Công trình nghìn tỷ 'chờ' vật liệu: Bài 1- Xoay sở hàng triệu m³ vật liệu làm cao tốc

Dự án cao tốc TPHCM - Mộc Bài cần khối lượng lớn vật liệu xây dựng để triển khai trong năm 2026 gồm khoảng 500.000m³ đá xây dựng, 2,3 triệu m³ cát xây dựng và cát san lấp, cùng khoảng 2 triệu m³ đất san lấp. Tổng nhu cầu vật liệu lên đến hơn 4,8 triệu m³.

Nạo vét hồ chứa, sông rạch lấy cát

Để đảm bảo nguồn cung vật liệu cho dự án cao tốc TPHCM - Mộc Bài nói riêng và các công trình trọng điểm nói chung, Sở Xây dựng TPHCM đang đề nghị các chủ đầu tư, nhà đầu tư của các công trình trọng điểm trên địa bàn cung cấp thông tin về nhu cầu vật liệu xây dựng.

Trên cơ sở tổng hợp nhu cầu, thành phố sẽ xây dựng phương án điều phối cát, đá cho từng công trình từ các nguồn cung hiện có. Đồng thời, các chủ đầu tư, nhà đầu tư được yêu cầu chủ động khảo sát thị trường, tìm kiếm thêm nguồn cát hợp pháp từ các tỉnh, thành khác hoặc nguồn nhập khẩu để bảo đảm tiến độ dự án.

Phối cảnh cao tốc TPHCM - Mộc Bài.

Theo Sở Xây dựng, cát xây dựng và cát san lấp là nhóm vật liệu có nguy cơ thiếu hụt lớn nhất trong giai đoạn hiện nay. Đây cũng là bài toán từng gây áp lực cho nhiều dự án hạ tầng lớn tại khu vực phía Nam thời gian qua.

Để chủ động nguồn cung, TPHCM xác định tiếp tục khai thác hiệu quả nguồn khoáng sản hiện có; tăng cường ứng dụng công nghệ trong quản lý hoạt động khai thác; kiểm tra, giám sát sản lượng thực tế và kiểm soát chặt việc cung ứng vật liệu cho các dự án.

Thành phố cũng sẽ đẩy nhanh triển khai các cơ chế, chính sách đặc thù đã được cho phép nhằm gia tăng nguồn vật liệu phục vụ các dự án sử dụng vốn ngân sách và công trình trọng điểm.

Đối với nguồn cát, TPHCM sẽ tiếp tục phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các địa phương cùng cơ quan liên quan để đẩy nhanh các dự án nạo vét hồ chứa, sông, kênh rạch gắn với thu hồi khoáng sản theo quy định.

Thành phố cũng nghiên cứu khả năng khai thác hợp lý vật liệu từ khu vực hồ Dầu Tiếng, các hồ chứa thủy lợi và những nguồn có thể huy động khác trên địa bàn.

Trong ngắn hạn, TPHCM ưu tiên ổn định nguồn cát nhập từ Campuchia, đồng thời thúc đẩy sản xuất cát nghiền tại chỗ. Về lâu dài, thành phố sẽ hoàn thiện cơ sở khoa học, thực tiễn để từng bước mở rộng sử dụng cát biển, đá nghiền và các loại vật liệu thay thế phù hợp, giảm áp lực lên nguồn cát tự nhiên.

Để quản lý chặt hoạt động khai thác, vận chuyển và kinh doanh khoáng sản ở khu vực giáp ranh, UBND TPHCM đã gửi dự thảo quy chế phối hợp đến Đồng Nai, Lâm Đồng, Đồng Tháp và Tây Ninh.

Quy chế tập trung vào việc phối hợp quản lý, kiểm tra hoạt động khai thác, sản xuất, kinh doanh vật liệu xây dựng tại các mỏ khoáng sản nằm ở khu vực có chung ranh giới hành chính giữa các địa phương.

Xoay sở hàng triệu m³ vật liệu làm cao tốc

Theo Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông TPHCM (Ban Giao thông), cao tốc TPHCM - Mộc Bài giai đoạn 1 được triển khai theo phương thức đối tác công tư (PPP), hợp đồng BOT.

Dự án gồm hai dự án thành phần. Trong đó, dự án thành phần 1 đầu tư tuyến cao tốc chính dài khoảng 51km, quy mô 4 làn xe trong giai đoạn đầu. Dự án thành phần 2 được đầu tư bằng vốn công, gồm hệ thống đường gom dân sinh và các cầu vượt ngang tuyến.

Đối với dự án thành phần 1, sau khi hoàn tất lựa chọn nhà đầu tư và ký hợp đồng BOT, nhà đầu tư sẽ triển khai các thủ tục cần thiết để khởi công tuyến cao tốc chính vào tháng 7/2026.

Với dự án thành phần 2, gói thầu XL02 xây dựng cầu vượt tỉnh lộ 8 đã được khởi công từ ngày 19/12/2025. Nhà thầu đang triển khai cọc khoan nhồi, đào nền đường và các hạng mục liên quan.

Hai gói thầu còn lại là XL01 và XL03, gồm đường gom dân sinh và các cầu vượt ngang, đang được thẩm định, phê duyệt thiết kế kỹ thuật và dự toán. Ban Giao thông dự kiến tổ chức đấu thầu trong thời gian tới, hướng đến khởi công đồng loạt vào tháng 7/2026.

Hữu Huy