Công nghệ giác mạc sinh học - cơ hội phục hồi thị lực cho trăm nghìn bệnh nhân

Sáng 4/4, Hội thảo khoa học quốc tế về giác mạc sinh học được tổ chức tại Hà Nội. Sự kiện không chỉ mang ý nghĩa học thuật mà còn được xem là bước khởi đầu quan trọng trong việc kết nối các nguồn lực chuyên môn, hướng tới đưa các công nghệ mới trong lĩnh vực giác mạc vào ứng dụng thực tiễn tại Việt Nam.

Toàn cảnh Hội thảo khoa học quốc tế về giác mạc sinh học ngày 4/4.

Tìm lời giải cho bài toán thiếu hụt giác mạc hiến tặng

Theo TS Vương Ánh Dương, Phó Cục trưởng Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), bệnh lý giác mạc là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa, nhưng hoàn toàn có thể điều trị và phục hồi thị lực thông qua ghép giác mạc.

Ước tính Việt Nam hiện có trên 500.000 người bị mù do bệnh lý giác mạc và có nhu cầu ghép. Tuy nhiên, nguồn giác mạc hiến tặng vẫn còn rất hạn chế so với nhu cầu thực tế.

TS Vương Ánh Dương, Phó Cục trưởng Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), phát biểu tại hội thảo.

Trong những năm qua, ngành nhãn khoa đã nỗ lực xây dựng ngân hàng giác mạc và vận động hiến tặng từ người chết não, ghi nhận nhiều câu chuyện giàu tính nhân văn.

Dù vậy, thực tiễn điều trị vẫn đặt ra nhiều thách thức khi số lượng hiến chỉ đáp ứng phần rất nhỏ so với nhu cầu, khiến nhiều bệnh nhân phải chờ đợi kéo dài, thậm chí mất cơ hội điều trị.

Bên cạnh đó, không ít trường hợp bệnh lý nặng như bỏng mắt, tổn thương bề mặt nhãn cầu phức tạp hoặc thất bại ghép nhiều lần khiến phương pháp ghép truyền thống không còn là giải pháp tối ưu.

PGS.TS Lê Xuân Cung, Trưởng khoa Giác mạc, Bệnh viện Mắt Trung ương, dẫn số liệu từ Ngân hàng Mắt cho thấy trong giai đoạn 2023 - 2025, khoảng 300 giác mạc đã được thu nhận để phục vụ phẫu thuật ghép, riêng năm 2025 đạt 188 giác mạc.

Tuy nhiên, con số này vẫn còn rất khiêm tốn so với nhu cầu ngày càng gia tăng. Hiện nay, nguồn giác mạc chủ yếu vẫn phụ thuộc vào người hiến trong nước, vốn còn hạn chế cả về số lượng và tính ổn định.

Trong bối cảnh đó, việc tìm kiếm các giải pháp thay thế như giác mạc nhân tạo hay vật liệu sinh học đang trở thành xu hướng tất yếu, mở ra thêm cơ hội điều trị cho người bệnh.

Đại diện Bộ Y tế cũng cho biết cơ quan này đã tiếp nhận hồ sơ xin cấp phép lưu hành đối với sản phẩm giác mạc sinh học tại Việt Nam, đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc đưa công nghệ mới vào thực tiễn.

Hướng đi mới vơi công nghệ giác mạc sinh học

Theo GS.TS.BS Tôn Thị Kim Thanh, Chủ tịch Hội Nhãn khoa Việt Nam, giác mạc sinh học là một phát minh mới, đồng thời là loại vật liệu y sinh tiên tiến, góp phần mở rộng đáng kể các lựa chọn vật liệu thay thế trong điều trị bệnh lý giác mạc.

"Trong bối cảnh nguồn giác mạc hiến tặng còn hạn chế, việc phát triển và ứng dụng loại vật liệu này không chỉ mang ý nghĩa về mặt công nghệ, mà còn giúp ngành nhãn khoa từng bước chủ động hơn trong việc thay thế giác mạc người trong thực tiễn lâm sàng", bà Thanh nói.

GS.TS.BS Tôn Thị Kim Thanh, Chủ tịch Hội Nhãn khoa Việt Nam, phát biểu tại hội thảo.

Để một công nghệ mới có thể triển khai hiệu quả, yếu tố quyết định không chỉ nằm ở bản thân công nghệ mà còn ở năng lực tổ chức hệ thống triển khai.

Chủ tịch Hội Nhãn khoa Việt Nam cho rằng cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bệnh viện chuyên khoa mắt, đội ngũ bác sĩ, chuyên gia giác mạc và các đơn vị nghiên cứu - phát triển, nhằm rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến ứng dụng thực tiễn, đồng thời đảm bảo tính an toàn và hiệu quả cho người bệnh.

Kỳ vọng tạo tác động xã hội và kinh tế lớn

Từ góc độ doanh nghiệp, bà Đặng Thị Tươi, Phó Tổng giám đốc Công ty Gen và tế bào gốc Việt Nam (VGCT), cho biết giác mạc sinh học không chỉ mang giá trị khoa học - y học mà còn có ý nghĩa nhân văn sâu sắc và tầm chiến lược quốc gia.

Đây được xem là giải pháp đột phá nhằm giải quyết tình trạng khan hiếm nguồn hiến giác mạc, mở ra cơ hội phục hồi thị lực cho hàng trăm nghìn bệnh nhân, đồng thời giúp Việt Nam từng bước làm chủ công nghệ y sinh tiên tiến.

"Việc một người mù có thể tìm lại ánh sáng không chỉ là thành tựu y học mà còn là sự phục hồi toàn diện về năng lực sống và lao động, góp phần giảm gánh nặng cho gia đình và xã hội", bà Tươi nói.

Bà Đặng Thị Tươi, Phó Tổng giám đốc Công ty Gen và tế bào gốc Việt Nam (VGCT), phát biểu tại hội thảo.

Ở quy mô rộng hơn, điều này giúp nâng cao chất lượng sống, gia tăng chỉ số hạnh phúc và tạo ra giá trị kinh tế khi người bệnh có thể quay trở lại lực lượng lao động.

Đáng chú ý, nếu được triển khai ở quy mô quốc gia với sự phối hợp đồng bộ của “ba nhà” (Nhà nước - nhà khoa học - doanh nghiệp), lĩnh vực này có thể trở thành một trong những động lực đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế, đặc biệt trong các ngành công nghệ cao và y sinh.

Trong thời gian tới, VGCT cho biết sẽ tiếp tục thúc đẩy hợp tác với các cơ quan quản lý, bệnh viện, viện nghiên cứu và đối tác quốc tế nhằm hoàn thiện hệ sinh thái, đẩy nhanh quá trình ứng dụng công nghệ trên diện rộng tại Việt Nam và khu vực ASEAN.

Hoa Vũ