Cục Thuế phản hồi kiến nghị của VACD về giao dịch liên kết, thuế chuyển nhượng vốn...

Trước những kiến nghị của Hội các Nhà quản trị doanh nghiệp Việt Nam (VACD) về giao dịch liên kết, chi phí thuê lao động và thuế chuyển nhượng vốn của nhà đầu tư nước ngoài, Cục Thuế đã có công văn số 4637/CT-CS giải đáp băn khoăn của cộng đồng doanh nghiệp.

Tháo gỡ điểm nghẽn trong quản lý giao dịch liên kết

Trong nhóm vấn đề về giao dịch liên kết, VACD kiến nghị bổ sung hướng dẫn chi tiết về điều chỉnh loại trừ các yếu tố khác biệt trong phân tích so sánh.

Theo đó, đề xuất cơ quan thuế cần xem xét đặc thù cho các doanh nghiệp đang ở giai đoạn đầu hoạt động chưa đạt công suất thiết kế, các doanh nghiệp đang thực hiện tái cấu trúc hoặc mở rộng thị trường, đặc biệt là những đơn vị chịu ảnh hưởng bởi suy thoái kinh tế hay đứt gãy chuỗi cung ứng.

VACD kiến nghị một số nội dung về giao dịch liên kết, chi phí thuê lao động và thuế chuyển nhượng vốn. Ảnh: Hoàng Anh.

Phía VACD cho rằng, việc áp dụng các tiêu chí so sánh thông thường cho những trường hợp đặc biệt này là chưa công bằng và thiếu tính khả thi, dễ dẫn đến việc bác bỏ chi phí hợp lý của doanh nghiệp một cách cứng nhắc.

Phản hồi về nội dung này, Cục Thuế khẳng định rằng quan điểm của VACD đã được ghi nhận và thể hiện phần lớn trong Nghị định số 255/2026/NĐ-CP ban hành ngày 30/6/2026.

Cục Thuế thừa nhận bản chất của giao dịch liên kết là rất đa dạng và các hướng dẫn của OECD mà Việt Nam đang bám sát cũng cho thấy không thể định lượng hóa tất cả các quy định mang tính định tính.

Tuy nhiên, Cục Thuế cũng làm rõ rằng doanh nghiệp có quyền giải trình và cung cấp hồ sơ chứng minh nguyên nhân thua lỗ cũng như các yếu tố bất khả kháng. Khi doanh nghiệp chứng minh được các yếu tố khác biệt trọng yếu ảnh hưởng đến biên lợi nhuận, cơ quan thuế sẽ cho phép thực hiện điều chỉnh khác biệt để đảm bảo sự cân bằng giữa tính tuân thủ và thực tế kinh doanh, nhằm phản ánh đúng bản chất giao dịch độc lập.

Bên cạnh đó, VACD cũng kiến nghị làm rõ khái niệm bên có quan hệ liên kết, đề nghị bỏ cụm từ “bao gồm cả chi nhánh hạch toán độc lập” để đảm bảo thống nhất với Luật Quản lý thuế.

Về vấn đề này, Cục Thuế giải thích, theo Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 và Nghị định 255/2026/NĐ-CP, việc xác định bên liên kết dựa trên mối quan hệ tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào điều hành, kiểm soát và góp vốn.

Cục Thuế khẳng định, việc quy định 12 trường hợp cụ thể hiện nay đã bao quát đầy đủ các tình huống thực tế, bao gồm cả sự kiểm soát thông qua các cá nhân trong cùng gia đình hay các tổ chức có sự điều phối chung.

Việc duy trì các quy định này là cần thiết để ngăn chặn các hành vi chuyển giá thông qua mạng lưới công ty con và chi nhánh hoạt động theo mô hình kiểm soát tập trung.

Quy định về chi phí lao động và thuế chuyển nhượng vốn

Một vấn đề khác được VACD quan tâm là quy định về chi phí trong trường hợp thuê lại lao động. Hội VACD kiến nghị Cục Thuế cần sửa đổi danh mục 20 công việc được phép cho thuê lại lao động để đảm bảo cơ quan thuế chấp nhận tính chi phí thuê lại này vào chi phí được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp.

VACD lo ngại, nếu danh mục công việc quá hẹp, nhiều doanh nghiệp phát sinh nhu cầu nhân sự thực tế nhưng lại bị loại chi phí khi quyết toán thuế do không nằm trong danh sách quy định của pháp luật lao động, gây ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả tài chính của đơn vị.

VACD thường xuyên tổ chức những cuộc họp phổ biến, phân tích chính sách và tìm hiểu khó khăn, vướng mắc của các doanh nghiệp, hội viên. Ảnh: VACD.

Về vấn đề này, Cục Thuế cho biết, thẩm quyền quy định danh mục các công việc được phép thuê lại lao động thuộc về Bộ Nội vụ. Theo quy định hiện hành tại Nghị định 320/2025/NĐ-CP và Nghị định 145/2020/NĐ-CP, chỉ những khoản chi cho các công việc nằm đúng trong danh mục 20 loại hình được phép mới được coi là chi phí hợp lý.

Cục Thuế nhấn mạnh rằng doanh nghiệp phải tuân thủ pháp luật chuyên ngành trước khi xét đến tính hợp lý của chi phí thuế. Đối với kiến nghị mở rộng danh mục, Cục Thuế đề nghị doanh nghiệp phối hợp với các cơ quan chức năng thuộc ngành lao động để có những điều chỉnh phù hợp về chính sách nhân dụng, từ đó tạo cơ sở pháp lý cho việc khấu trừ thuế.

Đối với hoạt động chuyển nhượng vốn của doanh nghiệp nước ngoài, VACD chỉ ra vướng mắc về sự thiếu nhất quán giữa thời điểm ký hợp đồng và thời điểm phát sinh doanh thu tính thuế, dẫn đến khó khăn trong việc ghi nhận thu nhập.

Cục Thuế giải đáp, dựa trên Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025 và Nghị định 320/2025/NĐ-CP, thời điểm xác định doanh thu tính thuế là thời điểm hợp đồng chuyển nhượng vốn có hiệu lực pháp luật.

Quy định này nhằm đảm bảo tính thống nhất với các nguyên tắc về chuyển quyền sở hữu và quyền lợi của các bên liên quan. Việc xác định rõ mốc thời gian này giúp doanh nghiệp nước ngoài chủ động hơn trong việc kê khai và nộp thuế, đồng thời tránh các tranh chấp về thời điểm phát sinh nghĩa vụ tài chính với ngân sách nhà nước.

Cuối cùng, đối với kiến nghị về phương pháp tính thuế cho doanh nghiệp nước ngoài có cơ sở thường trú tại Việt Nam mà VACD cho rằng chưa được hướng dẫn rõ tại các thông tư trước đây, Cục Thuế cho biết đang trong quá trình hoàn thiện các văn bản hướng dẫn chi tiết.

Hiện nay, Cục Thuế đang phối hợp với các vụ chuyên môn thuộc Bộ Tài chính để soạn thảo thông tư mới thay thế các quy định cũ, dự kiến sẽ cụ thể hóa phương pháp tính thuế khấu trừ tại nguồn hoặc kê khai trực tiếp phù hợp với từng mô hình kinh doanh.

Cục Thuế cũng cam kết sẽ tiếp tục lắng nghe và tiếp thu các đóng góp của cộng đồng doanh nghiệp để đảm bảo các quy định pháp luật vừa chặt chẽ trong quản lý, vừa tạo thuận lợi tối đa cho hoạt động sản xuất kinh doanh chân chính.

Hoàng Đông