Cơ hội bứt phá trong chuỗi giá trị toàn cầu - Bài 1: Tăng tốc trở thành cực hút FDI thế hệ mới

TPHCM đang tập trung đón làn sóng các nhà đầu tư công nghệ. Ảnh: M.H

Trong cuộc cạnh tranh thu hút đầu tư toàn cầu, những dự án về trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, trung tâm dữ liệu hay R&D trở thành thước đo năng lực của một nền kinh tế. Với hàng loạt dự án công nghệ quy mô lớn liên tiếp được triển khai, cùng chiến lược phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, TPHCM đang từng bước đón công nghệ cao, tạo nền tảng trở thành trung tâm công nghệ mới của khu vực.

Cuộc đua hút vốn FDI bước sang một giai đoạn mới

Hiện nay, những ưu đãi về thuế hay chi phí lao động không còn là lợi thế quyết định. Thay vào đó, AI, bán dẫn, trung tâm dữ liệu, R&D và năng lực đổi mới sáng tạo trở thành những tiêu chí quan trọng để nhà đầu tư lựa chọn điểm đến. Sự thay đổi đó được phản ánh rõ trong bức tranh thu hút đầu tư nước ngoài (FDI) những tháng đầu năm 2026. Theo Cục Thống kê, tính đến ngày 30/6, tổng vốn FDI đăng ký vào Việt Nam đạt hơn 34 tỷ USD, tăng 61% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, nguồn vốn tập trung vào lĩnh vực công nghệ cao, sản xuất thông minh, hạ tầng số, trung tâm dữ liệu và R&D. Tại TPHCM, 6 tháng đầu năm 2026, thành phố thu hút hơn 7,5 tỷ USD vốn FDI, tăng gần 90% so với cùng kỳ năm trước.

Là trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, TPHCM đang tái định vị mô hình phát triển công nghiệp. Ông Trần Việt Hà - Phó Trưởng Ban Quản lý các Khu chế xuất và Công nghiệp TPHCM khẳng định, trước đây, khu công nghiệp chủ yếu tập trung các nhà máy sản xuất. Nhưng trong giai đoạn mới, toàn bộ hệ thống khu công nghiệp sẽ được phát triển theo mô hình thế hệ mới: hiện đại, xanh, thông minh và chuyên sâu. “Ngay trong các khu công nghiệp hiện hữu, nhiều doanh nghiệp (DN) quốc tế đã tham gia vào các công đoạn có giá trị gia tăng cao của ngành bán dẫn. Sự hiện diện của những DN như: Renesas Việt Nam, Ampere Computing Vietnam, Marvell Việt Nam… cho thấy, TPHCM đang từng bước dịch chuyển lên những nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu” - ông Hà nói đồng thời cho rằng, mục tiêu lớn hơn sẽ đưa TPHCM trở thành trung tâm nghiên cứu và phát triển, đổi mới sáng tạo, giáo dục - đào tạo, trí tuệ nhân tạo, trung tâm dữ liệu và công nghệ cao của cả nước.

Khu công nghệ cao TPHCM cũng đang bước vào một chu kỳ phát triển mới. Theo ông Nguyễn Kỳ Phùng - Trưởng Ban Quản lý Khu công nghệ cao TPHCM, trong giai đoạn tới khu công nghệ cao sẽ chuyển mạnh sang thu hút các lĩnh vực AI, trung tâm dữ liệu, công nghiệp bán dẫn và các trung tâm R&D. Thực tế ghi nhận, hàng loạt nhà đầu tư quốc tế đã lựa chọn TPHCM để triển khai các dự án có quy mô lớn và hàm lượng công nghệ cao. Đơn cử, Nhà máy Techtronic Tools Việt Nam với số vốn đầu tư 81 triệu USD sẽ sản xuất thiết bị điện tử thông minh, pin lithium và các sản phẩm Internet vạn vật (IoT). Đặc biệt, sự hợp tác giữa G42 (UAE), Microsoft, FPT và VinaCapital nhằm phát triển hạ tầng trung tâm dữ liệu tại Khu công nghệ cao với tổng vốn dự kiến lên tới 2 tỷ USD được xem là một trong những dấu mốc quan trọng. Đây không đơn thuần là một dự án đầu tư mà còn phản ánh xu hướng các tập đoàn công nghệ lớn đang coi Việt Nam là một điểm đến chiến lược trong quá trình mở rộng hạ tầng phục vụ AI trên phạm vi toàn cầu.

Vì sao các “ông lớn” chọn TPHCM?

Sự xuất hiện liên tiếp của các dự án công nghệ cao đặt ra một câu hỏi: Điều gì khiến TPHCM trở thành điểm đến hấp dẫn trong bối cảnh nhiều quốc gia trong khu vực cũng đang cạnh tranh quyết liệt để thu hút FDI?

Theo nhiều chuyên gia quốc tế, câu trả lời không nằm ở chi phí nhân công hay ưu đãi đầu tư, mà ở vị thế ngày càng cao của Việt Nam trong chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu. Ông Tim Evans - Tổng Giám đốc HSBC Việt Nam cho rằng, Việt Nam đang tiến nhanh hơn bất kỳ nền kinh tế nào trong quá trình tham gia chuỗi giá trị công nghệ. Ông Tim Evans dẫn chứng, thị phần thương mại toàn cầu của Việt Nam đối với các thiết bị liên quan đến AI đã tăng từ 1,2% năm 2015 lên 12,4% năm 2025 - mức tăng nhanh nhất thế giới. “Những chuyển động này cho thấy Việt Nam không còn chỉ là địa điểm lắp ráp chi phí thấp mà đang từng bước trở thành mắt xích có giá trị cao hơn trong chuỗi sản xuất toàn cầu. Đây cũng là nền tảng để các tập đoàn công nghệ mạnh dạn mở rộng đầu tư vào những lĩnh vực có hàm lượng chất xám lớn” - ông Tim Evans nói.

Ở góc độ nhà đầu tư, ông Louis Nguyễn - Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc điều hành Saigon Asset Management Corporation (SAM) đánh giá cao những cơ chế đặc thù mà TPHCM đang triển khai theo Nghị quyết 98 của Quốc hội. Theo ông Louis Nguyễn, đây là nền tảng để thành phố phát triển khoa học - công nghệ và thu hút đầu tư vào các ngành chiến lược. Trong khi đó, ông Chase Zunino - Giám đốc điều hành C-Hawk nhận định, TPHCM đang sở hữu nhiều điều kiện để trở thành trung tâm công nghệ của khu vực. Bên cạnh vị trí địa lý thuận lợi, thành phố còn có nguồn nhân lực chất lượng cao, năng lực sản xuất ngày càng hoàn thiện và hệ sinh thái công nghệ phát triển nhanh. Đây là những yếu tố giúp Việt Nam trở thành một mắt xích chiến lược trong mạng lưới sản xuất toàn cầu, bên cạnh Singapore và Malaysia.

Những đánh giá từ các tổ chức tài chính và cộng đồng DN quốc tế cho thấy, sức hấp dẫn của TPHCM không chỉ đến từ quy mô thị trường gần 14 triệu dân hay vai trò trung tâm kinh tế của cả nước. Điều các nhà đầu tư tìm kiếm là một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đang dần hình thành, nơi DN có thể kết nối với các viện nghiên cứu, trường đại học, startup và chuỗi cung ứng công nghệ ngay trong cùng một không gian phát triển. Điều đó cho thấy, sức hút của TPHCM đang chuyển dần sang năng lực kiến tạo một hệ sinh thái công nghệ hoàn chỉnh.

Từ thu hút dự án đến kiến tạo hệ sinh thái

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực tăng trưởng mới của đất nước. Điều này đồng nghĩa với việc lợi thế cạnh tranh của Việt Nam trong giai đoạn tới sẽ không còn dựa chủ yếu vào lao động giá rẻ hay quỹ đất lớn. Yêu cầu đặt ra hiện nay, phải được xây dựng trên nền tảng công nghệ và tri thức. Đáng chú ý, tư duy thu hút FDI của TPHCM cũng đang thay đổi rõ nét. Trước đây, mục tiêu gia tăng số lượng dự án và quy mô vốn đăng ký được đặt lên hàng đầu thì nay trọng tâm chuyển sang hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nơi DN nước ngoài vừa sản xuất, vừa nghiên cứu, thiết kế và hợp tác với DN trong nước. Đây là sự khác biệt căn bản giữa thu hút FDI truyền thống và FDI thế hệ mới.

Tại TPHCM, tư duy này đang được cụ thể hóa thông qua kế hoạch xây dựng Trung tâm Phát triển Công nghệ Chiến lược. Ông Trần Phú Lữ - Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TPHCM cho biết, dự án được quy hoạch trên diện tích gần 53ha, gồm 3 phân khu: sản xuất và sản xuất thử nghiệm; dịch vụ; đào tạo - nghiên cứu - ươm tạo. Mô hình này hướng đến hình thành một hệ sinh thái khép kín, nơi hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm, sản xuất và thương mại hóa công nghệ được kết nối trong cùng một chuỗi giá trị. Theo ông Nguyễn Công Vinh - Phó Chủ tịch UBND TPHCM, thành phố đang chuyển mạnh từ tư duy thu hút vốn sang kiến tạo hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và phát triển các cụm ngành công nghệ chiến lược. Trên nền tảng sự hiện diện của nhiều tập đoàn công nghệ lớn, thành phố sẽ tập trung phát triển các lĩnh vực AI, trung tâm dữ liệu, công nghiệp bán dẫn và R&D, đồng thời tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư thông qua cơ chế đặc thù, mô hình một cửa và rút ngắn thời gian xử lý thủ tục...

Có thể thấy, hành trình chuyển từ đón vốn sang đón công nghệ của TPHCM mới chỉ bắt đầu. Những dự án AI, bán dẫn, trung tâm dữ liệu hay R&D chỉ thực sự tạo ra sức bật mới khi được đặt trên nền tảng nguồn nhân lực chất lượng cao và một thể chế đủ thông thoáng để DN yên tâm đầu tư dài hạn. Đây cũng chính là “chìa khóa kép” quyết định khả năng giữ chân dòng vốn FDI công nghệ cao trong giai đoạn tới.

(Còn nữa)

Thanh Giang