịch COVID-19 một lần nữa khẳng định đầu tư cho y tế dự phòng và năng lực sẵn sàng ứng phó khẩn cấp là yêu cầu bắt buộc đối với mỗi quốc gia", GS.TS Phan Trọng Lân nhấn mạnh.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam đang tăng cường năng lực thực hiện các cam kết về an ninh y tế, thúc đẩy tiếp cận "Một sức khỏe" (One Health), đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, sử dụng dữ liệu và bằng chứng khoa học trong giám sát dịch bệnh.

GS.TS Phan Trọng Lân cho rằng nguồn nhân lực có khả năng điều tra dịch tễ, phân tích dữ liệu và đưa ra khuyến cáo kịp thời giữ vai trò then chốt trong hệ thống này.

Sau gần 2 thập kỷ triển khai, Chương trình Đào tạo Dịch tễ học thực địa (FETP) đào tạo hơn 1.600 cán bộ y tế qua các khóa ngắn hạn, trung hạn và nâng cao, xây dựng mạng lưới giảng viên, học viên và cựu học viên trên cả nước.

Chương trình được triển khai theo phương châm "Học đi đôi với hành", lấy hiện trường làm môi trường đào tạo. Các học viên trực tiếp tham gia điều tra, xử lý dịch, đánh giá nguy cơ và tham mưu cho cơ quan quản lý trong các tình huống y tế công cộng.

Theo GS.TS Phan Trọng Lân, đây chính là điểm tạo nên giá trị của FETP, khi đào tạo gắn chặt với nhiệm vụ thực tế và nhu cầu của hệ thống y tế dự phòng.

Phát hiện, xử lý sớm ngay tại cơ sở 

Năm 2026 cũng đánh dấu bước phát triển mới khi chương trình FETP được lồng ghép vào Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035. Đây là cơ sở để mở rộng quy mô đào tạo, đặc biệt đối với cán bộ giám sát và đáp ứng dịch tại tuyến cơ sở.

ThS.BS Võ Hải Sơn, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh cho biết, việc mở rộng đào tạo đến cán bộ tuyến đầu có ý nghĩa quan trọng, giúp các địa phương phát hiện và xử lý sớm những vấn đề y tế ngay tại cơ sở.

ThS.BS Võ Hải Sơn, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh, phát biểu tại hội nghị. Ảnh: Bích Vân.

ThS.BS Võ Hải Sơn dẫn kinh nghiệm từ việc làm sạch dữ liệu HIV thông qua đối soát với cơ sở dữ liệu dân cư, qua đó loại bỏ các trường hợp trùng lặp, dữ liệu ảo. Ngành y tế cũng từng bước chuyển từ phương thức báo cáo thủ công mất 2-3 tuần sang kết nối dữ liệu trực tiếp từ bệnh viện với hệ thống phần mềm.

"Có dữ liệu nhanh, chúng ta có thể chủ động thông báo cho tỉnh, xã về những điểm nóng sốt xuất huyết, tay chân miệng để xử lý ngay từ đầu, không để một dịch nhỏ phát triển thành dịch lớn", ThS.BS Võ Hải Sơn nói.

Theo ThS.BS Võ Hải Sơn, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI), khoa học dữ liệu và hệ thống thông tin địa lý (GIS) cần tiếp tục được đưa vào đào tạo dịch tễ học thực địa, đồng thời tài liệu phải được thiết kế linh hoạt để cán bộ tuyến cơ sở có thể vừa học, vừa thực hành.

Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh cũng đề nghị Sở Y tế, CDC các tỉnh, thành phố chủ động tham mưu UBND địa phương xây dựng kế hoạch đào tạo, rà soát nhu cầu nhân lực và bố trí sử dụng hiệu quả cán bộ sau đào tạo.

Các đại biểu tham dự hội nghị. Ảnh: Bích Vân.

Song song hội nghị, chương trình FETP triển khai các hoạt động đào tạo hướng dẫn viên thực địa, truyền thông y tế công cộng và xây dựng tài liệu đào tạo ngắn hạn cho cán bộ y tế cấp xã.

Theo Ban tổ chức, việc phối hợp với Trường Đại học Y Hà Nội để lồng ghép đào tạo Dịch tễ học thực địa vào chương trình Thạc sĩ Dịch tễ học cũng góp phần đưa FETP từng bước vào hệ thống đào tạo chính quy, tạo nền tảng phát triển bền vững nguồn nhân lực y tế công cộng Việt Nam.

Bích Vân