'Cú phanh' Nghị quyết 15: Đưa quản trị an toàn thực phẩm trở lại quỹ đạo thực tế

Từ những "xung đột" pháp lý đến quyết sách kịp thời

Chính phủ ban hành Nghị quyết số 15/2026/NQ-CP (Nghị quyết 15) tạm ngưng hiệu lực áp dụng Nghị định số 46/2026/NĐ-CP (Nghị quyết 46) ngày 26.1.2026 quy định chi tiết thi hành một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm và Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP ngày 27.1.2026 quy định về công bố, đăng ký sản phẩm thực phẩm cho đến khi Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) và Nghị định hướng dẫn Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) có hiệu lực thi hành.

Trong thời gian 2 văn bản trên tạm ngưng hiệu lực, Nghị định số 15/2018/NĐ-CP (Nghị định 15/2018) ngày 2.2.2018 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật An toàn thực phẩm và các văn bản quy định, hướng dẫn thi hành tiếp tục có hiệu lực.

Việc Chính phủ ban hành Nghị quyết số 15 về việc tạm ngưng hiệu lực của Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13 không chỉ là một điều chỉnh kỹ thuật về mặt văn bản pháp quy.

Đây được xem là một "cú phanh" chiến lược, đưa hệ thống quản trị an toàn thực phẩm quay lại quỹ đạo ổn định của Nghị định 15/2018, đồng thời mở ra một giai đoạn "tổng duyệt" gắt gao trước khi Luật An toàn thực phẩm sửa đổi chính thức thành hình.

Tiếp tục tạm ngưng hiệu lực áp dụng Nghị định số 46/2026/NĐ-CP về an toàn thực phẩm.

Thị trường thực phẩm Việt Nam những năm qua luôn nằm trong trạng thái vận động không ngừng với sự tham gia của hàng triệu hộ kinh doanh và hàng chục nghìn doanh nghiệp. Tuy nhiên, sự chồng chéo hoặc thay đổi quá nhanh của các văn bản pháp luật đôi khi tạo ra những "vùng xám" khiến cả doanh nghiệp lẫn cơ quan quản lý lúng túng.

Quyết nghị tạm ngưng hiệu lực áp dụng Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13 cho đến khi có Luật sửa đổi là minh chứng cho tinh thần cầu thị của Chính phủ. Thay vì kiên khiên cưỡng áp dụng những quy định mới nhưng chưa thực sự tương thích với thực tiễn chuyển đổi số hoặc năng lực thực thi tại địa phương, việc quay lại với "bản thiết kế" cũ nhưng ổn định - Nghị định 15/2018 - chính là liều thuốc an thần cho thị trường.

Nghị định 15/2018 từng được coi là bước đột phá về tư duy quản lý: Chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, trao quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm cho doanh nghiệp.

Việc Nghị quyết 15 xác lập lại vị thế chủ đạo của nghị định này giúp các hồ sơ đăng ký bản công bố sản phẩm không bị gián đoạn. Đặc biệt, đối với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, sự ổn định này có giá trị hàng triệu USD khi tránh được các rủi ro về ách tắc tờ khai hay thay đổi nhãn mác đột ngột.

Nghị quyết 15 không chỉ dừng lại ở việc chọn văn bản áp dụng, mà còn thực hiện một cuộc tổng rà soát và phân cấp nhiệm vụ quyết liệt cho các "vị tư lệnh" ngành.

Chính phủ giao Bộ Y tế ở những khâu trọng yếu nhất: Đăng ký bản công bố, kiểm soát điều kiện sản xuất và đặc biệt là dẹp loạn quảng cáo thực phẩm chức năng. Trong khi đó, Bộ Công Thương được đặt vào vị trí "tiền tuyến" để ngăn chặn thực phẩm giả, hàng lậu và gian lận thương mại.

Khi "hậu kiểm" phải sắc bén hơn

Chuyên gia kinh tế - PGS. TS Đinh Trọng Thịnh cho rằng sự phân định này nhằm chấm dứt tình trạng "cha chung không ai khóc" hoặc chồng chéo thẩm quyền kiểm tra giữa các đoàn liên ngành.

Theo chuyên gia kinh tế, việc Bộ Công Thương tập trung vào khâu lưu thông sẽ giúp sàng lọc hiệu quả những mặt hàng kém chất lượng đang len lỏi vào các chợ đầu mối và hệ thống bán lẻ hiện đại.

Một điểm mới đáng chú ý là sự can thiệp sâu hơn của Bộ Khoa học và Công nghệ trong việc giám sát các tổ chức chứng nhận, thử nghiệm. Khi chuyển dịch sang hậu kiểm, kết quả từ các phòng lab chính là "tòa án" cuối cùng quyết định số phận một lô hàng. Nếu các tổ chức này hoạt động thiếu khách quan, toàn bộ hệ thống quản lý an toàn thực phẩm sẽ sụp đổ.

"Nghị quyết 15 là một quyết định thực tế. Tuy nhiên, việc quay lại Nghị định 15/2018 đồng nghĩa với việc chúng ta đặt cược nhiều hơn vào hậu kiểm. Để hậu kiểm không trở thành 'thả gà ra đuổi', các bộ ngành phải đẩy mạnh số hóa. Việc kết nối dữ liệu với Cổng dịch vụ công quốc gia như yêu cầu của Chính phủ không còn là lựa chọn, mà là mệnh lệnh", vị chuyên gia này cho hay.

Đại diện một công ty thực phẩm tại Hưng Yên chia sẻ: "Chúng tôi không sợ quy định nghiêm, chúng tôi chỉ sợ quy định thiếu nhất quán. Việc thay thế Nghị quyết 09 bằng Nghị quyết 15 đã tháo gỡ áp lực thời hạn 15.4, giúp doanh nghiệp có đủ thời gian chuẩn bị lộ trình tuân thủ cho Luật sửa đổi trong tương lai".

Tuy nhiên, cộng đồng doanh nghiệp cũng kiến nghị cần sớm có các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) đồng bộ. Việc Chính phủ yêu cầu các Bộ rà soát, sửa đổi các hướng dẫn chuyên môn chính là cơ hội để loại bỏ những quy định lỗi thời, rườm rà vốn đã tồn tại từ lâu trong các thông tư hướng dẫn cũ.

Nghị quyết 15 không phải là một sự thụt lùi về chính sách, mà là một bước lùi để quan sát và chuẩn bị kỹ lưỡng hơn cho một đạo luật quan trọng nhất. Điều này khuyến khích kinh doanh nhưng không thỏa hiệp với sai phạm. Việc công khai thông tin các tổ chức vi phạm, chia sẻ dữ liệu liên thông và tăng cường kiểm tra đột xuất sẽ là những công cụ chủ đạo trong thời gian tới.

Tuyết Nhung