Cơ hội và thách thức đối với đào tạo nhân lực du lịch địa phương

Sau những biến động của kinh tế – xã hội thế giới, du lịch đang phục hồi về quy mô, chuyển dịch về chất lượng phát triển, lấy trải nghiệm cá nhân hóa, giá trị cảm xúc, trách nhiệm môi trường và ứng dụng công nghệ số làm nền tảng. Vì thế, các địa phương có lợi thế về tài nguyên thiên nhiên và chiều sâu văn hóa đứng trước thời cơ quan trọng để bứt phá.

Lào Cai là địa phương hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi. Năm 2025, Lào Cai đón trên 10,5 triệu lượt khách, tổng thu từ du lịch ước đạt trên 46.000 tỷ đồng, đóng góp tích cực vào tăng trưởng GRDP của tỉnh. Điều đó phản ánh đà phục hồi mạnh mẽ, khẳng định vị thế ngày càng rõ nét của du lịch trong cơ cấu kinh tế địa phương.

Các tổ chức nghiên cứu thị trường quốc tế như Booking.com, Expedia và nhiều hãng truyền thông kinh tế lớn đều nhận định năm 2026 sẽ tiếp tục chứng kiến sự dịch chuyển mạnh mẽ của du lịch toàn cầu theo bốn trục chính: cá nhân hóa trải nghiệm; du lịch chữa lành và sống chậm; phát triển bền vững; chuyển đổi số toàn diện.

Đối với Lào Cai, đây là cơ hội để phát triển các sản phẩm đặc thù như trekking theo cấp độ, nghỉ dưỡng sinh thái quy mô nhỏ, du lịch nông nghiệp, trải nghiệm văn hóa bản địa theo nhóm, qua đó gia tăng giá trị trên mỗi lượt khách. Với lợi thế khí hậu mát mẻ quanh năm, cảnh quan núi rừng hùng vĩ và không gian sinh thái đặc sắc, Lào Cai có điều kiện thuận lợi để hình thành các mô hình nghỉ dưỡng gắn với chăm sóc sức khỏe, thiền - yoga, kết hợp tri thức bản địa của đồng bào các dân tộc.

Đồng thời cũng đặt ra yêu cầu Lào Cai phải chuẩn hóa mô hình du lịch cộng đồng, bảo đảm hài hòa giữa khai thác, gìn giữ tài nguyên, tránh chạy theo tăng trưởng ngắn hạn; cần bắt nhịp nhanh chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo, làm thay đổi toàn bộ chuỗi giá trị du lịch, từ marketing, phân phối đến quản trị và chăm sóc khách hàng.

Bên cạnh kết quả tích cực, thực tiễn cho thấy nguồn nhân lực du lịch tại địa phương vẫn còn những hạn chế nhất định. Tỷ lệ lao động qua đào tạo chuyên ngành du lịch chưa cao; kỹ năng ngoại ngữ, công nghệ và năng lực thiết kế sản phẩm còn thiếu tính chuyên sâu. Trong khi yêu cầu của thị trường ngày càng khắt khe, đòi hỏi đội ngũ lao động không chỉ thành thạo nghiệp vụ mà còn có tư duy sáng tạo và khả năng thích ứng nhanh.

Chương trình đào tạo truyền thống hiện nay của các cơ sở đào tạo du lịch trong cả nước chủ yếu tập trung vào nghiệp vụ vận hành cụ thể như hướng dẫn, lễ tân, nhà hàng, quản trị lữ hành, hướng dẫn du lịch... Tuy nhiên, xu hướng mới đòi hỏi năng lực thiết kế trải nghiệm du lịch, kể chuyện điểm đến, phân tích hành vi du khách, quản trị bền vững và ứng dụng công nghệ số.

Một sản phẩm du lịch tại Lào Cai sẽ khó tạo dấu ấn nếu chỉ dừng ở việc giới thiệu cảnh quan hay cung cấp dịch vụ lưu trú. Giá trị gia tăng nằm ở khả năng xây dựng câu chuyện, kiến tạo cảm xúc và tạo ra ký ức khác biệt cho du khách. Đây chính là khoảng trống mà công tác đào tạo cần sớm khắc phục. Sự chuyển dịch của du lịch toàn cầu không chỉ làm thay đổi thị hiếu du khách mà còn tác động trực tiếp đến cấu trúc nguồn nhân lực tại địa phương. Đối với Lào Cai, nơi du lịch đang dần trở thành ngành kinh tế quan trọng, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết.

Yêu cầu năng lực mới, xu hướng cá nhân hóa và thiết kế trải nghiệm đòi hỏi người lao động không chỉ thực hiện đúng quy trình nghiệp vụ mà còn phải có tư duy sáng tạo, khả năng quan sát tâm lý khách và kỹ năng giao tiếp liên văn hóa. Hướng dẫn viên không chỉ thuyết minh thông tin, mà phải biết xây dựng câu chuyện; người quản lý cơ sở lưu trú không chỉ điều hành vận hành, mà phải biết phân tích dữ liệu khách hàng, khai thác nền tảng số và quản trị đánh giá trực tuyến. Đây là những năng lực chưa được chú trọng đầy đủ trong chương trình đào tạo truyền thống.

Mặt khác, tác động của chuyển đổi số đặt ra yêu cầu cấp bách về kỹ năng công nghệ. Từ việc sử dụng hệ thống quản lý khách sạn, phần mềm đặt phòng trực tuyến, nền tảng marketing số, đến khai thác dữ liệu khách hàng và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong chăm sóc khách, tất cả đều đòi hỏi lực lượng lao động có trình độ công nghệ nhất định. Nếu không kịp thời nâng cao năng lực số, lao động địa phương sẽ gặp bất lợi trong cạnh tranh, ngay cả trên chính địa bàn của mình.

Ở cấp độ đội ngũ giảng viên và cơ sở đào tạo, áp lực đổi mới cũng rất rõ ràng. Giảng viên cần được cập nhật thường xuyên về xu hướng quốc tế, phương pháp giảng dạy tích hợp và kỹ năng ứng dụng công nghệ. Cơ sở đào tạo cần đầu tư trang thiết bị mô phỏng, phòng thực hành, liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp để sinh viên được trải nghiệm thực tế. Nếu đào tạo tách rời thực tiễn thị trường, sản phẩm đầu ra sẽ khó đáp ứng yêu cầu phát triển của địa phương.

Từ những phân tích trên có thể thấy, tác động của xu hướng du lịch 2026 đối với đào tạo nhân lực tại Lào Cai không mang tính cục bộ mà là yêu cầu đổi mới toàn diện, từ mục tiêu, nội dung, phương pháp đến cơ chế phối hợp giữa nhà trường - doanh nghiệp - cộng đồng.

Trước thách thức trên, các cơ sở đào tạo du lịch tại địa phương cần thực hiện chuyển đổi toàn diện cả về triết lý đào tạo, nội dung chương trình, phương pháp giảng dạy và mô hình quản trị giáo dục. Đào tạo du lịch cần được tiếp cận như một quá trình hình thành năng lực nghề nghiệp toàn diện, trong đó kiến thức chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp, tư duy công nghệ, ý thức bền vững và phẩm chất văn hóa được phát triển song hành. Việc tái cấu trúc chương trình đào tạo theo hướng tích hợp, tăng cường các học phần về thiết kế trải nghiệm du lịch, du lịch bền vững, du lịch chữa lành, công nghệ du lịch và truyền thông điểm đến là yêu cầu tất yếu.

Ở các trung tâm đào tạo du lịch lớn (EU, Úc, Mỹ, Nhật,…) hiện nay, thiết kế trải nghiệm du lịch và nghệ thuật kiến tạo, truyền tải và dẫn dắt trải nghiệm du lịch thông qua câu chuyện, nhằm tạo cảm xúc, ký ức và bản sắc cho điểm đến đã là trụ cột chương trình đào tạo. Họ không chỉ đào tạo “nhân viên phục vụ” mà họ còn đào tạo “người thiết kế hành trình cảm xúc”. Tại đó, sinh viên học cách thiết kế trải nghiệm của du khách (trước - trong - sau chuyến đi), cách xây dựng câu chuyện điểm đến, cách kích hoạt cảm xúc, ký ức, bản sắc trong từng chặng trải nghiệm, cách biến sản phẩm du lịch thành tác phẩm kể chuyện sống động… Nói cách khác, họ đào tạo “kiến trúc sư của ký ức du lịch”, không phải “công nhân của dịch vụ”. Sinh viên ngành lữ hành - hướng dẫn cần được dạy cách kể chuyện, cách xây dựng kịch bản cảm xúc, cách biến dữ liệu thành câu chuyện sống động, cách chạm đến trái tim du khách.

Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ chế phát triển đội ngũ giảng viên thông qua đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên, mở rộng hợp tác với doanh nghiệp, các tổ chức quốc tế nhằm cập nhật xu hướng toàn cầu và gắn kết đào tạo với thực tiễn ngành. Phương pháp đào tạo cũng cần được đổi mới theo hướng lấy người học làm trung tâm, tăng cường học tập dựa trên dự án, mô phỏng tình huống thực tế, đào tạo trải nghiệm và ứng dụng công nghệ số trong giảng dạy. Việc tăng cường liên kết giữa nhà trường - doanh nghiệp - cộng đồng địa phương sẽ góp phần hình thành hệ sinh thái đào tạo du lịch bền vững, tạo điều kiện để sinh viên tiếp cận thực tiễn nghề nghiệp ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Do đó, xu hướng du lịch thế giới năm 2026 là thời cơ quan trọng để Lào Cai nâng tầm vị thế, song cũng đặt ra yêu cầu đổi mới toàn diện, nhất là lĩnh vực đào tạo nhân lực. Khi công tác đào tạo đi trước một bước, được định hướng bài bản và gắn chặt với chiến lược phát triển địa phương, Lào Cai hoàn toàn có thể khẳng định vai trò là trung tâm du lịch vùng cao trong giai đoạn phát triển mới.

Trình bày: Thanh Ba

Nguyễn Thị Ngọc Hà