Công cụ nòng cốt để lan tỏa văn hóa

Tổng Bí thư trải nghiệm sách nói của VoizFM tại triển lãm trong khuôn khổ Đại hội Đảng bộ TP.HCM lần thứ I, năm 2025.

Với Nghị quyết 80-NQ/TW, xuất bản, cùng với báo chí, được xác lập vai trò nòng cốt trong công tác tuyên truyền, giáo dục giá trị văn hóa Việt Nam. Để phát huy được vai trò đó trong thực tiễn, cần thêm những chính sách cụ thể, mang tính thúc đẩy và bảo đảm nguồn lực lâu dài.

Chia sẻ với Tri Thức - Znews, chuyên gia trong ngành xuất bản như TS Nguyễn Mạnh Hùng - Chủ tịch Thái Hà Books, Ủy viên Ban chấp hành Hội Xuất bản Việt Nam, phó ban Hợp tác Quốc tế - và ông Nguyễn Tuấn Quỳnh - Chủ tịch HĐQT Phương Nam Books, nhà sáng lập Saigonbooks và Zenbooks kiêm Ủy viên Ban chấp hành Hội Xuất bản Việt Nam - bày tỏ sự đồng thuận cao với định hướng của Nghị quyết.

Công cụ nòng cốt để lan tỏa giá trị văn hóa Việt

Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định rõ xuất bản cùng báo chí là “lực lượng nòng cốt trong công tác tuyên truyền, giáo dục về văn hóa thường xuyên, liên tục, hiệu quả”. Nghị quyết cũng nhấn mạnh yêu cầu “đa dạng hóa các phương thức truyền thông, chú trọng các hình thức truyền thông hiện đại, đặc biệt là truyền thông số”, trong đó xuất bản được giao vai trò chuyển tải các giá trị cốt lõi của văn hóa Việt đến người dân trong nước và cộng đồng quốc tế.

Ông Nguyễn Tuấn Quỳnh khẳng định: “Xuất bản cần được nhìn nhận không chỉ là ngành phát hành sách mà là hạt nhân của công nghiệp nội dung Việt Nam”. Theo ông, vai trò này không tách rời nhiệm vụ truyền bá tri thức mà còn tạo ra giá trị kinh tế, đóng góp bản quyền trí tuệ và thúc đẩy sự phát triển của các lĩnh vực liên quan như điện ảnh, giáo dục, game, âm nhạc.

Cùng góc nhìn này, ông Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng ngành xuất bản cần được tái định vị là một trụ cột truyền dẫn hệ giá trị văn hóa Việt. “Xuất bản là kênh giáo dục tư tưởng, phát triển con người mới, hỗ trợ xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”, ông nói.

TS Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng ngành xuất bản cần được giao chỉ tiêu rõ ràng và tích hợp sâu vào chiến lược chuyển đổi số, quảng bá văn hóa Việt ra thế giới. Ảnh: Hoàng Đông.

Cả hai chuyên gia bày tỏ sự đồng thuận với định hướng của Nghị quyết 80 khi nâng tầm vai trò của xuất bản trong giáo dục hệ giá trị gia đình, cộng đồng và quốc gia; lan tỏa tinh thần yêu nước, nhân văn, nghĩa tình - những phẩm chất cốt lõi cần được củng cố trong giai đoạn phát triển mới.

Ngành này cũng được xác định là công cụ chiến lược để quảng bá văn hóa Việt ra thế giới. Việc dịch thuật và phát hành sách văn học, nghệ thuật ra nước ngoài được xem là một cấu phần quan trọng trong chiến lược quốc gia về ngoại giao văn hóa. “Xuất bản chính là cầu nối ngôn ngữ để bạn bè quốc tế hiểu rõ hơn về đất nước, con người và bản sắc Việt Nam”, Chủ tịch HĐQT Phương Nam Books nhận định.

Ngoài ra, hai chuyên gia đặc biệt nhấn mạnh vai trò của xuất bản trong chuyển đổi số văn hóa. Từ eBook, sách nói, audiobook cho đến các nền tảng nội dung số tích hợp, sách dưới định dạng số không chỉ chuyển tải giá trị truyền thống mà còn đang định hình phương thức tiếp cận tri thức mới cho công chúng thời đại số.

Sự đồng thuận giữa các chuyên gia trong ngành với định hướng của Nghị quyết 80 cho thấy một bước tiến quan trọng trong tư duy chiến lược về văn hóa. Lúc này, xuất bản không còn là một hoạt động phụ trợ mà đang trở thành lực đẩy quan trọng trong hệ sinh thái công nghiệp văn hóa quốc gia.

Đề xuất chính sách để thực thi vai trò chiến lược

Nghị quyết 80-NQ/TW đặt ra vai trò “nòng cốt” cho ngành xuất bản trong việc tuyên truyền, giáo dục, quảng bá và chuyển tải các giá trị văn hóa quốc gia. Theo các chuyên gia trong ngành, điều quan trọng tiếp theo là phải biến định hướng này thành hệ thống chính sách vận hành cụ thể, đủ mạnh để thúc đẩy ngành phát triển thực chất.

Với kinh nghiệm điều hành và sáng lập nhiều công ty phát hành sách, ông Nguyễn Tuấn Quỳnh đề xuất một khung chính sách đa tầng để chuyển hóa ngành xuất bản thành hạt nhân kinh tế của công nghiệp nội dung Việt Nam. Trước tiên, ông nhấn mạnh việc cần xác lập rõ ràng vai trò kinh tế của ngành. Xuất bản không chỉ truyền bá tri thức, mà còn tạo ra giá trị bản quyền và thương mại hóa nội dung tri thức. Nói cách khác, xuất bản cần được nhìn nhận như một ngành sản xuất nội dung, có chuỗi giá trị riêng, đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng.

Để hiện thực hóa điều đó, ông Tuấn Quỳnh kiến nghị thành lập Quỹ phát triển công nghiệp xuất bản sáng tạo, một cơ chế tương tự các quỹ điện ảnh, nhằm tài trợ và đầu tư cho những dự án có giá trị văn hóa và tiềm năng thương mại. Đồng thời, ông nhấn mạnh cần hình thành một vài tập đoàn xuất bản - truyền thông đủ mạnh tầm khu vực, có khả năng đầu tư công nghệ, làm chủ chuyển đổi số, bảo vệ bản quyền và dẫn dắt mở rộng thị trường quốc tế. Theo ông, đây sẽ là lực đẩy để Việt Nam không chỉ phát hành sách cho người đọc nội địa mà còn xuất khẩu giá trị văn hóa ra toàn cầu thông qua sản phẩm trí tuệ.

Ông Nguyễn Tuấn Quỳnh nhấn mạnh xuất bản nên được định vị là hạt nhân của công nghiệp nội dung, đóng góp cả về kinh tế lẫn giá trị văn hóa quốc gia. Ảnh: NVCC.

Ngoài ra, ông Quỳnh cũng nhắc đến khái niệm “ngoại giao văn hóa qua xuất bản”, coi đây là một cấu phần quan trọng trong chiến lược quảng bá hình ảnh quốc gia. Ông cho rằng cần có Trung tâm Dịch thuật và Bản quyền quốc gia, hỗ trợ kết nối tác giả - nhà xuất bản Việt với đối tác quốc tế, tài trợ dịch thuật và tham gia các hội sách lớn như Frankfurt hay London. Bên cạnh đó, việc thử nghiệm chính sách thông qua cơ chế “sandbox” xuất bản, ví dụ với AI publishing, xuất bản xuyên biên giới, nền tảng nội dung số... cũng được ông xem là đột phá cần thiết.

Trong khi đó, với kinh nghiệm quốc tế sâu rộng, TS Nguyễn Mạnh Hùng, tập trung vào đề xuất một hệ thống chỉ tiêu và thể chế rõ ràng cho ngành xuất bản, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập. Ông đặc biệt lưu ý xuất bản phải đóng vai trò rút ngắn khoảng cách hưởng thụ văn hóa giữa các vùng miền. Do đó, ông kiến nghị nhà nước cần ưu tiên đầu tư xuất bản cho vùng khó khăn, bằng các chính sách hỗ trợ phát hành, kho sách di động, miễn giảm chi phí bản quyền.

Ngoài ra, Chủ tịch Thái Hà Books cho rằng chuyển đổi số là không thể trì hoãn, không chỉ làm eBook hay audiobook đơn lẻ mà cần xây dựng cả một Hệ sinh thái Xuất bản số quốc gia. Trung tâm xuất bản số cần liên kết hạ tầng dữ liệu, tiêu chuẩn bản quyền, nền tảng phân phối, AI kiểm duyệt và hệ thống DRM để bảo vệ nội dung gốc.

Từ góc nhìn hội nhập, TS Hùng đề xuất một loạt chương trình dài hạn: “Vietnam Books to the World”, Giải thưởng Xuất bản quốc tế Việt Nam, danh mục tác phẩm trọng điểm cần dịch sang tiếng nước ngoài trong vòng 10 năm... Ông cũng nhấn mạnh vai trò của các Đại sứ quán và trung tâm văn hóa Việt Nam ở nước ngoài để trưng bày và phát hành sách Việt. Một khi xuất bản được tích hợp đồng bộ vào hệ sinh thái ngoại giao - giáo dục - truyền thông, hình ảnh quốc gia sẽ được quảng bá sâu rộng và bền vững hơn.

Cả hai chuyên gia gặp nhau ở điểm chung là xuất bản không thể hoàn thành vai trò chiến lược nếu không có một hệ thống chính sách đủ cụ thể, liên ngành và có thể định lượng. Nghị quyết 80-NQ/TW đã mở ra một không gian phát triển mới cho ngành nhưng để đi được đường dài, cần thêm những thiết kế chính sách có chiều sâu, được định hướng bằng tư duy sáng tạo, linh hoạt và hội nhập quốc tế.

Đức An